Afgelopen vrijdag verliep de deadline om een bindend bod uit te brengen op de SBS zenders in Vlaanderen (VT4 en 5TV), Nederland (SBS6, Net5, Veronica) en Scandinavië. De televisiestations werden onlangs naar aanleiding van een schuldherschikking bij het Duitse moederbedrijf ProsiebenSat1 in de etalage gezet. In Vlaanderen is er sinds de eerste blijken van interesse alvast één en ander veranderd. Van de oorspronkelijke geïnteresseerden zijn de Vlaamse mediagroep Concentra en het Amerikaanse durfkapitaal Hellman & Friedman niet langer in de running. Bij de overblijvende bieders zien we een interessante verschuiving

.

Om op te tornen tegen de volgens velen favoriete, want meest robuuste, speler RTL (van het Luxemburgse CLT, voor 90% in handen van het Duitse Bertelsmann), is niet geheel onverwacht een alliantie ontstaan tussen de overblijvers: de Finse bladengroep Sanoma (in Vlaanderen o.a. Flair en Libelle) en De Vijver, moederholding achter Wouter Vandenhautes productiehuis Woestijnvis waarin ook de Coreliogroep (o.a. De Standaard, Het Nieuwsblad) participeert. Sanoma en De Vijver zijn trouwens geen vreemde bedgenoten want ze vonden elkaar eerder al in een ‘gemengd beheer’ van het tijdschrift Humo.

Media als ecosysteem

Dit alles wordt met grote belangstelling gevolgd vanuit de veronderstelling dat de uitkomst van de verkoop de kaarten in het Vlaamse medialandschap grondig zal herschudden. Het is de laatste tijd trendy om over dat Vlaamse medialandschap te praten als een ecosysteem: een min of meer samenhangend, zichzelf in stand houdend systeem waarin de verschillende elementen in complexe relaties tot elkaar staan.

Dergelijke verwijzing naar het medialandschap als ecosysteem is een clevere discursieve tactiek, eerder dan een accurate analyse. De term claimt een welhaast natuurlijke orde voor wat in se een geheel van economische belangen en politieke overwegingen is. Het impliceert ook een symbiotische, functionele eenheid van complementaire en interdependente eenheden eerder dan harde, elkaar beconcurrerende spelers. Hoewel ecosystemen dynamisch zijn, laat het bovendien toe om veranderingen in het medialandschap – zoals de verkoop van de SBS-zenders - als bedreigingen voor het evenwicht te bestempelen.

Invasie of herschikking?

De mogelijke invasie door de systeemvreemde, buitenlandse groep RTL met z’n schaalvoordelen op de advertentie- en programmamarkt wordt als ondermijnend gezien voor de huidige evenwichten in de Vlaamse televisiemarkt en zo voor de toekomst van de Vlaamse spelers. Een Luxemburgs-Duits superroofdier dat het licht uit de Bright Eyes van de kleine Vlaamse reuzen zal doven. Hoe gaan de VMMa zenders (VTM, 2BE, Vitaya) hier tegenop kunnen boksen?

Van uit die optiek zou je verwachten dat de Sanoma-Woestijnvis tandem als een behoeder van dat Vlaamse ecosysteem wordt gezien. Het binnen halen van de twee zenders door de alliantie kan de evenwichten tussen de verschillende Vlaamse spelers scherpstellen. De olifantengeheugens onder ons herinneren zich hoe bij de start van commerciële televisie in Vlaanderen, de toenmalige Standaardgroep (nu Corelio) na een lange en spraakmakende strijd afzag van deelname aan VTM, dat als politiek compromis met de gedrukte media zou worden gerund door een alliantie van Vlaamse persbedrijven (op dit moment is moederbedrijf VMMa 50/50 in handen van Roularta en de Persgroep).

Via een participatie in productiehuis Woestijnvis, pikt Corelio reeds een graantje mee van de televisiemarkt. De koop van de SBS-zenders betekent voor deze Vlaamse groep een verdere stap richting multimediaal bedrijf. Sanoma zou via deze samenwerking een Vlaamse en audiovisuele verankering krijgen.

Een stapje verder

Toch brengt het bod van deze alliantie geen gemoedsrust, wel in tegendeel. De impact ervan wordt zo mogelijk nog drukker bediscussieerd dan een mogelijke entree van RTL. Dat komt omdat de ‘aanval’ op het ecosysteem niet zozeer werd ingezet door de exogene move van ProsiebenSat1 om de boel te verkopen, maar door de endogene politieke beslissing om een einde te maken aan het exclusiviteitcontract tussen de VRT en Woestijnvis, een doorn in al te veel commerciële en politieke ogen.

Het verlies van zijn exclusieve hofleverancier moet de dominante positie van de publieke omroep op de Vlaamse televisiemarkt inperken en moet Woestijnvis een toontje lager doen zingen als toekomstig content leverancier aan standaardprijzen op de ruimere televisiemarkt. De onverwachte SBS-verkoop haalt de onversaagde Vandenhaute echter meteen uit z’n underdogpositie. Als zendereigenaar kan hij opnieuw spelverdeler worden en naar eigen inzichten programma’s voor eigen dan wel andermans rekening maken. De man blijkt trouwens niet voor één gat te vangen: moest RTL als winnaar uit de bus komen, dan zou Vandenhaute, - in dat scenario gesteund door de Gimv- met de Luxemburgs-Duitse mastodont een alternatieve samenwerking als Vlaamse content provider opzetten.

De poreuze grenzen van het ecosysteem

Voor RTL is het Vlaamse medialandschap niet veel meer dan een onderdeel van een Europees en zelfs wereldwijd media-ecosysteem. Sterk in Wallonië en Nederland (naast andere Europese landen), lijkt een Vlaamse aanwezigheid niet meer dan logisch.

De Nederlandse poot van de verkoop leert trouwens dat de Vlaamse spelers even zeer over de grenzen kijken. Bij onze Noorderburen gaat de strijd immers tussen, jawel, Sanoma, dit keer in een alliantie met John de Mol (u weet wel, de man die ons Big Brother schonk), en, nogmaals jawel, De Persgroep: in Vlaanderen o.a. eigenaar van Het Laatste Nieuws en De Morgen en voor 50% van VMMa. Voor de extra fondsen gaat het wellicht in zee met de Belgische investeringsmaatschappij Cobepa.

De Persgroep is in Nederland al aanwezig via radiozender Q-Music en de overname van een aantal kranten (Volkskrant, het Algemeen Dagblad en Trouw). Het verwerven vanSBS6, Net5 en Veronica zal de mogelijks bittere pil van de Vlaamse verkoop danig verzachten. De grenzen tussen de media-ecosystemen blijken in ieder geval poreuzer dan het discours laat uitschijnen.

Hilde Van den Bulck
(de auteur doceert communicatiewetenschappen aan de Antwerpse universiteit)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u zich schikt naar de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod