Een maand na de start is het duidelijk dat de oorlog in Libië nog een tijd zal duren. Dat komt bij sommigen misschien als een verrassing maar dat heeft dan te maken met de onrealistische verwachtingen die we tegenwoordig over oorlog hebben. Dat schijnt niet langer meer te mogen duren dat één aflevering van een televisiefeuilleton, bij voorkeur zonder slachtoffers. Zo gaat dat dus niet. Oorlog is niet alleen ‘dirty business’, hij vraagt ook tijd, zelfs als de NAVO in het veld treedt (of beter in de lucht) tegen een kleine woestijnstaat als Libië. Het is dan ook te vroeg voor een definitief oordeel, wel tijd voor een tussenstand.

Generaal Jo Coelmont verwees in Terzake naar de NAVO-bombardementen van 1999 op Joegoslavië. Die hebben acht weken geduurd voor Milosevic bereid was zich terug te trekken uit Kosovo. Men heeft dus nog tijd.

Net als toen beperkte de NAVO zich in de Kosovo-oorlog tot luchtoperaties maar daar houdt de vergelijking wellicht ook op. Niets garandeert ons dat we over een maand opgelucht adem kunnen halen. In tegendeel, de kans op een langer conflict tekent zich af. Om te beginnen was er in Kosovo een gewapend verzet op de grond, dat zeker niet van het kaliber van de anti-Taliban strijders in Afghanistan was, maar toch een zekere organisatie had en dus van de NAVO-acties gebruik kon maken. Het Libische verzet is slecht georganiseerd en het sturen van een paar tientallen militaire adviseurs zal daar op korte termijn niet veel aan veranderen.

Khadaffi moet weg

In 1999 was het nooit de bedoeling naar de Belgrado op te trekken of Milosevic ten val te brengen. De oorlogsdoelen beperkten zich tot het terugtrekken van het Joegoslavische leger en Servische ongeregelde milities uit Kosovo, de terugkeer van vluchtelingen en het opstellen van een vredesmacht. Meer was ook niet nodig, het ging in Kosovo immers over een conflict tussen een centrale overheid en een de Albanese minderheid die onafhankelijkheid wou.

In Libië wil de oppositie Khaddafi weg en Obama, Sarkozy en Cameron hebben verleden week duidelijk gemaakt dat zij dat ook willen, ook al is dit geen officiële doelstelling van de NAVO of de VN. Dat maakt de manoeuvreerruimte voor een diplomatieke oplossing wel veel kleiner.

Overigens kon Milosevic in die tijd een aanklacht door het Joegoslavië-tribunaal nog weinig serieus nemen, vandaag weet Khaddafi beter. Een onderzoek door het Internationaal Strafhof is geen formaliteit en kan maken dat hij vroeg of laat net als Milosevic in Den Haag eindigt.

Verdeeldheid

Ander verschil: in 1999 had de NAVO geen toestemming van de VN en werd, cynisch genoeg, ook niet gehinderd door de beperkingen die de VN oplegt. Toen werden bruggen in Servische steden als Novi Sad en Belgrado bestookt. Nu lokt zelfs het beschieten van tanks al discussies uit.

Overigens is terughoudendheid niet alleen in de VN-resolutie de boodschap. De Westerse bondgenoten willen de bakken kritiek over al te agressief optreden en ‘collateral damage’ die men in Kosovo, Irak en Afghanistan over zich heen kreeg, vermijden. Dat is lovenswaardig maar maakt er de zaak niet makkelijker op. Als de grenzen van de militaire operaties van je tegenstanders openlijk in de wereldpers besproken worden, weet een beetje militair strateeg daar rekening mee te houden, en dat is wat Khaddafi nu doet.

Als het bovendien duidelijk is dat er zowel binnen de NAVO als in de Amerikaanse administratie verdeeldheid heerst over wat er moet gebeuren (wat in de Kosovo-crisis niet het geval was of toch niet naar buiten kwam), als de Amerikaanse militaire inzet bewust wordt beperkt (in Kosovo nam men zonder aarzelen de leiding) en als er geruchten circuleren over een tekort aan precisiebommen bij de Fransen en Britten, dan lijkt de beste strategie voor Khaddafi de zaak zo lang mogelijk rekken en in tussen vermijden dat al te schokkende beelden het wereldnieuws halen.

Psychologisch voordeel

Het is altijd gevaarlijk historische vergelijkingen te ver door te drijven maar we kunnen ook eens kijken naar de rol van de Verenigde Naties en de NAVO in de Kroatische en Bosnische oorlogen van 1991-1995. Ook daar had men te maken met vage VN-mandaten gericht op de bescherming van de bevolking, met een strikte interpretatie van dat mandaat door de blauwhelmen en de NAVO, die onder druk van de omstandigheden gaandeweg steeds ruimer werd zonder dat de militaire middelen toenamen. Ook hier namen de Europeanen in het begin enthousiast het diplomatieke en militaire voortouw (vredesmachten), met Amerikaanse presidenten (vader Bush, Clinton) die zeer terughoudend waren omdat zij wel een Europees maar geen direct Amerikaans belang zagen. Vier jaar en een reeks humanitaire tragedies in Vukovar, Sarajevo, Tuzla en Srbrenica later, eindigde de zaak uiteindelijk toch met massale inzet van de NAVO-luchtmacht en een grondoffensief door de in tussen beter bewapende Bosnische en vooral Kroatische troepen.

Khaddafi heeft op dit ogenblik duidelijk het psychologische voordeel. Hij is gewoon een internationale paria te zijn, en als hij het Internationaal Strafhof wil ontlopen, is hij nergens zo veilig als thuis. Hij heeft dan bovendien de kans uiteindelijk de oorlog nog te winnen. De rest van zijn leven slijten in een villa in een of ander Afrikaans land dat het Strafhof niet erkent, zoals de Amerikanen voorstellen, is op dit ogenblik dan ook weinig aantrekkelijk. Ook bij de oppositie lijkt de tijd nog niet rijp voor een onderhandelde oplossing.

Halfslachtig

Rest dus de militaire en humanitaire situatie. Voor de NAVO maar vooral ook voor de Verenigde Naties zou het een blamage zijn als Misurata zou vallen of de humanitaire situatie daar nog zou verslechteren. De weinige berichten die ons bereiken, voorspellen al vast niet veel goeds. De Bosnische oorlog en vele andere conflicten leren ons in tussen dat het weinig zin heeft grote principes af te kondigen als men niet de (militaire) middelen voorziet om die ook in de praktijk te brengen. De politiek van goede bedoelingen kan in zo’n geval zelfs nefaste gevolgen hebben, zoals Srbrenica ons leert. Men is in dit conflict gestapt met een beperkt mandaat, een onduidelijk doel en zeker ook met een beperkt internationaal draagvlak, niet in het minstens in Europa en Amerika zelf. Of dat voor de Libische bevolking nu al dan niet een goede zaak was, moet de toekomst uitwijzen. In tussen is men wel mee verantwoordelijk.

Vroeg of laat moet er dan ook iets gebeuren. Het afdwingen van een no fly zone wordt langzaam maar zeker minder belangrijk. Het militair beschermen van hulpkonvooien wordt dat wellicht met de dag meer maar als men zoals de Europese Unie enkel bereid is dit te doen mits toestemming van Khaddafi, maakt men zichzelf toch irrelevant.

Tenzij men in een Bosnische situatie terecht wil komen waarbij de toestemming formeel werd gegeven maar in praktijk vaak dode letter bleef, met alle verwarring van dien. Rest nog de optie van het bewapenen van de rebellen of het toch maar overgaan tot het inzetten van grondtroepen. Weinig lijken echt tot dit laatste bereid, ook de Fransen en Britten niet. Het risico bestaat dus dat de NAVO nog geruime tijd in een halfslachtig beleid blijft hangen.

Goedele De Keersmaeker

(De auteur is onderzoeker aan het Gents Instituut voor Internationale Studies)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod