Nu Ierland van zijn voetstuk is gevallen, wordt Duitsland al enige tijd opgehemeld als nieuw rolmodel voor het sociaal-economische beleid. Want velen zien daar een nieuw Wirtschaftswunder gebeuren. Zozeer dat het nu ook model komt te staan voor de economic governance die de euro zou moeten redden. En bij afgeleide de Europese Unie moet tillen uit het tranendal van de financiële crisis.
Bijziend
Duts had, in de gelijknamige Canvasreeks, bijzonder zware brilglazen nodig. Maar die lijken amper te volstaan voor wie roekeloos de ogen laat vallen op Duitsland. Dat zeggen we met het ACV al sinds medio 2010. Lees er www.zomerblog.be op na. En dat werd met behoorlijke vertraging ook bijgetreden door de weinige economen (De Grauwe, Heylen,…) die bijwijlen out of the box durven denken.
En toch blijft die mythe van Duitsland als gidsland hardnekkig een eigen leven leiden. Zodanig zelfs dat aanhoudend wordt getracht, binnen de eurozone en ruimer binnen de Europese Unie, het nationale economische beleid te boetseren naar het beeld en de gelijkenis van Duitsland.
Dutskes
Misschien nog even herhalen: Duitsland zag het aantal personen die volgens de Europese normen door een te laag inkomen armoede riskeren op amper vier jaar tijd groeien met 26,4 %. Zegge en schrijve 2.630.000 mensen meer met risico op armoede van 2005 naar 2009. Waaronder een belangrijk aandeel werkende armen, door de afwezigheid van minimumlonen en de proliferatie van mini-contracten.
Hoe in godsnaam kan een land dat zijn armoede met meer dan een kwart zag toenemen, dienst doen als rolmodel voor Europa, dat zijn armoede met een kwart wil verminderen tegen 2020? Die vraag kreeg totnogtoe oorverdovende stilte als antwoord.
Hartzelijk
Behoorlijk stil blijft het ook wanneer de opmerking wordt gemaakt dat het verafgode Duitse groeimodel, met zijn tot voorbeeldstrekkende Hartz-hervormingen, al bij al weinig resultaat had in termen van werkgelegenheid.
In België worden we, op basis van de Wet van 1996 op het concurrentievermogen en de werkgelegenheid, geacht dat te meten op basis van de evolutie van de werkgelegenheid in de privé-sector sinds 1996. Welnu, als we het effect van de veranderingen in gemiddelde arbeidsduur neutraliseren, dan komen we voor België uit op een stijging van de werkgelegenheid (in aantal arbeidsuren) met 12,12% van 1996 tot 2009. En hoe deed het Duitse mirakel het in die periode? Wel, plus 0, 11%…
Met andere woorden: Duitsland slaagde er op 13 jaar nagenoeg niet in om extra-werkgelegenheid te creëren. Anders bekeken: als klein land creëerde België 11 keer meer werkgelegenheid dan groot-Duitsland in die periode. Trends heeft die naakte ACV-cijfers inmiddels onderuit proberen te halen, maar is daar niet in gelukt. VBO deed een tweede poging, maar chipoteerde door het te vermengen met overheidstewerkstelling. Terwijl het hier gaat om zuivere cijfers voor de privé-sector.
Toegegeven, daar zitten ook de dienstencheques in. Maar die kunnen maar een fractie van het verschil verklaren. En vergeet niet dat Duitsland ook zijn 1 euro-jobs heeft: gaan werken voor je uitkering + 1 euro per uur. Ook dat is zwaar gesubsidieerde tewerkstelling.
Broze groei
Derde kwestie: hoe zit het met die mooie groeicijfers? Veeleer broos, schreef prof. Freddy Heylen laatst. Maar eerst een vraag vooraf: is die groei wel zo mooi? Duitsland is met de financiële crisis in 2009 dieper gezakt dan België. Hoe dieper het dal, hoe steiler de klim. Dat zag je in Duitsland in 2010.
Maar zet dat eens uit over twee jaar? Dan kan je niet anders dan vaststellen dat België het eigenlijk beter doet dan Duitsland. Op basis van de cijfers van de Nationale Bank komen we voor Duitsland nog steeds uit op 1.2 % inzakking van de economie van 2008 tot 2010, tegen 0.9 % voor België.
Maar kom, laat ons even de waan koesteren. Wat zou dan een verklaring kunnen zijn voor het Wirtschaftswunder? Ah, uiteraard de zware loonmatiging, wordt gezegd. Is dat zo? Zelfs de Europese commissie kwam laatst tot het besluit dat van de sterke exportgroei van Duitsland tussen 1999 en 2008 6.4 % kan worden toegeschreven aan de toegenomen vraag van de groeilanden, en slechts voor 0.5 % aan de loon- en daarmee samenhangende prijsmatiging.
Duitse dumping
En toch moeten we nu allemaal de Duitse loonmatiging achterna. Dat is wat vandaag en morgen voorligt op de Europese Top. Want het Pact voor de Competitiviteit van Merkel-Sarkozy mag dan, mee door toedoen van België, aardig zijn afgezwakt tot een Pact voor de Euro, zonder aanval op indexering, wettelijke pensioenleeftijd, brugpensioenen, und so fort…
Maar prominent in beeld blijft het linken van de lonen aan de productiviteit. Lees: het ter orde roepen van landen die te zeer afwijken van het Duitse model van looninlevering. Zo staat het er uiteraard niet. Maar wees zeker, dat is het nieuwe spook dat rondwaart in Europa. Via het zogenaamde “sixpack” van voorstellen inzake economic governance, zou de Europese commissie vergaande bevoegdheden krijgen om landen ter orde te roepen waar de loonkosten per eenheid product de pan uitswingen, sancties incluis.
In het begin is dat, volgens wat voorligt vanuit de Europese commissie, een brede bakpan: over drie jaar een maximale stijging met 9 % binnen de eurozone en met 12 % in de andere EU-landen. Al gaat die pan aan een aantal landen in Zuid- en Oost-Europa al serieus pijn doen. Jarenlang heette het dat Europa ervoor zorgt dat die landen qua lonen kunnen bijbenen. Maar nu ze dat doen, is het ook weer niet goed. En naarmate die landen bij de les blijven, kan je er gif opnemen dat de criteria in een tweede fase worden verstrengd, zodat ten langen leste ook België een Europese loonnorm gaat worden opgedrongen, bovenop de Belgische loonnorm.
Dit alles met alle schade van dien ook voor het Europese groeimodel. Want vergeet niet dat Duitsland zijn werkloosheid nu deels exporteert door zijn loondumping. Noem het maar een soort van (a)sociaal protectionisme. Maar als alle Europese landen dat achterna gaan, dan kom je onvermijdelijk terecht in een neerwaartse spiraal van almaar meer inlevering. En dus almaar minder koopkracht binnen Europa. En bijgevolg ook minder groei.
Economic governance zou nochtans ook omgekeerd kunnen werken: Duitsland aan de lurven trekken, om eindelijk eens iets te doen aan de stijgende armoede, eindelijk eens zijn werknemers laten delen in de groei, eindelijk eens een eind te maken aan de ongerijmdheid dat je door werken niet uit de armoede geraakt, eindelijk eens een halt toe te roepen aan zijn beleid van exporteren van de werkloosheid. Al is het maar om te vermijden dat we binnenkort – onder de vlag van “Help Heinrich” - omhalingen moeten gaan organiseren voor ontwikkelingsland Duitsland.
Chris Serroyen - Hoofd ACV-studiedienst
@Allen: reageren op dit bericht impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums, lees ze dus - mod
24/03/2011 om 11:57
Vooral de laatste zin van dit opiniestuk geeft weer dat angst verspreiden voor verandering, en korte termijn denken afstraalt uit dit stuk.
De toename van armoede is geen Duits maar wel een verschijnsel dat in alle industrielanden voorkomt.Er is al lang een trend aan de gang waarbij alsmaar minder mensen het gemiddelde verdienen.De groepen die ofwel meer ofwel minder verdienen worden groter.
24/03/2011 om 13:39
Geachte Heer Serroyen,
U lijkt me een intelligente man.
Uw analyse legt pijnlijk bloot hoe het er nu en straks in de EU aan toegaat. Evenwel, u weigert in te zien wat het probleem veroorzaakt heeft, nl de invoering van de eenheidsmunt.
Door verschillende kulturen, arbeidsethieken, … onder één monetaire standaard te brengen dwingt u het ekonomische spel tot het wegwerken van onderlinge verschillen op andere domeinen dan door de geleidelijke aanpassing van wisselkoersen. Door het steeds meer op elkaar afstemmen van ekonomische cycli blijft er geen andere weg open dan die van de sociale dumping om zich te differentiëren.
De invoering van de eenheidsmunt heeft de deelnemende staten niet alleen een groot deel van hun soevereiniteit ontnomen (muntpolitiek, rentepolitiek, begroting, belasting, ..) maar er tevens voor gezorgd dat één van de basisfunkties van geld, nl dienen als smeermiddel (of beter : glijmiddel) in en tussen de ekonomieën vernietigd werd.
De invoering van de euro zorgde ervoor dat de “club Med”-landen die vroeger hoge rentevoeten moesten betalen (rentevoet is o.a. de weerspiegeling van risiko op niet-terugbetaling) nu massaal toegang kregen tot bijna “free money” met de gekende boom-bust cycle tot gevolg.
Nu U op de blaren moet zitten die u mee gecreëerd hebt, doet dit pijn.
Duitsland is niet mijn ekonomisch voorbeeld, maar ik begrijp wel de frustraties van uit Berlijn die destijds (onder Tietmeier) een euro met vijf of zes deelnemers voor ogen had omdat die wel hadden begrepen hoe een monetair systeem ineen zit.
24/03/2011 om 17:08
Geachte Heer Serroyen,
Na jarenlang gewerkt (en ook gewoond) te hebben in achtereenvolgens, Rusland, Kazakstan Brazilie, Thailand en Polen kan ik alleen maar bevestigen dat de Belgische werknemer geen notie heeft van het paradijs waarin hij in feite leeft en de sociale bescherming waarvan hij geniet, verre van mij om dit te misgunnen alleen is er een evoluitie aan de gang van nivellering, globalisering, zij wat meer…… spijtig genoeg wij op termijn veel minder indien we niet “out of the box” gaan denken en de maatregelen gaan nemen die zich opdringen.
Daarom is het spijtig dat U het “Duitse model” ridiculiseert. Op dit ogenblik is Duitsland de machine exporteur wereldwijd, hieraan hangen miljoenen hoogwaardige en goed betaalde jobs vast die ongetwijfeld verloren waren gegaan indien men geen maatregelen had getroffen om de competitiviteit van de bedrijven te versterken oa door een linkse kanselier met realiteitzin.
U stapt ook voorbij aan het feit dat een economisch rampgebied als het voormalige Oost Duitsland op goed 20 jaartijd geintegreerd is geworden in een zeer succesvolle economie. Dit zet uw cijfers met alle respect toch wel in een ander perspectief.
24/03/2011 om 23:13
Wat me opvalt is dat verdedigers van “het Duitse model” altijd weer erg selectief zijn in wat ze in het model opnemen.
Het element “Mittbestimmung” bv. wordt meestal niet vermeld als na te volgen voorbeeld. Ak lijkt de sociale effectiviteit daarvan nu niet evident.
25/03/2011 om 00:41
Inderdaad “hoogwaardige en goed betaalde jobs ” mogen niet verloren gaan. En daarvoor moeten de laagwaardige (of bedoelt u minderwaardige) jobs gedaan worden aan een hongerloon. Dat is wat je noemt een maatschappij in twee snelheden. Een maatschapij waar de grootste luxe naast de bitterste armoede bestaat. Hier wordt wel eens gezegd dat in een sociale maatschappij ieder gelijke startkansen heeft, maar dat de één ze niet benut en dan gepamperd wordt en de andere die ze wel benut wordt afgeblokt. Zelfs in een ’sociale’ maatschappij zoals we ze nu kennen in België zijn de startkansen verre van gelijk voor iedereen en zelfs al waren ze dat dan nog heeft niet iedereen de kracht , intelligentie of talent om het tot die “hoogwaardige goed betaalde job” te brengen.
En wat is een ‘hoogwaardige job’ ? Is de inginieur die een straalmoter ontwerpt voor een vliegtuig dat dood en vernieling zaait meer dan een verpleegster die zijn wonden verzorgt wanneer hij met zijn BMW tegen een boom te pletter rijdt? Ja, want haar waarde wordt niet uitgedrukt in winst. Voor de ekonomie is zij waardeloos omdat zij geen meerwaarde voortbrengt die kan worden omgezet in kapitaal. Haar meerwaarde is alleen maar een menselijke en daarom voor de klassieke ekonomie waardeloos. Hoe dankbaar de inginieur haar ook mag zijn voor haar zorgen, hij zal de eerste zijn om te eisen dat er op haar wordt bezuinigd. En zij weet niet hoe gelukkig ze mag zijn dat ze niet in Rusland, Kazakstan of Brazilië, Thailand of Polen woont maar in België.
25/03/2011 om 09:18
laat ons eerlijk zijn, de binnenlandse markt blijft zeer belangrijk…door loondumping vernietig je de binnenlandse, en dan bedoel ik Europese, consumptie, dan heb je alleen nog uitvoer…en moet je nog meer aan loondumping doen om goedkoper te zijn dan de andere markten…een spiraal die niet gezond is.