“We verliezen tijd,” klaagde hij tegen zijn officieren, “en we zullen tijd blijven verliezen, zolang die schoften van de partij blijven bedelen om een zetel in het congres.” Deze woorden legde Gabriel García Marquez in Honderd jaar eenzaamheid in de mond van Aureliano Bundia, die tijdens de hevige Latijns-Amerikaanse burgeroorlogen tussen conservatieven en liberalen de conservatieve regering belegerde zonder binnen de lijntjes van het liberale kamp te kleuren.
Slecht nieuws voor de Belgische politici
Wij verliezen ook onze tijd. Wat hebben de door ons verkozen vertegenwoordigers te bieden? De verkozenen hanteren krampachtig een politieke methode die in ons land – of het nu splitst of niet – ten dode opgeschreven is. We moeten de situatie niet mis verstaan: in wezen zijn onze politici niet beter of slechter – geëngageerder of opportunistischer – dan hun collega’s in andere landen met een liberale vertegenwoordigende democratie. Ze spelen dezelfde machtsspelletjes, laten zich leiden door dezelfde electorale berekeningen en zalven en slaan naargelang het hun professionele politieke carrière het beste uitkomt. En uiteindelijk wordt dit handelen gedreven door een over partijgrenzen heen gedeelde wil om een regime, een politiek systeem in stand te houden waarin milde veranderingetjes mogelijk zijn en de carrière van een professionele politicus kan gedijen.
Dit wil niet zeggen dat de vanuit waarden handelende politicus of politica niet bestaat, maar die waarden worden op de weg naar het centrum van de beslissingsvorming gekneed en wie zich hiertegen verzet blijft per definitie in de marge.
Dit systeem werkt stabiel in een heleboel landen die op veel vlakken niet veel verschillen van het onze. Er is echter slecht nieuws voor de Belgische politici: de combinatie van uitdagingen op het vlak van sociale politiek, de communautaire loopgravenoorlog en het onderliggende verst(r)ikkende web van benoemingen en instellingen maken het behoud van ons politiek systeem onmogelijk. Een gelijkaardige druk voelen veel andere Westerse democratieën eveneens – de algemene politieke instabiliteit is sterk gestegen in de laatste jaren en kwam in een stroomversnelling sinds overheden tijdens de financiële crisis de schulden van banken op de schouders van de bevolking plaatsten.
Oplossing uit de 20ste eeuw voor een probleem van de 21ste eeuw
De knoop is in België echter veel moeilijker te omzeilen omdat we sinds de jaren ’70 om de problemen heen zijn gelopen. Elke staatshervorming was een oefening in het aanpassen van wat moest aangepast worden opdat niets zou veranderen. De huidige politici zitten nu met de erfenis van een wildgroei aan beslissingsprocessen en politieke posten die onhoudbaar is. Ze zitten als het ware gekneld tussen het wafelijzer. De traditionele partijen durven hier geen pas te zetten omdat er in een transparanter en logischer systeem minder lakens uit te delen zijn. En het uitdelen van deze lakens is wat deze partijen machtig maakt.
Er zijn ook andere spelers in het politieke spel die zich hierover kritisch opstellen. De electoraal succesvolle belager van het compromis à la Belge, de N-VA, heeft zich in de rol van salonfähige rebel genesteld. Dit levert hen momenteel meer gewicht en geloofwaardigheid op dan het Vlaams blok/belang ooit heeft kunnen bereiken. Ze zullen waarschijnlijk wel enkele “kwalen” van het “zieke systeem” willen aanpakken, maar qua machtspolitiek kan men zich meteen al vragen stellen bij het feit dat de N-VA claimt voor dé Vlaming te spreken terwijl de partij minder dan een derde van de Vlamingen vertegenwoordigt.
Maar bovenal heeft de N-VA een oplossing uit de 20ste eeuw voor een probleem van de 21ste eeuw. De partij wekt de illusie dat Vlamingen hun welvaart het best kunnen beschermen als die niet langer gedeeld wordt met de bodemloze put die Wallonië heet. Ze doen ons denken dat Walen ook beter af zullen zijn als ze geresponsabiliseerd worden en hun eigen boontjes leren doppen wanneer de federale solidariteitsmechanismen gesplitst zijn. Met de N-VA en haar conservatieve en neoliberale programma dreigen de sociale verworvenheden van de 20ste eeuw in sneltreinvaart verloren te gaan. Vlaamsgezinden hebben de historische verantwoordelijkheid om het splitsen van de sociale zekerheid te bekijken door een sociaaleconomische bril in de plaats van de veelgebruikte communautaire variant. Dat zijn ze de toekomstige generaties – ook de Vlaamse – verschuldigd.
Race naar de bodem van de put
We leven in een Europese eengemaakte markteconomie. In deze economie wordt de concurrentie tussen de sociale systemen van lidstaten georganiseerd en wordt het land beloond dat bereid is het diepste in zijn sociale vel te snijden. En hoe kleiner de omvang van de sociale zekerheid, hoe gemakkelijker een lidstaat te chanteren is om sociale beschermingsmaatregelen op het offerblok te plaatsen. Dit is een race naar de bodem van de put die voor burgers geen enkele langetermijnoplossing biedt. Ik verzet me tegen de splitsing van de sociale zekerheid omdat ze de sociale race naar de afgrond in een stroomversnelling zal brengen.
Wat dat betreft wil ik ook geen illusies scheppen: zonder uw inbreng zullen de andere partijen dit probleem ook niet oplossen. Professionele politici zijn als elektriciteit; ze volgen de weg van de minste weerstand. Ze ondersteunen allemaal hetzelfde politiek-economisch evenwicht dat onze sociale verworvenheden te grabbel gooit en de werkloosheid in stand houdt of zelfs vergroot.
Wat alle vertegenwoordigende democratieën mankeren zijn burgers die actief deelnemen aan de politiek. We zijn verwend en nemen er genoegen mee dat we eens om de zoveel tijd wat mogen gaan shoppen in de politieke supermarkt. Tijdens de verkiezingen consumeren we de democratie. We nemen het product – het partijprogramma – dat het dichtst bij onze ideeën ligt. Dat partijprogramma moeten we zelf niet meer lezen. De analyse van die programma’s wordt voor ons netjes in een stemtest gegoten die ons een kant-en-klaar antwoord biedt op de vraag wat onze politieke voorkeur is.
Deze kijk op democratie staat volledig haaks op de manier waarop democratie haar intrede heeft gemaakt in de maatschappij. Als wij politieke en economische democratie willen, zullen we zelf terug op het toneel moeten verschijnen en actief deelnemen aan de belangrijke maatschappelijke beslissingen. De laatste jaren hebben ons geleerd dat stemmen op iemand die zegt dat verandering mogelijk is, niet voldoende is. We moeten ons lidmaatschap van de samenleving serieus nemen en ook buiten de stembus onze stem laten horen en voelen in de maatschappij.
Inhoudelijk maatschappelijk debat
Sinds de val van de regering vorig jaar is er al heel wat onvrede over de huidige gang van zaken geuit en zijn er een aantal initiatieven genomen die het doel hebben ‘een andere stem’ in de samenleving te ventileren en te vertegenwoordigen. Lijsten van niet-stemmers, shame-betogingen zonder politieke eisen, feesten voor records regeringsonderhandelingen en frietrevoluties die voor solidariteit ijveren gaan echter nog lang niet tot de essentie van wat de politieke crisis in België aantoont: dat democratische legitimiteit moet wijken voor de agenda van te veel verkozenen en de belangen die ze verdedigen.
Om tot die essentie te komen moet het inhoudelijk maatschappelijk debat op tafel komen. We mogen het niet schuwen. Integendeel, het moet net openlijk en ten gronde gevoerd worden. Maar waarschijnlijk moeten daarvoor eerst nog een aantal illusies sneuvelen.
Snel hoort men ook de gemakzuchtige, cynische repliek dat initiatieven van onderuit niets uithalen. Voor hen volgende vraag: Wie had in november 2010 gedacht dat volksprotesten twee dictators konden doen zwichten en nog een resem andere regimes aan het wankelen brengen? Elke regio heeft haar eigen context, maar deze gebeurtenissen zijn ook voor ons relevant omdat ze aantonen dat de samenleving wel degelijk maakbaar is. Beste medemens, het is aan ons. We hebben genoeg tijd verloren.
Frank Vanaerschot is medewerker bij Netwerk Vlaanderen, maar schrijft dit stuk ten persoonlijke titel
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u zich schikt naar de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
21/04/2011 om 18:23
Hilarisch stukje opinie.
Wij, de burgers, zullen even onze democratische samenleving anders inrichten.
Dit ten persoonlijke titel geschreven opiniestuk stop bij de gedachte :”We hebben genoeg tijd verloren”
Ik veronderstel dat de redactie het logische vervolg: “Wat stel ik, Frank Vanaerschot, voor te doen” vergeten te plaatsen heeft.
Misschien……..De dictator ten val brengen?
21/04/2011 om 18:24
Daar is het zogenaamde “volksprotest” weer. Nog eens, er is geen brede volksbeweging tegen de impasse en al helemaal niet tegen de NVA. Lijsten van niet-stemmers, crypto-Belgicistische shame-betogingen, feesten voor records regeringsonderhandelingen en frietrevoluties zijn initiatieven uit kringen die vorig jaar in Vlaanderen voor de verliezende partijen gestemd hebben. En zelfs die kiezers vertegenwoordigen ze waarschijnlijk niet allemaal.
Maar de auteur heeft wel gelijk als hij stelt dat dit land een meer transparente & democratische structuur nodig heeft. Maar dat kan je in een Belgische context wel vergeten. De Franstaligen zullen nooit een echte democratie, waar ook in de eindafrekening een Vlaamse stem evenveel waard is als Franstalige, aanvaarden. Zolang het systeem van kunstmatige pariteiten, alarmbelprocedures, dubbele meerderheden en andere trucjes die de minderheid de facto vetorecht geven in stand blijft, is België niet meer dan een facadedemocratie.
21/04/2011 om 18:51
“maar qua machtspolitiek kan men zich meteen al vragen stellen bij het feit dat de N-VA claimt voor dé Vlaming te spreken terwijl de partij minder dan een derde van de Vlamingen vertegenwoordigt. ”
best niet vergeten dat ze toch de helt tot drie keer zo groot zijn als pakweg de sossen, en die claimen ook te spreken voor “alle mensen”
Maw: mocht ik u zijn zou ik niet met stenen gooien, want uw glazen huisje kan dar niet tegen.
21/04/2011 om 20:24
meneer dekkers
jij hebt wel niet de verkiezings uitslag gelezen
aan allen struisvogels gelieve jullie hoofd uit het zand te heffen
groeten
kris
21/04/2011 om 21:19
Behalve op fora, zoals dit, en in de afgesloten wereld van de politici zelf en de journalisten die nieuswaarde moeten bedenken, leeft de onvrede niet bij de mensen. Alles werkt nog. Er is voedsel in de warenhuizen. De electricteit is niet gerantsoeneerd. Je kan ’s avonds over straat lopen zonder te hoeven vrezen dat je door regime-getrouwe politiediensten wordt verdwenen. Ons rechtssysteem, hoewel krakend, werkt nog voldoende goed. Niemand is het slachtoffer van georganiseerde willekeur. Veel te duur? Ja. Weinig efficiënt? Ja. Af en toe in staat verbijsterende incompetentie te toon te spreiden? Ja. Genoeg om brede lagen van de bevolking te mobiliseren om verandering te eisen en te blijven eisen? Neen, daar zijn we nog lang niet aan toe.
Misschien moet u de vraag anders stellen. Zijn de verwachtingen, die we hebben betreffende wat een democratie kan verwezenlijken, nog wel realistisch? Is het probleem niet net dat wij ook voor technische materies, die in se neutraal zijn en waar eigenlijk relatief eenduidig voor- en nadelen kunnen geïdentificeerd en geraamd worden, de beslissing overlaten aan lieden die in een aanhoudende populariteitswedstrijd zitten? Ze vissen met velen in dezelfde kleine vijver en zijn allen als de dood dat ze de ene of de andere voor het hoofd zouden kunnen stoten. Wie durft er nog te leiden? Wie durft er nog keuzes te maken en die articuleren en verdedigen?
Wat wij met onze verder uitdeinende democratie bereiken, is enerzijds een proliferatie van posten die moeten bezet worden, anderzijds een onvermijdelijke versnippering van bevoegdheden, met alle vaagheid en alle inconsistenties en contradicties vandien, maar ook een daling van de kwaliteit van het politiek personeel. Daar wringt het schoentje, denk ik.
Er is geen enkel beleidsdomein dat nog door één iemand beheerst of aangestuurd wordt. Steeds zijn er afspraken, compromissen en toegevingen noodzakelijk om tot een akkoord te komen. Dat akkoord wordt een doel op zich, want de gevraagde inspanning is ondertussen zo ontieglijk groot geworden dat eisen dat het nu ook nog inhoudelijk en op de (midel)lange termijn zinvol is, dat is er teveel aan. Dat in ons land bovendien een tweespalt zit, die zeer emotioneel is, maakt het er alleen maar moeilijker op, maar dat is niet de kern van het probleem.
En die inhoudelijke kwaliteit van de politicus/ca speelt echt wel mee. Waar ligt zijn of haar loyauteit? Aan wie is hij of zij schatplichtig? Om welke redenen is hij of zij op een verkiesbare plaats op een lijst gekomen? Intrinsieke kwaliteiten? Of zoon van .. of dochter van…? Hoe meer posities te grabbel liggen, hoe onwaarschijnlijk het wordt dat zij door mensen met visie en aandacht voor het algemeen belang worden ingenomen.
Daarbij, revolutie in België is een non sequitur. De laatste revolutie die hier heeft plaatsgehad is volledig misgelopen… Zij heeft België gebaard, het laatste wat de Fransgezinde initiatiefnemers wilden!
21/04/2011 om 21:27
Zeer duidelijk opiniestuk, waar ik me kan in vinden.
De auteur gaat m.i. echter voorbij aan een punt, dat mede de oorzaak is van de huidige impasse. Namelijk dat politici en partijen in dit land naar federale verkiezingen gaan met een programma dat louter bedoeld is om hun eigen regionaal kieserspubliek te behagen.
Het is net als zouden bij gemeenteraadsverkiezingen lijsten opkomen, die vooral het belang van de eigen wijk of het eigen stadsdeel voorrrang geven.
Ik heb tot op heden nog geen argument gehoord dat me kan overtuigen dat een federale kieskring (voor federale verkiezingen) een slechte zaak zou zijn.
Kunt u zich voorstellen dat elke partij in dat geval moet opkomen met een programma dat gericht is aan alle inwoners van dit land? Met een programma dat zelfs inhoudelijk ingaat op de gemeenschappelijke toekomstige staatsstructuur.
@ Thomas Dekkers:
Ik heb Groen! gestemd bij de voorbije verkiezingen. Voor zover ik me herinner hoorden die niet bij de verliezers. En zelfs al zou dat het geval zijn, kan u er van op aan dat ze mij vertegenwoordigen.
22/04/2011 om 01:38
@ Luc: Waarom geen federale kieskring?
- Een federale kieskring gaat in tegen de principes van de (con)federale staat: in een federale staat verkiezen alle entiteiten hun vertegenwoordigers, en komen die dan samen in een federale vergadering, met name de Kamer en Senaat;
- Een federale kieskring zorgt voor een ondervertegenwoordiging van de Franstaligen, omdat in Wallonië en Brussel er veel meer niet-stemgerechtigde jongeren zitten;
- Een federale kieskring breidt BHV uit tot heel België.
22/04/2011 om 07:51
@Kris De Decker: ongeveer 80% van de Vlaamse kiezers heeft gestemd voor partijen die meer regionalisering & responsabilisering expliciet in hun verkiezingsprogramma hadden. Ik weet ook dat de NVA geen 80% van de setmmen heeft gehaald, maar zelfs als je alleen naar uitgesproken Vlaams-nationalistische stemmen kijkt zit je al aan bijna de helft van de kiezers. Er lijkt me dus een veel breder draagvlak voor een staatshervorming die min of meer in lijn ligt van de wat de NVA wil dan voor het klassiek belgische compromis dat socialisten & groenen voorstaan.
22/04/2011 om 08:01
@Luc
“Ik heb tot op heden nog geen argument gehoord dat me kan overtuigen dat een federale kieskring (voor federale verkiezingen) een slechte zaak zou zijn.”
Hier is er eentje: We hadden vroeger in België ene federale kieskring en de franstaligen hebben die door het oprichten van taal- en gewestgrenzen, alsook het opdoeken van de nationale partijen, ontmanteld. Reden daarvoor was: trop de flamands.
Waarom zou het nu anders anders? Tenzij er natuurlijk een misbaksel van een federale kieskring wordt opgericht waarbij 1 Vlaming =/= 1 franstalige en waarbij alle alarmbellen- en toeters in stand blijven. Zoeits is natuurlijk geen federale kieskring maar een anti-vlaams (en dus anti-belgisch, vergis u niet!) gedrocht. Ik ben er vrij zeker van dat de franstaligen nooit gaan instemmen met een echte federale kieskring, maar wel met het gedrocht.
22/04/2011 om 09:21
@Lux: Een federale kieskring zal de communautaire conficten in België alleen erger maken, want op die manier wordt BHV tot het hele grondgebied uitgebreid. De Franstaligen krijgen wat ze willen: de mogelijkheid om overal op Franstalige politici te stemmen, die in winning mood dan prompt de taalwetten in de Brusselse rand ook buiten de faciliteitengemeentes (en waarom mss ook niet in Knokke bvb?) ter discussie zullen stellen. Voor de Vlamingen is er met zo’n federale kiesbring niets gewonnen. Integendeel, een dergelijke kieskring, zeker als de Franstaligen ook een gegarandeerde vertegenwoordiging krijgen, zal de “dictatuur van de minderheid” alleen nog verder vergrendelen. Uiteindelijk gevolg: verdere radicalisering van de gefrustreerde Vlaamse kiezer.
22/04/2011 om 09:58
Ik vind het toch wel een verhelderend commentaar. De schrijver legt de vinger op de wonde als hij schrijft - wat we allemaal weten - dat de vorige staatshervormingen nu een blok aan het been zijn én dat er te veel politiek personeel in té vele (overbodige) niveaus zitten. Daardoor groeit het politiek eigenbelang en niet het algemeen belang.Dit is noch democratisch noch financieel te dragen.
There are too many things rotten in the state of Belgium
22/04/2011 om 10:19
Toch weer opmerkelijk dat men de schuld zonder blikken of blozen op de N-VA schuift. Mag een partij geen voor haar onaanvaardbare eisen van de hand wijzen? Moet zij compromissen aanvaarden die ingaan tegen haar programma? Dat de heer Vanaerschot de andere partijen dan onomwonden oproept om het zonder N-VA te doen. Het is niet aan N-VA om België te redden. Voorts vergeet hij dat de zgn. ’separatistische’ partijen (N-VA, VB en LDD) samen 43,8% (Kamer) en 47,24% (Senaat) van de Vlaamse stemmen vertegenwoordigen (uitslag 2010).
22/04/2011 om 11:27
zelden zoveel foute redeneringen/gebrek aan feitenkennis op één A4 bijeengezien.
De Nva : de PS heeft waarschijnlijk een 21 e eeuwse oplossing..??? U haalt 2 zaken door elkaar : het fenomeen van razendsnelle mutaties op wereldschaal waar alle Europese politieke partijen mee worstelen, en de Belgisch ziekte. Het eerste fenomeen is recent en ik heb er begrip voor dat politici daar niet direct een pasklare oplossing voor hebben. Voor de Belgsiche ziekte die haar oorsprong vindt in de 19 e eeuw en waarvoor de Belgissche politiek gedurende heel de 20 e eeuw geen afdoende oplosssing heeft gevonden heb ik géén begrip. Men heeft niks gedaan en het systeem is vastgelopen. De nva is het gevolg van die disfunctie, en niet de oorzaak ervan. De oorzaken zijn de Tobbacken, de Eyskensen, de Di rupo’s etc etc. Zoals U bepleit, heeft de kiezer zich inderdaad in juni uitgesproken, maar waarschijnlijk voor de verkeerde partij. Ha Ja.
Initiatieven van onderuit halen blijkbaar niet zoveel uit in het belgische systeem. De kiezer vroeg een oplossing, hij krijgt immobilisme. En hij is inderdaad evenzeer bedrogen als die sukkels uit Egypte en Tunesië die dachten dat er iets zou veranderen als ze het mannetje zouden wisselen. Niet dus
22/04/2011 om 15:14
Primo
“De partij wekt de illusie dat Vlamingen hun welvaart het best kunnen beschermen als die niet langer gedeeld wordt met de bodemloze put die Wallonië heet. Ze doen ons denken dat Walen ook beter af zullen zijn als ze geresponsabiliseerd worden en hun eigen boontjes leren doppen wanneer de federale solidariteitsmechanismen gesplitst zijn. Met de N-VA en haar conservatieve en neoliberale programma dreigen de sociale verworvenheden van de 20ste eeuw in sneltreinvaart verloren te gaan.”
Dit soort opwerpingen (het zijn geen argumenten) doet mij altijd denken aan Luxemburg: 400.000 inwoners, nog niet de helft van Brussel, en toch één van de rijkste landen in de wereld. Ze hebben geen zee en geen havens, nochtans is er geen werkloosheid en geen onoverkomelijke problemen en is Luxemburg internationeel geen onbekende.
Wat kan een Noord-België (vind ik beter dan Vlaanderen) met 6 a 7 miljoen inwoners, met niet minder dan 3 zeehavens, uitzonderlijk gelegen in Europa, niet dat een heuvelland met 400.000 iwoners wel kan?
Secundo
“Deze kijk op democratie staat volledig haaks op de manier waarop democratie haar intrede heeft gemaakt in de maatschappij. Als wij politieke en economische democratie willen, zullen we zelf terug op het toneel moeten verschijnen en actief deelnemen aan de belangrijke maatschappelijke beslissingen.”
Wat belet de burger actief te zijn in een partij, en mee te bepalen waar de partijen voor staan? Men moet echter vaststellen dat het lidmaatschap van de klassieke partijen is afgenomen. Ik weet ten minste dat ik mee zal bepalen of de politici die ik steun in een regering treden of niet. Is dat geen democratie soms?
Finale
Wat betreft de huidige politiek situatie blijf ik van oordeel dat, gezien de manifeste onwil van de franstaligen om wat dan ook aan dit land te veranderen, de oplossing enkel ligt in een externe interventie vanuit een comité van buurlanden, hopenlijk door Vlaanderen geinitiëerd, waarbij België wordt gesplitst in Noord en Zuid, met Brussel als gedeelde tweetalige (of meertalige met het engels)hoofdstad. Zonder externe dwang zal dit niet lukken en zal de patstelling aanhouden.
22/04/2011 om 19:07
Ik ben extreem te vinden voor meer participatie. Het werkt echter niet als de gevestigde orde iedere vraag om inspraak met minachting behandelt en kiest voor politieke verkleutering. Het moet ook gezegd dat opvallend veel Vlaamse burgers allergisch zijn voor en minachting hebben voor democratie, laat staan dat ze sympathie hebben voor verenigingen die participatie vragen. Ik wil mij niet buigen over kip en ei vragen, de vaststelling kan door iedereen gedeeld worden, lijkt me, zonder verklarend model.
Participatie staat los van de toevallige en historische indeling van de staat. Je ziet dat landen met grote participatiegraad het economisch niet slecht doen, los van de organisatie van hun staat - en los van de kleur van hun regering.
Je ziet ook dat landen die ons organisatie- en populistisch model van politiek voeren boven de hoofden van simpele burgers (kuchkuch Italië) kansen missen - laat ik mij mild uitdrukken.
Laten we hopen dat er over een jaar een regering is, een staatshervorming is en meer responsabilisering voor de politiek in zijn totaliteit, op ieder niveau, los van het model dat de bovenhand zal halen!
Misschien in de marge een klein complimentje voor gouverneur Cathy Berx, die ogenschijnlijk haar best doet het kleine stukje participatie dat Vlaanderen haar toelaat rond het waanzinnige BAM bis tracé, oprecht in te vullen. Wat zouden we zijn zonder hoop op beterschap!