Europa heeft zijn eerste president. Terwijl de rest van Europa collectief de uitspraak van zijn naam oefent, vraagt Herman Van Rompuy zich waarschijnlijk af wat hij de volgende maanden zoal moet uitspoken.

Hij zal in elk geval een paar vergaderingen leiden, dat is in het verdrag zo voorzien. Vier keer per jaar komen de staats- en regeringsleiders van de Unie bijeen en Herman Van Rompuy neemt voortaan plaats aan het hoofd van de tafel. Hij moet zoeken naar het compromis en daar achteraf uitleg over geven in het Europees Parlement.

En hij vertegenwoordigt de Unie in de wereld ‘op zijn niveau’. Bij een bezoek van Barack Obama wordt hij dus vast wel opgetrommeld. Maar hij mag daarbij de nieuwe Europese minister van buitenlandse zaken niet in de wielen rijden. Die minister van buitenlandse zaken wordt dus Catherine Ashton, in de rest van Europa al even onbekend als bij ons. Zelfs de Britten kennen haar nauwelijks.

Dwergen en grijze muizen

Twee dwergen vormen voortaan het uithangbord van Europa, zegt de internationale pers. Zo hebben de regeringsleiders het gisteren gewild. Ze kozen voor figuren die geen schaduw werpen over hun eigen ego’s. Ze kozen mensen waarover ze zelf controle houden. Of dat denken ze toch, want in de praktijk kan het soms anders lopen. Grijze muizen kunnen sterke leiders worden, zeker in functies waarvoor ze zelf nog een invulling moeten uitvinden.

De praktijk zal uitwijzen hoe Ashton en Van Rompuy hun functie invullen. En of ze er in slagen om ook een stempel te drukken op Europa. Er is geen vast draaiboek voor deze nieuwe jobs en dat biedt mogelijkheden voor improvisatie.

Ook over hun onderlinge verhouding. Wellicht zal de minister van buitenlandse zaken een drukkere agenda hebben, want zij zit ook in de Europese Commissie. Ze volgt het dagelijks beleid van Europa op en zal veel tijd doorbrengen in het vliegtuig. Van Rompuy zal meer de langetermijnagenda van de Unie in de gaten houden, de grote prioriteiten.

De langetermijnagenda van de Unie

En er staan wel wat grote dossiers op de agenda. Welke lessen moet Europa trekken uit de economische crisis? En hoe houdt Europa zijn leiderschap in het klimaatdossier? Wil Europa wel de leider blijven spelen, en wat heeft het daar voor over? Er zijn ook discussies gestart over de centen van Europa: moet Europa in de toekomst massaal blijven investeren in landbouw? Of zijn andere prioriteiten belangrijker? En waar moet het Europese geld vandaan komen? Een Europese belasting?

Het zijn ingewikkelde thema’s en er lopen vele breuklijnen tussen de lidstaten: noord en zuid, oost en west, arm en rijk, conservatief en progressief. Van de president wordt verwacht dat hij de consensus mogelijk maakt. Brussel-Halle-Vilvoorde is een complex probleem, maar er zijn in essentie maar twee spelers. In Europa zijn er rond elk thema zevenentwintig spelers, met elk hun gevoeligheden, prioriteiten, cultuur en geschiedenis.

Om tot een krachtig Europees beleid te komen is het nodig om hun neuzen in dezelfde richting te krijgen. Dat vraagt veel diplomatiek talent en een grote alertheid voor alle gevoeligheden. De president zal de boer op moeten en kan niet alles regelen vanuit een pluchen zetel in zijn marmeren paleis. Om Europese geschiedenis te schrijven, is er veel creativiteit nodig. Met rustige vastheid alleen lukt dat niet.

Hendrik Vos, Centrum voor EU-Studies, Universiteit Gent

@allen: reacties moeten vergezeld gaan van voornaam en naam én een behoorlijk emailadres; dus géén schuilnamen. U kunt aan de moderator vragen om enkel uw voornaam of initialen te publiceren - mod