Innovatie. Onze Vlaamse politici hebben er de mond van vol. Pact 2020, investeringsfondsen, adviesraden, ontwikkelingsprojecten, strategische begeleiding, steunmaatregelen. Wat de toekomst van onze kinderen betreft: we kunnen op onze twee oren slapen. Alhoewel. Als onze politici dezelfde ‘strategische’ keuzes blijven maken, vrees ik dat het eerder een nachtmerrie zal worden. Want alle beloftes en goede bedoelingen ten spijt, zie ik de overheid vooral aanzienlijke budgetten pompen in sectoren die ons landje weinig toekomst te bieden hebben, terwijl de bedrijven met een reëel innovatie-potentieel structureel kampen met een gebrek aan vakmensen die innoverende projecten kunnen doen slagen.
“De industrie moet weer de motor van de Vlaamse welvaart worden”
Toch even de wenkbrauwen fronsen. Deze gevleugelde uitspraak van een zekere meneer Kris Peeters lijkt me toch enigszins in tegenstrijd met de nobele ‘innovatie’ doelstellingen. Vooral het woordje “industrie” zit me dwars. In mijn wereld is ‘innovatie’ onlosmakelijk verbonden met technologische vooruitgang en intellectuele uitdagingen, en veel minder met pakweg grondstofnijverheid of assemblage. Maar in de praktijk zien we onze overheid vooral energie en centjes pompen in noodlijdende bedrijven, waar vaak ‘technologie’ de plaats van de werkende Vlaming dreigt te vervangen. Is het dit wat de overheid bedoelt met ‘innovatie’?
Alle steunmaatregelen, opleidingssubsidies en kosteloze leningen ten spijt: zelfs de grootste optimist gelooft al lang niet meer in de toekomst van productielijnen of massa-industrie in ons Belgenlandje. Niet alleen willen we samen steeds minder onze handen vuil maken, maar ook - en vooral - onze kostenstructuren maken het vrijwel onmogelijk nog een zekere toekomst te garanderen voor een combinatie van handenarbeid met ‘technologie’ als belangrijke bron van staatsinkomsten. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat steeds meer steunkeuzes van onze politici weinig of niet gestoeld zijn op een doordachte strategie - lees: met als doel onze economie veilig te stellen voor de volgende decennia - maar eerder en vooral met korte-termijn eigenbelang in functie van voldoende stemmen voor de volgende verkiezingen.
Het perverse van dergelijke ondoordachte investeringen is dat het gros van de sectoren waar we wél onze economische slagkracht kunnen versterken nauwelijks de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Want, zo wordt geredeneerd, die sectoren draaien goed. Denk maar aan energie, consultancy, architectuur, logistiek, telecom, design, … , en vooral - één van de ongetwijfeld meest beloftevolle sectoren - de ICT- en technologiewereld. Laten we het even over deze laatste hebben als voorbeeld.
Geld genoeg!
Hoezo “nauwelijks ondersteuning”? Er is de Vlaamse Raad voor Wetenschap en Innovatie, met enkele knappe koppen die weten waar de klepel hangt. Er is het EWI (Economie, Wetenschap en Innovatie in Vlaanderen) die de meeste IT bedrijven nauwelijks bij naam kennen, maar wél de satellietorganisaties er rond: de LRM, de GIMV, Het fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek, de Participatiemaatschappij Vlaanderen, het IWT, enz. Er is Flanders Investment & Trade voor internationaal ondernemen. En zo kan ik er nog een paar opsommen.
Geen vuiltje aan de lucht? Zoals het ook nobel lijkt om sectoren te steunen die op sterven na dood zijn, zo ook wordt het ‘innovatiebeleid’ gebruikt als vals bewijs van goed bestuur. De bovengenoemde ‘rijke’ sectoren doen het vandaag echter minder goed dan men zou denken, omdat onze overheden bij het populistische centjes gooien één klein aspectje over het hoofd zien:
Niemand om de projecten uit te voeren
Hoe ‘rijk’ ze ook moge lijken, de Vlaamse ICT sector kent al jaren een permanent tekort aan goed geschoolde en gekwalificeerde arbeidskrachten. Gedurende de 15 jaar dat ik professioneel actief ben in de IT-wereld, waren er hooguit twee jaren waarin het aanbod van (hoog opgeleide) arbeidskrachten de vraag oversteeg. Alle andere jaren bekampten onze IT bedrijven elkaar om de gunst van knappe koppen.
Met als resultaat: fantastische projecten worden uitbesteed aan het buitenland, uitgesteld tot latere datum of zelfs integraal afgeblazen omwille van een tekort aan bekwaam personeel. Steeds vaker wordt beroep gedaan op buitenlandse arbeidskrachten. Niet meer omwille van de prijs, maar vooral omdat de resources gewoon niet beschikbaar zijn. Frustrerend. Maar vooral: erg gevaarlijk voor onze economie van morgen, die onlosmakelijk gekoppeld is aan … onze innovatiekracht, jawel.
Het probleem van de ICT sector zit dus niet in de beschikbaarheid van centjes, maar in de mogelijkheid te innoveren, omdat er steeds minder eigen mensen zijn om mooie innovatieprojecten terdege uit te voeren.
Maar ook daar heeft onze overheid aan gedacht … dacht ze.
Zo voorziet de VDAB een resem opleidingen om werkzoekenden snel om te scholen naar informatici met diverse specialisatie. Begon ik dit opniniestuk niet met een klaagzang over de foute keuzes van onze overheid? Onze IT wereld is nog nauwelijks op zoek naar hardware-installateurs, databasebeheerders of developers met basiskennis van .NET. Ze hebben managers nodig, die weten waar de uitdagingen en valkuilen van ons ICT landschap liggen. Ze hebben psychologen nodig, die kunnen omgaan met sociale media en kunnen nadenken over het sociale netwerk van morgen. Ze hebben communicatiemensen nodig om software intuïtiever te maken. Ze hebben projectleiders nodig die zeer complexe materies kunnen begeleiden en tot een goed einde brengen. Ze hebben vertalers nodig, juristen, ingenieurs, specialisten op het vlak van intermenselijke relaties, analisten, enzovoorts.
Ik hoop van ganser harte dat elke VDAB informatica-cursist een fantastische job vindt, maar het is verre van een structurele oplossing voor de reële arbeidsnood in onze IT bedrijven!
Hier en daar zijn er initiatieven om technologie-onderwijs te promoten, maar dat zijn vaak slechts druppels op een gloeiend hete plaat. Organisaties zoals I Love IT doen fantastisch hun best, maar moeten rekenen op de goodwill van bedrijven zoals het onze om voldoende visibiliteit te creëren en impact te hebben. En federaties als Agoria ondersteunen hun ICT sectorleden zoals Studio 100 dat zou doen voor de banksector.
Dan doen we het zelf maar
Noodgedwongen investeren onze ICT bedrijven dan maar - met eigen middelen - in dure opleidingstrajecten, mentorships, academies en externe managementcursussen, als absolute noodzaak om onze afgestudeerden de skills bij te brengen die noodzakelijk zijn vooraleer er van echte productiviteit sprake is. Dit is geen kritiek op jullie kwaliteiten, jongens, maar ons openbare onderwijs- en opleidingssysteem mist eenvoudigweg de slagkracht om de technologische evolutie de baas te blijven. En die slagkracht hebben onze bedrijven nodig om onze toekomst van morgen te verzekeren.
De ICT sector steunen, zonder informatica
Ik pleit ervoor om in de meest diverse hogere studierichtingen die relevant zijn voor de IT-sector, keuze- en/of specialisatievakken mogelijk te maken, waarin de opgedane kennis van de studenten kan gecombineerd worden met actuele, reële en broodnodige skills die onze technologiewereld vandaag nodig heeft. Dan heb ik het niet over software ontwikkelen of computers in elkaar prutsen. Dan heb ik het niet over HTML ontwikkelen of weten hoe een SaaS-oplossing technisch in elkaar zit. Maar wel over een fundamentele kennis, een toegevoegde waarde, een specialisatie, waardoor studenten vlot de link kunnen maken tussen hun eigen expertise en de concrete behoeften van onze ICT bedrijven.
Enkele voorbeelden:
De marktwaarde van de moderne taaldeskundige wordt al lang niet meer bepaald door zijn capaciteit een roman te schrijven. Wil men linguïsten een reële kans op de arbeidsmarkt geven, dan moet men hen voorbereiden op de noden van de werkgevers van vandaag. Denk aan het schrijven van software manuals; het meedenken over intellectuele zoekmachines; het vertalen van complexe businessoplossingen naar de taal en de leefwereld van de mensen die ze uiteindelijk gaan gebruiken. En waarom onze psychologen niet een optievak ‘social networking’ geven of onze economisten inzicht verschaffen in hoe complexe softwarebehoeften kunnen worden afgestemd met kritische bedrijfsdoelstellingen? Ze zouden allemaal binnen de week een vetbetaalde job vinden.
Ik hoor de noodkreet van de écht innoverende ICT-wereld elke dag. De vraag naar specialisten waarvan de basiskennis niet in software of hardware ligt - maar die wel moeiteloos hun expertise kunnen koppelen aan een absoluut toegevoegde waarde voor het bedrijf - is beduidend groter dan de behoefte aan een extra HTML-programmeur.
Als we vanuit het onderwijs erin slagen beide behoeften te combineren, winnen we driemaal: (1) we verzekeren werk (2) we garanderen onze economische vooruitgang en (3) de investeringen van de overheid zullen eindelijk impact hebben.
De nood is hoog, want de bedrijven waar we vroeger goedkoop onze gemakkelijke IT uitbesteedden staan intussen al voor onze deur. Niet alleen met vooruitstrevende technologie, maar ook en vooral met de mensen die nodig zijn om ze te implementeren en hun producten en services tot een succes te brengen. Als we vandaag niet de voedingsbodem leggen die onze sector broodnodig heeft, gaan we onze maatschappij in zijn geheel lucratieve kansen ontzeggen en dreigen anderen ons voorbij te steken op ons sterkste punt: innovatie.
Bart Van der Leenen - Managing Director Out of the Crowd en Whizpr België
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
18/03/2011 om 16:33
Ikzelf zit in al 30 jaar in de ICT sector. Ik ben het volmondig eens met de auteur. ICT als integraal onderdeel van ons dagelijks leven, ipv ICT steeds opnieuw te positioneren in het verdomhoekje van technologie en het programmeren, zou een grote stap vooruit zijn. Concreet: in mijn eigen netwerk heb ik mezelf al aangeboden aan een docent Urbanisatie van Sint-Lucas en aan een docente Boekhouding en Fiscaliteit van de H.Hart Hogeschool om in het laatste jaar mee te werken aan een project of projectweek rond het thema “Hoe kunnen we ICT in de meest brede betekenis van het woord inzetten in onze metier”. Je zou verschieten welke prachtige ideëen er allemaal naar boven komen. Ipv te zitten jammeren stel ik voor dat
a) de ICT sector buiten komt en naar de niet-ICT onderwijssector stapt
b) de overheden die innovatie subsidiëren hun geld verdelen over innovatie projecten die hieruit ontstaan. Deze projecten zouden door de jeugd uitgewerkt worden met begeleiding vanuit de ICT sector.
Dit is lange termijn denken en investeren. En … in de jeugd. Ik ben er van overtuigd dat er prachtige innovatieve dingen zullen ontstaan.
18/03/2011 om 18:17
Mr Van der Leenen, in principe ben ik akkoord met uw opiniestuk. Ik heb echter ook wat jaartjes ervaring in IT EN in onderwijs (cumul). Wat mij o.a. is bijgebleven is dat mensen (vooral joinge mensen) eerst een pak ervaring nodig hebben vooraleer ze over de door u genoemde kwaliteiten kunnen beschikken. Een analist voor een groot project is meestal goed als hij ook (o.a.) programmeur is geweest (of ten minste aardig wat programmeer ervaring heeft). Een architect in IT moet eerst heel wat “low level” praktijk meegemaakt hebben om ook efficiënt en doeltreffend te werken (de kunst is dat hij/zij daar niet in mag blijven “hangen”).
Om dit aan te tonen kan u misschien even denken aan de “verkoper” of “consultant” die naar een groot bedrijf gestuurd wordt om een of ander product of oplossing te slijten. U kent ze waarschijnlijk wel, de mensen met veel theoretische kennis maar die geen notie hebben van de practische impact van wat ze allemaal verkondigen. Niet dat ik alle consultants over dezelfde kam wil scheren (integendeel), maar ik heb er net iets te veel gezien aan wie ik als bedrijfsleider mijn centjes niet zou willen toevertrouwen.
Voor mij heeft u dus overschot van gelijk,alleen dat we niet mogen vergeten dat die fel begeerde IT-ers zeer dure opleidingen achter de rug hebben (zowel in middelen als in tijd).
Verder is het ook zo dat een bedrijf niet alleen hoog opgeleide specialisten nodig heeft, we moeten dus niet te veel neerkijken op de (nog niet) hoog opgeleide beginnende IT-er. En misschien moeten we niet vergeten dat ook deze resource (kennis/ervaring) “verplaatsbaar” is, ik denk daarbij b.vb aan Philips dat enkele jaren terug een rits ingenieurs de deur wees omdat hun evenknieën in India hetzelfde werk een pak goedkoper deden. De “kennismaatschappij” is dus geen zaligmakende oplossing, trouwens is het niet de “industrie” die net nood heeft aan de door u naar voor geschoven IT uitdagingen? Een economie draait niet op alleen een diensten-sector.
Een laatste puntje misschien: bedrijven moeten misschien ook wennen aan het feit dat die fel begeerde IT-ers ook loon-naar-werken verwachten. Als dat er niet komt worden ze managers en, in het ergste geval, managers die zich gaan moeien met implementatie-keuzes van een of ander IT-project (want vier jaar terug waren ze zelf ook IT-er en dus zullen ze het wel weten zeker…). Er is dus niet alleen het opleidings-probleem dat opgelost moet worden vrees ik.
18/03/2011 om 21:09
@Kris,
U weet perfect waarover u praat.
Ik bevestig hierbij na 30 jaar als ingenieur in het vak te zitten: De gouden jaren verdwenen met de eengemaakte Europsese markt.
Studenten kies geen IT, technologie of ingenieurs richting.
Je krijgt geen loon naar werken en je job gaat vroeg of laat naar India of China.
Na enkele jaren werken is je enige motivatie nog de techniek zelf.
Maar ook de interessantste jobs voor creatieven verdwijnen of zijn al verdwenen.
Ga direct voor een managementpositie en manage aziaten en Oost-Europeanen.
Hooggeschoolden ga werken bij de overheid die garant staat voor werk, hoog loon en hoog pensioen.
Ook een tip voor de buitenlanders: haal op kosten van onze werkgemeenschap een Belgisch diploma een ga dat verzilveren in de VS, waar uw kennis en vooral het Belgisch diploma gewaardeerd wordt.
Overheid, stop met te verkondigen dat meer investeren in innovatie onze redding is.
U bedriegt de mensen.
Belgie is slechts een distributie en doorvoerland..
Maar onze koopkracht daalt gestaag en ooit valt dan ook de distributie stil..
19/03/2011 om 18:16
Met alle respect voor dhr. Van der Lenen, ik ben niet zomaar akkoord met de stelling dat er een tekort is aan ingenieurs, zeker niet in ICT. Met meer dan 20 jaar ervaring in zowel engineering als IT management durf ik te stellen dat ingenieurs in veel bedrijven voor nog geen 50% benut worden tengevolge van een zwak management: de verkeerde persoon voor een job (ook ingenieurs zijn niet universeel inzetbaar), projecten die gestopt worden, projecten die niets bijdragen (bvb. pet projects), ingenieurs die moeten wachten op een volgende vraag van “de business”, enzovoort.
IT management is heel complex en vraagt veel ervaring voor het kan leiden tot het efficiënt gebruik van de technische experts. In hoeveel bedrijven, Agoria leden en andere, worden de IT topfuncties waargenomen door managers met enkel een Finance achtergrond, of iemand met vooral social skills ? Hoeveel technologie bedrijven hebben een volwaardige CTO in het Executive Management, iemand die weet hoe je ingenieurs moet gebruiken en aansturen ?
Bedrijven hebben trouwens geen andere keuze dan het werken aan een meer efficiënt gebruik van hun ingenieurs. Ingenieursstudies zijn moeilijk en niet voor iedereen, vroeger niet, nu niet en ook niet in de toekomst (tenzij gentechnologie een doorbraak brengt ;-)). Er is dus geen “war for talent”, enkel een “war for efficient technology management”.
19/03/2011 om 18:26
Inderdaad, gebrek aan mankracht is het grootste gevaar voor de ICT-sector in ons land. Aan geld geen gebrek (ze smijten ermee naar mijn kop), maar als ik de mensen niet kan vinden om alles in daden om te zetten, kan ik inderdaad niet anders dan outsourcen naar daar waar die mankracht er wel is. Gelukkig is er in Wallonië gemakkelijker hooggeschoold volk te vinden, da’s voor mij alvast een buffer (van hoge kwaliteit trouwens) waar ik hier en daar op kan terugvallen.
Er is nog een enorm potentieel, alleen al vrouwen aantrekken voor de studierichtingen informatica en ingenieur zou al veel verhelpen. Ze hangen uren aan de telefoon maar hebben blijkbaar geen zin om die dingen te leren programmeren en naar hun hand te zetten? Op dat vlak lopen wij mijlenver achter bij de zgn. BRIC-landen, waar vrouwen veel minder dan hier geremd zijn om technologische studies te gaan volgen. Waarom is de studiekeuze in Vlaanderen vandaag de dag, in de 21e eeuw, nog zo gebaseerd op die conservatieve traditionele rolmodellen? En dan elk jaar een klaagzang dat vrouwen gemiddeld minder verdienen dan mannen. De Nobelprijs voor wie me dat kan uitleggen.
Als men dan ook eens een limiet zou zetten op het aantal mensen dat studierichtingen als filosofie, pol&soc, geschiedenis of psychologie mag gaan studeren. Die richtingen zijn voor de overgrote meerderheid een enkeltje richting wachtuitkering en/of leefloon en iedereen weet dat: niemand heeft ooit een vacature “gezocht filosoof” zien staan. Toch beginnen er veel meer mensen in zulk een nutteloze richting, dan in IT waar geld en toekomst voor het oprapen liggen voor al wie geen schrik heeft een computer aan te zetten en te leren hoe dat ding echt werkt.
21/03/2011 om 14:54
Meer dan opleiding, is het niet eerder een kwestie van opvoeding?
Wat ik zoal opvang en soms aanvoel is dat het niet gewaardeerd wordt, laat staan aangemoedigd wordt, om boven het maaiveld mag uit te steken. Kritiek lijkt één van de hardnekkigste taboes. Hebben we de tendens om ook iets te doen buiten de eigen verantwoordelijkheden, buiten de verwachtingen, buiten de afspraken, buiten de uren of blijven we liefst binnen deze omlijningen denken? Zoeken we niet te veel naar het aanschaffen van oplossing en het zich ontdoen van problemen, ipv zelf deze op te lossen en te innoveren. Innovatie vergt denken en dit vraagt tijd. Hebben we tijd? Hebben we niet te veel geleerd om binnen de lijntjes te kleuren en om orde en uniformiteit te waarderen, ipv kritisch te zijn, constructieve en creatieve vaardigheden te ontwikkelen zoals het zelf oplossen van problemen? Ondersteunen de organisaties ook ideeën en creativiteit? Indien dit aanvoelen juist is, heeft innovatie in België een toekomst?
Ik stel me tevens toch de vraag of een innovatiepolitiek niet meer profijtelijk is voor een beperkte groep hoger geschoolden en weinig aanbrengt aan de meer zwakkere arbeidskrachten? Een evenwichtige mix lijkt me de juiste sleutel te zijn.
Het tweede punt is op het vlak van de visie van ICT. Edsger W. Dijkstra stelde “Informatica gaat net zo min over computers als astronomie over telescopen”. We kunnen eigenlijk stellen dat ICT net zo min over _technologie_ gaat als… De rol van IT gaat over het invullen van informatiebehoeftes van een onderneming, over concepten en over vaardigheden om met informatie om te gaan en informatieoplossingen te bouwen. Nochtans ligt de focus nog te sterk op de technologie en wordt het hele conceptueel gedeelte van ICT veel te weinig/te oppervlakkig geëxploiteerd. Het is m.i. hierin en niet in technologie dat men een competitief voorsprong kan creëren.
Zolang we technologie-gefoccussed zijn beperken we de bijdrage van de ICT en zal het moeilijk zijn om niet-technologen mee in de ICT aan boord te halen.
21/03/2011 om 15:08
Alhoewel ik het ermee eens ben dat er een tekort aan “instroom” is binnen de ICT arbeidsmarkt, vind ik de link met het gebrek aan innovatie minder duidelijk. De ontwikkeling van creative ideeën is geen exclusieve van de ICT sector. Creatieve ideeën ontstaan net zo goed in een marketing of productie-afdeling van een industriële onderneming. En dan nog. Bij innovatie brengt je de technologische uitwerking van een idee (10% inspiratie, 90% transpiratie) nog maar halfweg; de andere helft is het in de markt weten te plaatsen van het idee. En ook dat zijn weer andere profielen.
Jonge, innovatieve bedrijven hebben vaak een personeelsbestand van (vaak een pak) minder dan 50 medewerkers. Voor hun is de overheidssteun, of zoals u het aangeeft de satelliet-organisaties errond, vaak bijzonder welgekomen.
Ik ben het ermee eens dat uw voorstellen een positieve impact zouden hebben. Vooral proces-matig denken kan in vele studie-richtingen een toegevoegde waarde betekenen. Maar naast al het opgesomde, verwachten we ook dat er meer aandacht wordt besteed aan inter-personal skills, aan emotionele intelligentie, aan creativiteit, aan…. Als ik deze lijn doortrek, zorgt de integratie van al die aspecten voor de door u gewenste afgestudeerde “witte raven” - waarvan er dan misschien enkele tientallen per jaar afstuderen en onmiddellijk inzetbaar zijn. Om even op de commentaar van Kris in te pikken: wat gaat u hen dan betalen?
Het zou echter nuttig zijn om de bestaande opleidingen, al vanaf het middelbare onderwijs (of zelfs nog vroeger) onder de loep te nemen en te bekijken of er niet een meer evenwichtige balans tussen deze skills nodig is. Niet én én, maar óf óf. Durven keuzes maken, dat is waar het om draait.
19/05/2011 om 11:24
Als net afgestudeerde IT bij de VDAB met 28 jaar werkervaring kan ik me wel een stuk vinden in de commentaar die wordt gegeven, maar je moet ook rekening houden dat hier ook kandidaten bij zijn die een hoog niveau halen. Gezien de verwachtingen die hier worden gesteld wordt het weliswaar onmogelijk om hier nog aan te voldoen. Het moment dat je niet meer drietalig, management of een eerdere economische richting hebt gevolgd beantwoord je niet aan het profiel.
Misschien hebben deze mensen ook andere kwaliteiten die je bij de zogenaamde “witte raven” niet zal aantreffen, zoals ervaringen in productieomgevingen met hoogtechnologische machines of als zelfstandig beheerder van een winkel, leraren, … .
Blijkbaar is er te weinig invloei van gekwalificeerde medewerkers, maar het interne personeel wil, kan of mag dan blijkbaar ook niet promoveren naar deze openstaande vacatures. Indien dit wel zou gebeuren, creëer je uw eigen “witte raven” en is het een kwestie van tijd om de juiste motivatie bij het personeel te leggen. Mogelijk is dit wat kort door de bocht genomen, maar het is ook een kwestie van investeren in medewerkers.
Als de basis breed genoeg is zal je automatisch bovenaan voldoende gekwalificeerde mensen vinden, en ik ben het er volledig mee eens dat niet iedere VDAB afgestudeerde daarvoor in aanmerking komt.