Sinds de omwentelingen in Noord-Afrika begin dit jaar kwamen meer dan 23.000 Tunesiës aan in Lampedusa. Italië weet niet beter dan de Tunesiërs op haar grondgebied een tijdelijke verblijfsvergunning te geven, in de hoop dat ze zullen uitzwermen over Europa. Frankrijk reageert hierop door het treinverkeer van Ventimiglia naar Frankrijk stop te zetten en premier Fillon roept op om bootjes van op de Middellandse Zee terug te sturen naar Tunesië. Italiaanse politici vinden dat het gebruik van wapens tegen boten met vluchtelingen gepermitteerd is. Belgische politici reageren ook ferm en drijven grenscontroles op.

Het aantal migranten dat op korte tijd voet aan wal zette op het kleine eilandje Lampedusa is natuurlijk aanzienlijk en maken dergelijke reacties enigszins begrijpbaar. Maar Vluchtelingenwerk Vlaanderen vreest dat dit politieke spel de aandacht afleidt van de échte problemen: een half miljoen mensen zijn gevlucht voor geweld en overstelpen de buurlanden van Libië, en 600.000 mensen zijn op de vlucht binnen Libië zelf. Het gepingpong op hoog politiek niveau maskeert zenuwachtigheid bij de Europese politici maar hindert vooral een eensgezind en krachtig antwoord. Een antwoord dat effectief iets betekent voor de honderdduizenden mensen op de vlucht en voor de landen in de regio die de grootste last van deze vluchtelingencrisis dragen.

Een uitdijnende vluchtelingencrisis in Noord-Afrika

De omwentelingen in Noord-Afrika hebben grote migratiestromen teweeggebracht. Die zijn van diverse aard. De 23.000 Tunesiërs in Italië zijn voornamelijk economische migranten. Dat is niet het geval voor de mensen die Libië ontvluchten, uit angst voor oorlog en geweld. Onder hen Libische families, maar ook veel Bangladeshi en Egyptenaren die in Libië waren om te werken (en er vaak meedogenloos uitgebuit werden). Libië was ook een belangrijk transitland voor vluchtelingen uit Ethiopië, Eritrea, Somalië en Soedan, landen met veel geweld en mensenrechtenschendingen. Door Fort Europa konden duizenden vluchtelingen onmogelijk de EU bereiken en kwamen ze vast te zitten in Libië, waar op geen enkele manier enige vorm van bescherming voor hen voorzien was.

Meer dan een half miljoen van deze diverse groep mensen ontvluchtte Libië. De meesten bevinden zich in Tunesië en Egypte, vaak overleven ze in primitieve kampen aan de grens met Libië. De plotse en enorme toestroom van migranten en vluchtelingen legt een grote druk op deze landen, terwijl ze zelf ook nog hun democratisch transitieproces moeten doormaken. Laat staan dat ze financieel in staat zijn om zo veel vluchtelingen op een menswaardige manier op te vangen.

Een asielcrisis in Italië?

In het licht van deze getallen vormen de 23.000 Tunesiërs in Italië eerder een peulenschil, zeker nu ook het aantal asielaanvragen in Italië de laatste jaren beduidend gezakt is: van 30.000 in 2008 tot 8.000 in 2010. België, in verhouding een veel kleiner land dan Italië, kreeg vorig jaar bijna 20.000 asielaanvragen te verwerken. Duitsland en Frankrijk tekenden vorig jaar voor respectievelijk 41.000 en 48.000 asielaanvragen.

De Tunesiërs vragen ook geen asiel. Van een asielcrisis in Italië is er dus geen sprake, hoogstens van een opstoot in de migratiecijfers.

De andere Europese landen zijn dan ook niet echt geneigd om Italië bij te springen.
Europa moet er zich wel van bewust zijn dat migratie uit deze landen voor enkele jaren een feit zal zijn en dat geen enkel Fort Europa dat zal kunnen tegenhouden. Europa maakt dan ook samen met haar lidstaten best werk van een echt migratiebeleid om deze migratiestromen te managen en van een asielbeleid om mensen die bescherming nodig hebben, die ook te bieden.

Nood aan een Europees antwoord

Een antwoord op de vluchtelingencrisis speelt zich af op twee fronten: in de regio zelf maar ook binnen de EU.

Het is de rol van Europa om er mee voor te zorgen dat landen als Tunesië en Egypte in staat zijn om aan de Eritreërs en Ethiopiërs op hun grondgebied zelf voldoende bescherming te geven. Daarvoor zijn goede asielprocedures en opvangmogelijkheden nodig. Europa moet dringend een plan opzetten om deze landen bij te staan in deze processen en zich niet enkel focussen op het afschermen van haar eigen grenzen.

De lidstaten van de EU kunnen zelf ook een aantal vluchtelingen, gestrand in Libië of Egypte, uitnodigen. Indien de EU er in zou slagen om een significant aantal personen te laten overkomen, dan kan dit voor deze landen ook echt een verschil maken. Europa kan zo tonen dat we echt solidair zijn en bovendien in Noord-Afrika ruimte creëren voor een beter asielbeleid, dat ten goede kan komen aan de andere vluchtelingen in de regio. Ter vergelijking: in 2009 nodigde de Verenigde Staten 62.000 vluchtelingen uit, Duitsland 2.000 en België 47.

De lidstaten moeten ook zelf zorgen voor een goed beschermingsbeleid. Asielzoekers in Europa moeten steeds toegang krijgen tot de asielprocedure en er kan geen sprake zijn van het terugsturen van bootjes van op de Middellandse Zee, zonder dat ook maar op enige wijze werd onderzocht of de passagiers bescherming, asiel nodig hebben.

Een antwoord op de vluchtelingencrisis in Noord-Afrika kan en moet Europees zijn. Een Europees antwoord moet tevens een solidair antwoord zijn: solidair met de regio en solidair met de andere lidstaten. Gepingpong van het soort van de laatste dagen gooien ons jaren terug in de tijd.

En België?

Ook België heeft een rol te spelen in deze vluchtelingencrisis. De regering heeft recent aangekondigd 25 vluchtelingen uit Eritrea of Soedan, gestrand in Libië, te willen uitnodigen naar België. Het gaat om een klein aantal maar omdat ons land reeds met hoge asielcijfers te kampen heeft, durft de regering zich niet verder te engageren.

We moeten echter wel durven beseffen dat een vluchtelingencrisis zoals die zich momenteel afspeelt in Noord-Afrika een realiteit is, waar we onze ogen niet voor kunnen sluiten. Wegkijken van mensen in nood is geen optie. Hoge asielcijfers of niet.

Els Keytsman, directeur Vluchtelingenwerk Vlaanderen

@Allen: reageren op dit bericht impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums, lees ze dus - mod