De laagste inkomens zullen voor raadplegingen bij de huisarts op eenvoudig verzoek aanspraak kunnen maken op de regel derde betaler en het remgeld voor weekendprestaties wordt een tikkeltje verlaagd. Vooral het eerste is positief maar de ‘uitvinder van de gratis geneeskunde’ vindt dat het veel meer mag zijn.

Vorig jaar noemde Het Laatste Nieuws mij, naar aanleiding van mijn professionele pensionering, ‘de uitvinder van de gratis geneeskunde in België’. Te veel eer maar het klopt dat we, met Geneeskunde voor het Volk, al lang ons best doen voor een gratis en goede gezondheidszorg. Een maatregel uit het recente akkoord artsen-ziekenfondsen helpt ons op dat vlak wat vooruit, althans voor de laagste inkomens die voorkeurtarieven genieten (de lage pensioenen, de leefloners en langdurig werklozen). Zij moeten voortaan nog slechts 1 euro remgeld betalen voor een raadpleging bij de huisarts. Daartoe moeten zij hun huisarts wel om de toepassing vragen van de sociale regel derde betaler (RDB). De arts moet hun dat voortaan automatisch toestaan. De patiënt kan zijn arts dan ‘betalen’ met 1 euro remgeld en een ziekenfondsvignet. Met dit laatste kan de arts het resterende deel van zijn ereloon (22 euro) bij diens ziekenfonds vorderen.

Min 2,72 euro is peanuts

Een tweede nieuwigheid klonk mij eerst ook positief in de oren. Vooral dan de ronkende aankondiging ‘Dokter met wachtdienst 6 euro goedkoper’. Behoorlijk misleidend. Want bij nader toezien blijkt enkel het remgeld afgeschaft te worden van het bijkomend ereloon voor een raadpleging op zaterdag en zondag en ’s nachts.

Dat betekent dat het remgeld alleen voor de nachtraadpleging met 6 euro vermindert. Voor de veel meer voorkomende weekendraadplegingen overdag bedraagt die vermindering slechts 2,72 euro. Behalve zij die de RDB kunnen vragen, zal de patiënt dus nog altijd 6 euro remgeld uit eigen zak betalen en ook eerst het volledige bedrag moeten voorschieten (34 euro voor een weekendraadpleging overdag en 42 euro voor een nachtraadpleging).

Voor de bezoeken aan huis, die gelukkig minder nodig zijn, verlaagt het remgeld niet. Het tarief voor een huisbezoek bedraagt 51 euro in het weekend en 78 euro ’s nachts met als respectievelijke remgeld 17 euro (WE) en 26 euro (nacht). Remgelden om u tegen te zeggen.

Conclusie: in de overgrote meerderheid van de gevallen zal de huisdokter in het weekend slechts 2,7 euro goedkoper worden. Of men met zo’n klein bedrag die patiënten ook kan aansporen om in het weekend naar de huisartsenwacht te gaan in plaats van naar de spoed, is zeer de vraag.

Beperkingen en rompslomp

De regel derde betaler (RDB) geldt alleen voor de laagste inkomens. Zij moeten het ook expliciet vragen aan de arts. Dat wil zeggen de moed bijeenschrapen om toe te geven dat ze krap bij kas zitten. Nu, met de toename van de assertiviteit, ook in de lagere sociale regionen, zal dat wel loslopen. Maar de RDB zadelt de artsen ook op met een boel administratieve rompslomp.

Ze moeten hun getuigschriften, voorzien van de ontvangen klevers, factureren aan het ziekenfonds en een tijdje op hun geld wachten. Inmiddels zijn er wel al firma’s die die administratie voor de dokter verrichten, uiteraard tegen een percentage van de te innen erelonen. Vooral solo-artsen zien die procedure vaak niet zitten. En dat terwijl het vandaag perfect mogelijk is om door middel van de SIS kaart rechtstreeks te factureren aan het ziekenfonds en een snelle betaling te realiseren.

Spoeddiensten overbelast en duur

Bij de bescheiden maatregelen om de toegangsdrempel tot de huisartsengeneeskunde te verlagen spelen ook andere dan sociale motieven, onder meer budgettaire. Zo wil men het oneigenlijk gebruik van de spoeddiensten van de ziekenhuizen tegengaan. Als patiënten daar beroep op doen voor aandoeningen die de huisarts even goed of beter kan behandelen, zorgt dat voor overbelasting.

En meestal kost het de ziekteverzekering ook meer, vooral aan technische onderzoeken. In de kliniek is de apparatuur immers toch beschikbaar en sommige directies sporen ook nog expliciet aan om de machinerie te laten draaien en renderen.

Niet genoeg geld op zak

Het vergemakkelijken van de regel derde betaler (RDB) komt ook de huisartsen goed uit. Meer en meer hebben ze te maken met patiënten die niet genoeg geld.bijhebben om het ereloon voor te schieten. Dat is vooral in het weekend vrij hoog.

Het geld achteraf proberen innen is moeilijk voor de arts. Daarom nemen nu al huisartsen regelmatig genoegen met een ziekenfondsklever om via RDB het terugbetalingstarief te innen bij het ziekenfonds. Soms laten ze ook al het remgeld geheel of gedeeltelijk vallen.

Gratis? Ja, want al betaald door sociale zekerheid

Dit brengt ons ook bij de kern van de zaak. Is het, hier bij ons, nodig en verantwoord een eigen bijdrage te vragen voor gezondheidszorgen? Neen.

Vooreerst is gezondheidszorg een basisrecht. Maar bovendien heeft de overgrote meerderheid van de patiënten al op voorhand betaald en wel via de sociale zekerheid. Als de mensen onze ‘gratis’ Geneeskunde voor het Volk de hemel inprijzen, merken wij altijd op dat die in feite niet gratis is. Dat zij daar, als (ex-)werknemer, al ruim voor betaald hebben via hun sociale bijdragen.

Alleen al voor gezondheidszorgen wordt 3,55% afgehouden van het brutoloon en de patroon legt daar nog eens 3,80% bovenop, samen dus 7,35%. Iemand met een bescheiden brutoloon van 2.200 euro per maand betaalt zo – de bijdrage op dertiende maand en vakantiegeld inbegrepen – jaarlijks ongeveer 2.300 euro voor gezondheidszorgen. Tegenover zo’n afdrachten mogen wel gratis gezondheidszorgen staan.

Remgeld niet gezond

Remgelden bemoeilijken en verhinderen de gelijke toegang tot de zorg. .In de jaren 70 betaalde de Belgische patiënt voor zijn gezondheidszorg slechts een frank op tien (10 procent). In 2005 was die eigen bijdrage al opgelopen tot 28 procent of een euro op vier. (OESO Health Data 2007).

In de nationale gezondheidsenquête van 2004 rapporteerde 38% van de eenoudergezinnen in het Brusselse Gewest regelmatig een raadpleging of huisbezoek van een arts uit te stellen om financiële redenen. Voor het gehele land ging het om 10% van de ondervraagden. In de enquête van 2008 liep dit aantal Belgen, dat gezondheidszorg uitstelt omdat de kosten te hoog zijn; al op tot 14 procent. Het gevolg is onderbehandelde of te laat ontdekte ziekten en dure opnames in ziekenhuizen omdat men gewacht heeft tot er complicaties optraden.

‘Gratis’ huisarts van outlaw tot norm?

In het licht van deze sociale realiteit gaan de nu genomen maatregelen lang niet ver genoeg. Toch had ik ook een binnenpretje bij hun aankondiging. Ik dacht er aan hoe ik, en nog een paar andere artsen, veertig jaar geleden door de Orde van Geneesheren vervolgd werden als paria’s, ‘oneerlijke concurrenten’ en ‘nestbevuilers’. Omdat we om sociale redenen aan terugbetalingstarieven werkten. Vandaag halen ook de officiële instanties ‘de sociale noodzaak’ aan als reden voor het verlagen en soms zelfs quasi afschaffen van het remgeld. Ja, het kan een paar decennia duren voor je gelijk krijgt.

Overigens vroegen de artsen én hun syndicaten vorig jaar ook al eens zelf om de toepassing van het derdebetalerssysteem. Dat was tijdens de vaccinatiecampagne tegen de Mexicaanse griep. Een deel van de risicopatiënten kon immers de 22 euro van de aangerekende raadpleging niet voorschieten. Of zag op tegen het remgeld van 6 euro. Waren wij vroeger ‘outlaws’ omdat we gratis geneeskunde beoefenden, toen leek het even een algemeen aanvaarde ‘norm’ te worden. Leek, want er is nog een hele weg af te leggen.

Wie het probleem onderkent van de steeds moeilijker toegang tot gezondheidszorg moet resoluut opteren voor het veralgemenen van gratis of bijna gratis gezondheidszorg, zeker op de eerste lijn. Voorstellen om de RDB uit te breiden tot alle patiënten en dus niet alleen voor de laagste inkomens, hebben enige verdienste. Maar ze blijven ontoereikend, omslachtig en onzeker.

Het forfaitsysteem uitbouwen

Zelf werken de elf groepspraktijken van Geneeskunde voor het Volk tegenwoordig in het systeem van de forfaitaire geneeskunde. Zo kunnen onze 24.000 ingeschreven patiënten altijd naar de dokter gaan, ook zonder geld op zak. Nog eens 180.000 patiënten aangesloten bij een honderdtal andere Medische Huizen en Wijkgezondheidscentra genieten ook van dat voordeel. Al die patiënten sloten een contract met hun Medisch Huis waarbij zij volledig gratis verzorging krijgen in ruil voor een vast bedrag dat maandelijks door hun ziekenfonds aan het centrum wordt gestort.

Deze forfaitaire bedragen variëren tussen 6,5 euro en 34 euro per maand, al naar gelang van de leeftijd en het sociale statuut van de patiënt. Met die inkomsten betalen de medische centra dan de lonen en werkingskosten. De grote voordelen van dit systeem worden beschreven in mijn boek ‘Dokter van het volk’ evenals een aantal nog te verbeteren tekortkomingen. In haar Visietekst 2010 actualiseert en ontwikkelt Geneeskunde voor het Volk de argumenten voor de uitbreiding van dit forfaitsysteem.

Ook in ons land zien we een evolutie naar een geneeskunde met twee snelheden. Daarbij wordt goede zorg voor een toenemend aantal mensen steeds moeilijker toegankelijk als gevolg van stijgende remgelden, hoge ziekenhuisfacturen (supplementen en materialen), dure geneesmiddelen en dito premies voor hospitaalverzekeringen. Om die antisociale trend te keren is meer nodig dan een paar kleine ingrepen in de marge. Laat ons consequent opkomen voor de veralgemening van het gratis forfaitair systeem. Om te beginnen op de eerste lijn, in de huisartsgeneeskunde.

Kris Merckx is huisarts op rust en stichter van Geneeskunde voor het Volk (PVDA) - www.krismerckx.be

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod