Vrijdag is het alweer een beslissende dag in de complexe en verwarrende zoektocht naar een volwaardig Europees economisch bestuur. Dan buigen de staatshoofden van de eurozone zich opnieuw over het Duits-Franse voorstel om tot een pact voor de competitiviteit te komen. Met een opening naar andere EU-landen om er zich bij aan te sluiten. Het is al een tijd duidelijk dat dit vanuit sociaal oogpunt een bijzonder risicovolle operatie is.

Sturm und Drang

Wie dat nog niet doorhad, die werd begin vorige maand in elk geval wakker geschud door de botte verrassingsaanval van de tandem Merkel –Sarkozy in de aanloop van de eurotop van 4 februari, onder meer gericht tegen de automatische indexering en tegen pensioen op 65. Die onbeholpen aanpak liet in elk geval toe dat Van Rompuy en Barroso het initiatief konden overnemen. Met bij Van Rompuy kennelijk vooral de zorg om inhoudelijk de scherpe kantjes af te ronden, met vanuit zijn Belgische achtergrond uiteraard veel aandacht voor de kwestie van de index. En bij Barroso eerder de vraag hoe hij die Duitse Sturm und Drang kon doen stroken met de Europese verdragen (en met de voorrangsrol van de Europese commissie). “On pouvait penser que cela va sans le dire, mais c’est mieux en le disant” (je zou denken dat zulks voor zich spreekt, maar ‘t is beter het te zeggen), merkte die vorige dinsdag fijntjes op in het Europees parlement.

Als ik deze bijdrage schrijf, is nog niet bekend wat precies zal voorliggen op de top. Dat op zich is al opmerkelijk, na de lekkage van de afgelopen weken. Al is inmiddels wel duidelijk dat de soep niet zo heet meer zal worden opgediend. De indexering zou niet worden afgeschaft, maar worden verbeterd, heette het vorige week. En in plaats van de pensioenleeftijd op te trekken, zou eerder de effectieve uittredeleeftijd omhoog moeten (wat al 10 jaar een Europese doelstelling is). Al blijft het uitkijken naar het definitieve voorstel Van Rompuy-Barroso. En de conclusies van de eurotop. Stelt dat gerust? Ja en neen. Een beetje ja. En vooral neen, om drie redenen.

Clever?

Niet dat we op beide oren kunnen slapen, maar in elk geval lijkt de brute Duitse aanval op de automatische indexering te zijn afgewend. Leterme heeft daarin een belangrijke rol gespeeld. Dat moet erkend. Met daarbij onverwachte hulp van Eurocommissaris Olli Rehn, die vorige week nog het Belgische indexmechanisme de hemel in prees. Ik heb de persconferentie nog even afgespeeld om het met eigen oren te horen. En zo klonk het inderdaad: “rather cleverly designed, differentiated from old fashioned systems”. Dus, verstandig ontworpen en allesbehalve ouderwets. Denk echter niet dat daarmee het debat over de loonvorming stilvalt. Het verlegt zich alleen, van de aanpassing van de lonen aan de prijzen naar de evolutie van de lonen in lijn met de productiviteit en met de loonkostevolutie in andere landen.

En dat stelt verre van gerust. Absoluut niet. Want wat als die productiviteitsevolutie lager ligt dan de inflatie? Wat als Duitsland ons de duvel blijft aandoen met loondumping? Hoe gaat dit alles gemeten worden? Als je voortgaat op het laatste competitiviteitsrapport voor België van de Europese commissie (oktober 2010), dan zouden we ons op dat vlak geen zorgen moeten maken: “De Belgische arbeidsproductiviteit zit significant boven het EU-gemiddelde” en “De totale toename van de loonkost per eenheid product bleef (met 11 % van 2000 tot 2009) onder het EU-gemiddelde van 19 %”, zo staat het er. Maar blijft men dit zo benaderen? Welke sancties gaan er ook tegenover staan? En eveneens, hoe ga je een productiviteitsnorm verzoenen met de Europese en nationale werkgelegenheidsdoelstellingen?

Als we als ACV stellen dat je niet enkel naar de Belgische loonkost per uur moet kijken, maar ook naar wat de werknemer in dat uur presteert, de productiviteit dus, dan krijgen we steevast het verwijt dat je met zo’n meting de werkloosheid aanwakkert. Want je zet er alleen maar toe aan met minder volk hetzelfde werk te doen. Dat soort beschouwingen is vandaag kennelijk geheel afwezig in het debat. Zomin zie je dat het debat over de band lonen-productiviteit een aanzet is om Duitsland wat aan te porren te stoppen met zijn loondumping. Neen, het zijn de landen die de werknemers ordentelijk willen laten delen in de groei, die de pineut dreigen te worden. Dat is alles behalve “cleverly designed”.

Van brugpensioen tot zondagsopening

Twee, door het uitlekken van de eerste Duitse kladversie voor een pact voor competitiviteit ging bovenmatig veel aandacht naar de index en de pensioenleeftijd. Inmiddels liggen echter een pak andere denksporen voor: hervorming van de werkloosheidsverzekering, vermindering van brugpensioenregelingen, deregulering van de ontslagbescherming, decentralisering van de loonvorming, loonmatiging in de publieke sector, aanpassing van de pensioenbedragen aan de levensverwachting, verhoging van de verbruiksbelastingen (en dus meer degressieve belastingen), wettelijk afdwingbare begrotingsnormen tot en met langere openingsuren (dus meer zondagarbeid) voor de winkels. Dat is althans af te leiden uit de eerste ontwerpteksten van Van Rompuy en Barroso. Met ook hier telkens de vraag hoe dit op de eurotop finaal zal worden opgedist. En hoe het zal worden getrancheerd. We gaan ons niet in slaap laten wiegen door de zachtere taal in slechts enkele deeldossiers.

Van mijlsteen naar mijlsteen

Drie, de Europese semester is nog niet halfweg. De eurotop is maar een schakel in een lange ketting. Europa gaat vanaf nu tot juli van mijlsteen naar mijlsteen, doorheen drie onderling verweven processen:
- Europa 2020 ten uitvoer brengen via nationale hervormingsprogramma’s en Europese vlaggenschepen;
- het Europese economische bestuur uittekenen, niet enkel voor de eurogroep, maar voor geheel de Unie;
- en de versteviging van de budgettaire disciplinering, gekoppeld aan een nieuw kader voor macro-economisch toezicht (het “sixpack” van wettelijke initiatieven), met daarbij nu reeds een ongemeen zware focus op uitgavenbesparingen, lees: afbouw van de sociale zekerheid en de collectieve voorzieningen.

Dat alles verloopt via een bijzonder complex kluwen van besprekingen in Europees parlement, Europese Raden, adviesraden en werkgroepen. Met naast de formele evenementen ook het vele informele overleg. Met als spin in het web de Europese commissie, waarin de economisch-financiële filière het laken naar zich hoopt te trekken, ook wat betreft de sociale materies. Dat de eurotop de toon hopelijk wat verzacht en er in slaagt de risico’s wat in te dammen, moet ons niet in slaap doen wiegen. Dag na dag zal moeten worden bewaakt en bevorderd dat die economic governance juist spoort. Want ontsporing ervan dreigt ons sociaal model onherstelbare schade te berokkenen.

Met het ACV zijn we daar al een hele tijd mee bezig. We drijven dat de komende weken trouwens nog op via een actie- en communicatiecampagne. En we kunnen alleen maar verheugd zijn dat dit nu eindelijk ook leidt tot een publiek debat. Woensdag zelfs in het Belgisch parlement, waar Leterme tekst en uitleg komt geven in het Federaal Adviescomité voor Europese aangelegenheden. Al is dat wel op de valreep, terwijl de diplomatieke kaarten voor morgen wellicht al zijn geschud. Maar anders dan wat een Europees parlementaire gisteren in een krant beweerde, heb ik niet de indruk dat België slecht is voorbereid. Dat geldt niet voor de federale regering, niet voor de Belgische diplomatie en zeker niet voor de Belgische vakbonden. Wie we totnogtoe echter nauwelijks hebben gehoord zijn de Belgische parlementairen en de regionale overheden. Het wordt tijd dat die eens uit hun pijp komen.

Europa is van ons

Dit alles roept herinneringen op aan de zware strijd die we indertijd hebben geleverd tegen de Bolkestein-variant van de dienstenrichtlijn. Dat hebben we toen redelijk ten goede kunnen keren. Maar ook alleen maar door Europa niet te beschouwen als een vreemd orgaan, dat je ofwel nederig aanbidt, ofwel onmachtig verwenst. Maar door Europa te benaderen zoals we elke overheid benaderen, als iets van ons, als ook iets van de werknemers.

Wat staan schelden op alles wat boven onze hoofden gebeurt, is het gemakkelijkst. Met als enige resultaat dat de burgers zich nog meer tegen Europa gaan keren. Trachten te wegen op Europa, om te vermijden dat de burgers zich tegen Europa keren, is iets moeilijker. Want het veronderstelt nuances, adequate strategieën en resultaatgerichte allianties. Maar het is zoveel uitdagender. Dat we het Europees parlement dinsdag met vereende krachten zo ver hebben gekregen opnieuw steun te geven aan de taks op de financiële transacties, bewijst dat we Europa nog steeds mee kunnen maken.

Luc Cortebeeck - Voorzitter ACV

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)