De publieke verontwaardiging over de bankbonussen is terecht, maar meer algemene gegevens zijn nodig om de reikwijdte van het symptoom te kennen. De bankencrisis werd bedwongen met massale staatssteun, die belastingbetalers in de komende jaren zullen moeten terugbetalen. Europese regelgeving werd vorig jaar aangenomen die beperkingen oplegt aan bonussen, maar die blijkt nog niet voldoende te zijn. De besluitvorming over een speciale bank of Tobin-tax kan er enkel door versneld worden.
Salariëring en bonussen zijn deel van de vrijheid van contract, fundamenteel voor een markteconomie. Zodoende, als een bedrijf topmanagers wil aantrekken, dan ligt het aan de raad van bestuur, of het management om daarover in volle vrijheid te beslissen. Correcties kunnen best aangebracht worden in progressieve personenbelastingsystemen, zoals in de meeste westerse landen gebruikelijk is.
De banksector heeft de voorbije twee jaar echter niet in een normale marktsituatie gefunctioneerd. De banksector werd overeind gehouden dankzij massale overheidssteun, die volgens recente cijfers opliep tot meer dan 14% van het BNP van de EU! Algemene staatssteunschema’s waren tot eind 2010 nog in meer dan 20 EU landen van kracht. De meeste van die schema’s bepaalden dat, in ruil voor een kredietwaarborg of kapitaalsteun, banken bepaalde voorwaarden moesten vervullen, o.m. in verband met salariëring en bonusbetalingen. Aan 47 EU in gevestigde banken werd ook specifieke staatssteun toegekend, waaronder grootbanken als Commerzbank, Dexia, ING, KBC, RBS en Lloyds. Naast de directe steun hebben de ECB en andere centrale banken massaal de geldkraan opengedraaid om de financiële markten te ondersteunen, wat nog niet teruggedraaid is. Van een terugkeer naar een normale situatie is dus nog zeker geen sprake.
Nieuwe wetgeving
De verontwaardiging over de salariëring in de banksector heeft reeds tot bijkomende wetgeving geleid. De oorsprong van het huidige debat ligt bij de aankondiging door de Amerikaanse bank Goldman Sachs in juli 2009 om enkele miljarden opzij te zetten voor bonussen. Alle grote Amerikaanse banken, ook Goldman Sachs, hadden in het heetst van de financiële crisis genoten van staatssteun via de TARP (Troubled Asset Relief Programme), vergelijkbaar met de vele schema’s in de EU. Tarp nam slechte activa van de banken over, en pompte zo opnieuw liquiditeit in het financiële systeem. Maar de liquiditeit werd niet enkel voor kredietverlening gebruikt…
De verontwaardiging over het onverantwoorde gedrag van enkele banken was groot, en leidde tot een speciale belasting op banken. In de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk werd een eenmalige bonustax ingevoerd in 2009/2010. In Juli 2010 werd op Europees vlak wetgeving gestemd om bonussen afhankelijk te maken van de kapitaalsbasis van een bank, en om de uitbetaling te spreiden over verschillende jaren (de zogenaamnde CRD III).
Meer in het bijzonder liggen nu voorstellen op tafel voor een bijkomende permanente belasting op de banksector, door een balansheffing, een financiële activiteit (of toegevoegde waarde) belasting en een tax op financiële transacties (of ‘Tobin’-tax). Die maatregelen, die zeer controversieel zijn, worden door het onomzichtige gedrag van bankiers in verband met bonussen enkel versneld. De ‘Tobin’-tax was vroeger een marginaal voorstel, maar is nu, door de financiële crisis, en de reactie van de banken, ‘mainstream’. Het Europees Parlement keurde recent een rapport (Podimata verslag) goed dat oproept tot een dergelijke belasting, en de Europese Commissie wordt verwacht voorstellen te publiceren na de zomer.
Topbankiers zouden er eens goed aan doen wat lessen beleidsvorming te volgen om ervoor te zorgen dat ze niet de vruchten plukken die ze zelf gezaaid hebben.
Karel Lannoo
(De auteur is directeur van het Centre for European Policy Studies (CEPS) - www.ceps.eu)
@Allen: uw reactie is welkom als ze vergezeld gaat van voornaam, naam en een behoorlijk e-mailadres; u kunt aan de moderator vragen om enkel uw voornaam of initialen te vermelden; hier vindt u de regels van onze discussiefora - mod
12/04/2011 om 13:00
Tot spijt van wie ‘t benijdt… De algemene verontwaardiging zal niet opwegen tegen de onmetelijke arrogantie.
12/04/2011 om 13:30
Volledig akkoord. Schijnbaar hebben onze bankiers niets geleerd van de ING-les in Nederland.
Eerst schulden terugbetalen, dan terug bonussen. En als er al terug mooie winsten zijn, des te beter voor iedereen maar best met de logische reflex om dan in een versneld tempo de gemaakte schulden terug te betalen, geen bonussen!
Het enigste wat men als ‘kleine burger’ kan doen bij al dat hardleers gedoe van de grootbanken, is gewoon er uw rekeningen af te sluiten. Dat is de enigste taal die misschien doordringt tot in de ivoren torens.
12/04/2011 om 14:24
Is de auteur één van de vele kruisvaarders tegen de bankensector ?
Voor hem dus dezelfde vraag als voor al die andere kruisvaarders.
Waar zaten jullie toen 5 jaar geleden sommige spaarproducten 5 of zelfs 6 percent intrest opbrachten? Ik heb niemand, maar dan ook nemand de vraag horen stellen. “Jamaar beste banken, klein ogenblikje, hoe komen jullie aan die hoge percentages ?”. Niet europa, niet de afzonderlijke lidstaten en hun overheden, en nog aller minst de consumenten zelf, die elk jaar gretig hun intresten konden opstrijken.
Hebben de banken fouten gemaakt ? Zonder twijfel. Zijn zij de enige schuldigen ? Zeer zeker niet! Iedereen is gulzig geweest.
Als men dan ziet hoe onze overheid het zinkende schip Fortis met belasting geld overeind houdt, om het dan vervolgens voor een appel en een ei aan de fransen te verkopen, dan kan je je ook daar op zen minst de vraag stellen, of dat wel de juiste keuze was.
Als je ziet wat een BNP Fortis aandeel momenteel waard is, het gat in de begroting ware veel kleiner geweest.
12/04/2011 om 20:30
In onze huidige markteconomie is het de klant die re@geert.
Ieder van ons heeft de mogelijkheid om zijn ongenoegen om te zetten in daden. In mijn geval verplaats ik mijn spaarcenten met een begeleidend schrijven van Dexia, naar Triodos. De directie van Triodos een ethische bank verzet zich openlijk tegen de graaicultuur en voorziet zelf een variabele verloning van maximaal 10%.
Ik hoop dat ieder voor zich uitmaakt of hij/zij zich nog goed voelt bij het beleid van hun bank. Zelf heb ik een facebook groep ‘Dexia bonussen’ opgericht in de hoop ook andere mensen meer bewust te maken.
Aan Dhr Lannoo ik hoop dat de Tobin taks het haalt.
12/04/2011 om 23:56
@ jos,
Dus u betaalt liever 300 K om te lachen ipv aan een CEO die goede resultaten heeft geboekt en X aantal mensen aan het werk houdt ? Voor die prijs wil ik u ook wel doen lachen ook als is het intriest om zoiets dom te horen zeggen.
Dit komt uit de reacties op post van Marc Platel die ondertussen verdwenen is, het kadert wel in deze discussie dus ik antwoord hier dan maar :
Pierre Mariani : ik heb informatie over hem proberen te vinden : nada, niets. Wie is die man ? Heeft hij een diploma ? Heeft hij ooit al iets nuttigs gedaan. Hij heeft zeker Dexia niet gered, dat hebben de belastingsbetalers gedaan.
Hij heeft wel goede connecties (Un ami de Carla Bruni appelé Nicolas). En 600.000 extra.
En net zoals Theo De Meyer heb ik geld bij Dexia, maar voor hoelang ?
13/04/2011 om 02:05
Ik gun iedereen een goed loon, en zelfs een riant loon als daar heel veel tegenoverstaat.
Maar die bonussen vind ik gewoon een vorm van legale witteboord criminaliteit.
13/04/2011 om 13:40
@ Michel: ondergetekende ‘kruisvaarder’ zat 5 jaar geleden bij Triodos. En daarvoor ook. Sinds jaren. Uit ethische overwegingen. Naïef volgens sommigen. Ongetwijfeld. Maar dan is dat maar zo.
En, in de marge: in mijn ogen dragen de banken een verpletterende verantwoordelijkheid. Het argument dat de spaarders het allemaal maar moesten geweten hebben snijdt m.i. geen hout. Men kan een spaarder bezwaarlijk verwijten dat hij vertrouwen stelt in gerespecteerde ondernemingen (die bij nader inzien dat respect dan niet echt waard waren). Of aanvaardt men dat de bankwereld zegt ‘het was allemaal maar om te lachen’?
En de torenhoge steun aan de banken? Wanneer ik mijn hypotheeklening niet langer kan afbetalen (ongeacht of risicogedrag dan wel tegenslag daar de oorzaak van is) zal men eventjes respijt hebben met mij. En bij volharding van mijn financieel wangedrag zal mijn woning verkocht worden om mijn schuld in te lossen. Over mijn hoofd en onverbiddelijk. Waarschijnlijk is het volgen van een dergelijk scenario bij de banken erger voor onze economie dan het verlenen van die massale steun. En dat kan ik alleen maar betreuren. Eigen schuld, dikke bult namelijk. De bank- en verzekerings-CEO’s zijn genoeg opgeleid en worden genoeg betaald om beter te kunnen weten.
Voor de eerlijkheid en volledigheid: ‘de banken’ bestaat eigenlijk niet. Niet elke bank heeft namelijk de hand opgehouden.
Maar, zoals gezegd: mijn bank past niet in dit onverkwikkelijke rijtje.