Het nieuws dat liefst 13.138 verpleegstudenten voor hun examens staan was nog niet koud of minister Vandeurzen kwam op de proppen met 60.000 vacatures in de zorgsector tegen 2015. Vergrijzing, vergroening en vervanging van “tienduizenden die de komende jaren met pensioen gaan”, hebben meer van een rampscenario dan van een doordacht beleid. Waar gaat men het personeel vinden, wie gaat dat allemaal betalen? Of is het een manier om de factuur voor de Non-Profitakkoorden die op stapel staan, al kunstmatig op te drijven?
Die 60.000 zouden blijken uit de regionale economische vooruitzichten van het Planbureau 2009-2014 (juli 2009), die kritiekloos werd overgenomen door Verso, de werkgeverskoepel van de Non-Profit waarop Vandeurzen zich vervolgens baseert. Van de prognoses tot 2020 van Professor Pacolet is geen sprake, evenmin van analyse en cijfers over de evolutie van de zorgbehoefte en vervanging bij pensioen. De cijfers slaan daarbij enkel op het Vlaams gewest, Brussel en de Vlaamse gemeenschap zijn in de Vandeurzen-nota ver weg. Best dus de gegevens van het Planbureau, Verso en Vandeurzen eens aan de werkelijkheid toetsen.
Een doekje voor het bloeden
Met 5.815 eerstejaars- en 13.158 verpleegstudenten in het huidig schooljaar wordt het hoogste aantal verpleegstudenten in Vlaanderen ooit bereikt. “Maar dit goede nieuw is maar een doekje voor het bloeden: tussen vraag en aanbod gaapt een kloof” zo countert minister Vandeurzen het goed gevoel dat op z’n plaats is bij het resultaat van jarenlange inspanningen door een veelheid aan partners: een grondige verbetering van betaling en statuut, behoud van barema en anciënniteit bij wisseling tussen sectoren, excellente eindeloopbaanregeling (12 bijkomende verlofdagen op 45 jaar, 24 op 50 en 36 op 55 jaar), doorgedreven actie om personeelsnormen te verbeteren, jongeren aan te trekken, werklozen een toekomst te geven en werkenden een kans te geven om zich tot verpleegkundige up te graden. Het brengt allemaal geen zoden aan de dijk volgens Vandeurzen.
De kloof gaapt, maar niet tussen vraag en aanbod, zoals de minister denkt, maar tussen de werkelijkheid en het gedacht dat hij er van heeft, en met hem de werkgevers van Verso en het Planbureau.
Sterke tewerkstellingsgroei 2002-2007
Tussen 2002 en 2007 is er een tewerkstellingsevolutie geweest in Gezondheidszorg en Maatschappelijke Dienstverlening in het Vlaamse Gewest van 249.241 in 2002 naar 298.776 in 2007, of een stijging met 49.305 op vijf jaar of 9.861 (+4,0%) per jaar. In 2008 was er een stijging tot 322.3712 werknemers, dus een verhoging met 23.596 of 8 % op 1 jaar tijd en dat als gevolg van de doorvoering van een nieuwe codering van ondernemingen (NACE2008). In het Hermes/Hemreg (uitsplitsing per regio) model van het Planbureau worden de evoluties van het verleden naar de toekomst “geprojecteerd” rekening houdend met algemene economische en demografische indicatoren. Vraag is evenwel of zij voldoende rekening (kunnen) houden met sectorspecifieke factoren en met bv de NACE-codewisseling. Dat is allemaal geen zorg van de Werkgeverskoepel Verso, zij leiden uit de Plan-projectie af dat er tussen 2008 en eind 2014, 70.900 bijkomende werknemers nodig zijn, zonder al rekening te houden met de vervangingsbehoefte. Een fenomenaal aantal dat een eigen leven is gaan leiden.
Planbureau is geen Madame Blanche
De vraag stelt zich welke factoren de tewerkstellingsgroei tot 2008 mee bepaald hebben en of die zomaar meegenomen mogen worden in de projectie tot 2015. Voor volgende dynamieken is dit zeker niet het geval:
1. De regularisatie van meer dan 10.000 DAC-werknemers deed hen overgaan van de code openbare dienst naar een code in de Welzijns- en Gezondheidszorg.
2. De Sociale Maribel tewerkstelling (tewerkstellingsprogramma non-Profit) is het voorbije decennium voortdurend gegroeid tot 15.000 in het Vlaamse gewest. Deze evolutie kan niet zomaar naar de toekomst geprojecteerd.
3. De RSZ-PPO heeft duizenden ambtenaren/contractuelen onder de juiste Non-Profticode ingebracht zodat hiermee een hogere en juiste dotatie Sociale Maribel is toegekend.
4. In 2000 en 2005 werden Non-Profitakkoorden afgesloten met onder meer 8.500 VTE bijkomende tewerkstelling in de Vlaamse gemeenschap voor verbetering van bestaande of nieuwe omkadering, dus niet voor groei van de zorgvraag.
5. De uitbouw van sociale en beschutte tewerkstelling in de jaren 2000 wordt mee doorgetrokken naar 2015 en dat is geen evidentie. Ook de “klanten” zijn in de projectie verrekend en die moeten uiteraard buiten de “personeels”-stijging blijven.
6. De dienstencheques-tewerkstelling zorgde voor een boost bij gezinshulp en andere niet-residentiële hulpverlening. Tot 2015 zal er geen zelfde schep bovenop komen.
7. De vervanging voor de eindeloopbaanregeling en het project 600 zullen niet in volume verdubbelen.
Hooguit 30.000 toekomstige vacatures voor nieuwe zorgbehoeften en vervanging
Als deze punctuele en eenmalige tewerkstellingsgroei weg gefilterd wordt, dan zal de stijgende zorgvraag en vervangingsbehoefte tot 2015 niet tot 60.000 maar hooguit tot 30.000 vacatures leiden. Zaak is dat de Non-Profit sector in het verleden voor alle hoger vermelde nieuwe tewerkstelling het nodige personeel gevonden heeft, en in de toekomst zal het niet anders zijn. Zelfs voor de vraag naar verpleegkundigen is hooguit sprake van “frictie” werkloosheid, dwz tijdelijke vacatures door de mobiliteit binnen de sector. Bij uitbreiding en specifieke kwalificaties kunnen opleiding en een verruimd recruteringsveld voor oplossingen zorgen. En de conceptnota gehandicaptenzorg 2020 zal misschien eerder tot afbouw dan tot personeelscreatie leiden, zeker als de gehandicapten zelf hun woon- en leefkosten moeten betalen, zonder gereserveerd persoonlijk inkomen.
Enkele duizenden gepensioneerden in plaats van tienduizenden tegen 2015
De komende vijf jaar zullen enkele duizenden werknemers de pensioenleeftijd van 65 jaar bereiken. Op 30/06/2008 waren 4.947 werknemers 60+ (1,7%) en 23.004 tussen 55 en 59 jaar (7,1%). Zaak is dus de 60-plussers in de Non-Profit te houden met bv op 60 jaar en op 62 jaar telkens nog eens 12 verlofdagen extra bij te geven. Dit laatste kan door de pensioenbonus zoals voorzien voor de ambtenaren, om te zetten in bijkomend verlof. Het werk zelf moet verlicht worden in plaats van een snoepje te hangen op 65 jaar. En tegen 2015 moeten zowel de stijgende zorgvraag, de vervangingsbehoefte als de taakverdeling door onderzoek geüpdated en analytisch in beeld gebracht worden.
Van overkwalificatie naar just-in-jobkwalificatie
Want de noodzaak tot sanering van de overkwalificatie in de zorg, te beginnen met de Nationale Raad voor Verpleegkunde die het verpleegkundige beroep al jaar en dag wil reserveren voor Bachelors (de ‘A1’s), dringt zich op. Voor deze raad dient de huidige gediplomeerde instroom (HBO 5) geblokkeerd te worden en geen toegang meer te geven tot het verpleegkundig beroep. Daarvoor werd indertijd de zorgkundige in het leven geroepen. Toen dat verhaal niet doorging werd aan de gebrevetteerde verzorgende de toegang tot zorgkundige ontzegd en intussen worden in ziekenhuizen Verzorgenden en zorgkundigen doorgeschoven naar minder betaalde Logistiek assistentie. Tijd om zorg eens opnieuw naar zijn essentiële functies te ventileren, in plaats van zich uit te putten in “zuster”oorlogen.
Minder werken in eindeloopbaan doet langer werken
Wanneer het aantal 55-59 jarignen in de zorgsectoren in 2008 vergeleken wordt met hun aantal als 50-54 jarigen in 2003, vijf jaar eerder dus, dan wordt er een uitstroom van 7% vastgesteld tegenover 23% buiten de Non-Profit, een klinkend bewijs dat de eindeloopbaanregeling in de Non-Profit werkt, de enige regeling trouwens die succes kent en waar niemand over spreekt. Erger nog, Zorgnet Vlaanderen wil deze regeling weg, de extra verlofdagen dienen gebundeld te worden en voor het eigenlijke pensioen, ter vervanging van het Brugpensioen, opgenomen. Als werknemer en vakbond zou je het van minder op je heupen krijgen.
Verdere info: Bug 127 – Verpleegstudenten 2009/2010 – Alle records gebroken
Jan Hertogen, socioloog en bruggepensioneerd na wetenschappelijk onderzoek aan de KUL, directiefunctie home voor fysiek gehandicapten, verantwoordelijke Sociaal Fonds voor de Privé-Ziekenhuizen en consulent LBC-NVK Non-Profit, publicist op www.npdata.be, www.npdoc.be en www.getuigen.be
@ Allen: uw beschaafde reacties zijn welkom, maar moeten vergezeld gaan van voornaam, naam en een behoorlijk e-mailadres; geeen schuilnamen dus; u kunt aan de moderator vragen om enkel uw initialen of uw voornaam te vermelden. De regels voor onze discussieforums vindt u hier - Mod
29/05/2010 om 21:04
Ik ben niet gekwalificeerd om over cijfers te discussieren. Maar ik vrees dat projecties vandaag ongeveer even betrouwbaar zijn als opiniepeilingen voor de verkiezingen.
Eerstens zal veel afhangen van het al of niet aantrekken van de economie. Gaan we naar een recessie? Tsunamis laten zich niet voorspellen (eerste bankencrisis, tweede financiële crisis). Komt er nog een golf? Zoals in Haiti kunnen kleine naschokken nog steeds voor grote paniek zorgen.
Als de economie aantrekt en de hoax van NVA met 500.000 jobs wordt waar zal de tewerkstellingsgraad van de mantelzorgende kinderen reuzachtig stijgen met het gevolg dat de druk op de thuiszorg heel erg zal toenemen. Als de economie daarentegen sputtert en de werkloosheid stijgt zal het aanbod mantelzorgende kinderen vergroten en zal de druk op de thuiszorg verminderen. Ik kan mij inbeelden dat dit over verscheidene duizenden kan gaan in plus of min.
Tweedens zal veel afhangen van de evolutie in en rond de ziekenhuiszorg . Enerzijds kampen geriatrische afdelingen van ziekenhuizen met steeds meer sociale opnames (mensen die er oneigenlijk zijn wegens ziekte mantelzorgende partner of wachttijd tot geschikte plaatsing). Als er veel technische vooruitgang is en mensen kunnen vlugger naar huis én de zorgvernieuwingsprojecten van de RIZIV hebben enig succes zullen veel mensen uit de ziekenhuizen gehaald kunnen worden, wat een serieus budget kan vrijmaken, die in het plaatje zou passen van wie zal de bijkomende explosie in de thuiszorg betalen. Daarentegen als de technische vooruitgang al een beetje aan zijn verzadigingspunt zit en de zorgvernieuwing komt niet op gang dan vrees ik onbetaalbaarheid en zware besparingen binnen riziv subsidies waardoor initiatieven hun deuren moeten sluiten. Ook hier kan de sneeuwbal aan de ene of andere kant enige duizenden plaatsen maken of doen verdwijnen.
Ik heb geen glazen bol.
Of zal Vlaanderen ontdekken dat het maximaal kan inzetten op spitstechnologische gezondheidszorg zodat het zorgtoerisme uit het buitenland dat nu al bestaat uitgebouwd wordt, wat een nieuwe structurele bron van inkomsten wordt? Als we straks geen auto’s meer kunnen uitvoeren, dan misschien wel spitstechnologische medische zorgen?
Het kan een dwaas gedacht zijn, of niet.
30/05/2010 om 11:36
‘Minder werken in eindeloopbaan doet langer werken’ jawadde …
al een tiental jaar zijn er extra verlofdagen vanaf 45 jaar - trouwens niet alleen voor verpleegkundigen.
ik heb ondanks die maatregelen nog maar weinig verpleegkundigen weten langer werken. tegen de leeftijd van 45 jaar hebben de meeste verpleegkundigen ook al serieus afgebouwd aan hun aantal werkuren.
In een eerste fase hebben ze afgebouwd om de zorg voor hun gezin te kunnen combineren met hun werk. In een tweede fase is de lichamelijke en mentale energie opgebrand. En dan is men blij om part-time te kunnen werken.
Dan spreek ik nog niet over het ‘ouder worden’ op zich. met artrose in je knie of in je heup, kan je een bureau-job blijven doen, maar als verpleegkundige heb je dan maar één oplossing: thuis met ziekteverlof.
De komende jaren gaan heel wat 58-jarigen op brugpensioen. Diegene die hen ervan kunnen overtuigen om enkele jaren langer te werken: chapeau. Maar ik weet dan ook niet of dat op zich zo een grote winst in arbeidsuren gaat opleveren. Want die 60-jarige die als half-timer al maar 10 dagen per maand werkt, krijgt nog eens 12 extra verlofdagen (bovenop de 36 die ze al hebben sinds hun 55ste). En wat levert dat op qua kwaliteit? In een sector die voortdurend in beweging is, maar enkele dagen per maand werken levert vooral veel onzekerheid op. ‘Wat is er nu weer veranderd in de afgelopen 10 dagen?’
Het inschakelen van verzorgenden lijkt een eenvoudige oplossing, maar is het niet. niet alleen vraagt dat opleiding van de verzorgenden, maar ook opleiding en begleiding van de huidige verpleegkundigen. Bovendien zal de administratieve ballast, die nog steeds groeiend is, volledig in handen komen van de verpleegkundigen. En krijg dat maar eens verkocht aan mensen die met mensen willen werken ipv met papperassen.
En dan de jongere generatie: nieuwe instroom van zoveel jong geweld. alleen: een groot deel van deze mensen die nu hun eindexamens afleggen, gaan verder studeren. Nog een jaartje specialiseren, een masteropleiding, … een groot deel van deze jonge mensen komt niet direct full-time terecht op de plaatsen waar ze het hardst nodig zijn. ze kunnen kiezen, ze hebben - door de schaarste op de markt - keuzevrijheid over specialisatie, opleiding, ziekenhuis, …. Je pakt wat je het beste uitkomt, waar je het liefst zou werken, waar je de meeste (extralegale) voordelen krijgt.
Er moet nog veel water naar de zee stromen vooraleer dit probleem zich simpel en vanzelf oplost.
12/08/2010 om 20:08
Ik lees dit artikel dankzij de link vanuit de mail van 10 aug, dus met vertraging, .
Heb ik dit goed begrepen: werkt het Planbureaus met extrapolaties, die uiteraard moeten bijgestuurd worden. Maar waar is de aanpassing aan de gewijzigde politiek, nl de soberheid en besparingen die alle overheden nu pas beginnen in te voeren of te plannen? 25 miljard federale uitgaven verminderen. Plus 1 miljard in Vlaanderen. enz. Het gaat toch over het aantal BETAALDE arbeidsplaatsen, dus dat kan niet zonder overheidssteun. Tenzij de ziekenhuizen, RVT’s enz de reële kostprijs zouden willen doorrekenen aan hun bewoners (ja, de erg chique doen dat natuurlijk). Of vergis ik mij?