Senator Frank Vandenbroucke (SP.A) scheert de N-VA over één kam met de eurosceptische partij ‘Ware Finnen’, die het bij de jongste verkiezingen in Finland bijzonder goed deed. Aanleiding voor zijn uithaal was het parlementaire debat woensdag 27 april over de vraag of de Europese Unie (EU) al dan niet een Europese belasting mag heffen.
Wat weten we echt af van die als populistisch gebrandmerkte partij van de ‘Ware Finnen’ in het Hoge Noorden? We hebben al zo vaak horen verklaren dat ze ‘tegen de Europese Unie’ is. Dat vindt geen enkele rechtgeaarde Europeaan fijn, maar wat houdt het standpunt van de ‘Ware Finnen’ nu precies in? Laten we de zaken eens nuchter analyseren. In de Frankfurter Allgemeine Zeitung, toch een van de meest serieuze kranten van Duitsland en in Europa, lezen we op 18 april daags na de verkiezingen dat de Finse sociaaldemocraten - de geestesgenoten van Frank Vandenbroucke - op heel wat programmatische punten, bijvoorbeeld met betrekking tot de financiële hulp in het kader van de EU voor noodlijdende lidstaten, niet zoveel verschillen van de Ware Finnen. Ook de Finse sociaaldemocraten willen een herziening van de EU-financiering. Daarom denken de politici in Helsinki ook aan een coalitie van conservatieven, sociaaldemocraten en Ware Finnen.
Fundamentalisten
Als de critici binnen Vlaanderen van een Europese belasting daarom juist over de hekel worden gehaald als ‘fundamentalisten’, dan horen de Duitse kanselier Angela Merkel en haar buitenlandminister Guido Westerwelle ook thuis in dat gezelschap. De Duitse regering die bestaat uit christendemocraten en liberalen schrijft letterlijk in haar coalitieverdrag: ‘We wijzen een Europese belasting af.’
Zou Merkel bezield zijn door anti-Europees denken? De Duitsers kennende denk ik van niet. En er zijn nog van die ‘fundamentalisten’. Een David Lidington bijvoorbeeld, Brits minister voor Europese zaken, die vindt dat de belastingheffing een bevoegdheid van de lidstaten moet blijven. Idem dito de financieel woordvoerdster van de CDA mevrouw Elly Blanksma. ‘Parfaitement inopportune’ noemt Pierre Lellouche, Frans minister voor Europese zaken, een Europese belasting nu. Europa heeft andere katten te geselen. Besparingen zijn aan de orde van de dag, voegt de Franse politicus er nog aan toe.
Leviathan
Als de Europese Unie een eigen belasting zou moeten kunnen heffen, moeten we ons ook afvragen wat dat concreet met zich meebrengt. De ‘Europese Unie’ : dat is bijvoorbeeld ook de Europese Raad waarin de grote staten een doorslaggevende rol spelen. Dat is ook de Europese Commissie, een instelling die geldt als de motor van de Europese gedachte, maar ze ‘steunt zelfs niet op een parlementaire meerderheid – die dan het debat met de oppositie zou moeten aangaan’, om Rik Van Cauwelaert te citeren (Knack, 27 april 2011).
Het probleem is dus niet de Europese belasting op zich, maar wel wie of wat deze belasting zou heffen. De Europese Unie is geen staat, ze is een eigensoortige statenbond op zoek naar meer democratische legitimiteit. Aan zo een entiteit het recht toevertrouwen belastingen te heffen, - zonder dat de burger een controlerecht heeft -, effent het pad voor een moderne Leviathan (naar het boek van de Engelse filosoof Thomas Hobbes), een moloch die wikt en beschikt, een autoritair heersend ‘monster’.
Het is niet omdat ‘conservatieven’ en ‘nationalisten’ in heel wat Europese staten zich eurokritisch uitlaten dat ‘progressieve krachten’ van de weeromstuit een ongebreidelde macht van de EU zouden moeten toejuichen. Denken we even terug aan de controverse over het Ontwerp van Grondwettelijk Verdrag in 2005. De bevolking in Frankrijk en Nederland zei toen in een referendum ‘non’ en ‘neen’. Vermoedelijk speelden behoudsgezinde motieven toen mee een rol. Maar dat belette ook de linkerzijde niet om dat Ontwerp ferm te bekritiseren en zelfs af te wijzen.
Legitimiteit
Wat is het hart van de democratie? Het parlement. De volksvertegenwoordiging die controle uitoefent op de regering, meer bepaald op de wijze waarop de regering omgaat met de sommen waarmee ze de burger belast. In het geval van een Europese belasting is er van die democratische essentie niet veel te bespeuren. Dat is omdat de EU niet beantwoordt aan de kenmerken van een staat, een democratische staat, waarvoor de wisselwerking regering-parlement kenmerkend is.
Het afwijzen van een Europese belasting vormt geen tegenspraak met de eis naar financiële responsabilisering van de Belgische deelstaten. Dit laatste ligt volledig in de lijn van de democratie – het deelstaatparlement oefent budgetcontrole uit.
Mocht de EU evolueren in de richting van een staatkundige entiteit zoals een confederatie of een federatie, – met een regering die verantwoording aflegt aan het parlement – zou er geen bezwaar zijn tegen een Europese belasting. Een Europese belasting, hoe goedbedoeld ook, schiet in de gegeven omstandigheden echter voorbij aan haar doel. De hele discussie draait dus om democratie, dat betekent ook: legitimiteit en verantwoordelijkheid. Daar zijn de politici in onze buurlanden zich goed van bewust.
Dirk Rochtus doceert internationale politiek aan Lessius Antwerpen
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
29/04/2011 om 11:44
Mooie analyse. Helaas zijn de Belgische traditionele partijen zo gewoon geraakt aan elitebeluitvorming & facadedemocratie dat ze zich zelden nog vragen stellen bij de democratische legitimiteit van wat die elites onder mekaar bedisselen.
29/04/2011 om 13:00
Een puur politiek-democratische analyse over de vraag of er een Europese belasting moet komen.
Ik mis het deel waarbij ook gekeken wordt naar de effecten van het ontbreken van zo een Europese belasting: een fiscale concurrentiestrijd waarbij de Lidstaten (ook België, denk maar aan de notionele interestaftrek) dingen naar de bedrijven met als gevolg het ondergraven van de nodige inkomsten om de Lidstaat zelf (maar ook de EU) in de mogelijkheid te stellen een sociaal-economisch beleid te voeren waardoor duidelijk zou worden dat het EU-project (op langere termijn) beter is voor ieder individu.
Het ontbreken daarvan neemt één van de belangrijkste katalysatoren weg om democratische macht over te hevelen naar de EU-parlement en op die manier ook om de EU Commissie te verplichten democratische verantwoording af te leggen aan dat parlement.
29/04/2011 om 17:17
@Bart
“een fiscale concurrentiestrijd” - een vaak gehoord argument. Ik heb het daar moeilijk mee. Fiscaal beleid in een land is nooit “zomaar”. Wat ergens als fair wordt aanzien hangt samen met andere taksen en lasten die daar bestaan en met de rol van de overheid die daar democratisch wordt overeengekomen.
In sommige landen is men er niet zo tuk op dat de overheid een grote rol op zich neemt, en daar is een lage inkomsten- en vennootschapsbelasting dan ook volkomen logisch. De keerzijde kan dan zijn dat er minder overheidsdiensten worden aangeboden. Dat is niet per se goed of slecht; dat is een democratische keuze.
In andere landen is een vergelijkbaar deel van de belasting dan weer laag, maar is de belastingdruk vergelijkbaar met andere landen. Opnieuw, geen probleem, maar een democratische keuze.
Europa biedt die democratische keuze niet. En ik ben er persoonlijk ook niet van overtuigd dat Europa een grotere rol zou moeten spelen op sociaal-economisch vlak. Ook dat is een keuze - die heet subsidiariteit. En ik denk dat de meerderheid der visies nog steeds daar ligt.
29/04/2011 om 17:41
@Bart: je spant de kar voor het paard. Stel dat de EU veel geld ophaalt via belastingen en daar sociaal-economisch beleid mee gaat voeren. Welk beleid zal dat dan zijn? Wie beslist? De staatshoofden van de deelstaten via allerlei dubieuze diplomatieke deals? De niet-verkozen & aan niemand verantwoordng verschuldige Europese Comissie? Het Europees Parlement, samengesteld op basis van een ondemocratische verdeling van het stemmengewicht waardoor de stem van de Europese burger van waarde verschilt al naar gelang het land waarin hij leeft? Niks garandeert dat Europees beleid tegemoet komt aan de wil van de bevolking, en dat zal zo blijven tot de EU op een transparente en echt democratische manier bestuurd wordt. Als de EU de invoering van echte democratie overleeft natuurlijk
30/04/2011 om 02:38
Dat Europa met een bepaald democratisch deficit kampt is nog steeds correct, maar dat is geen argument tegen een Europese belasting. De tegenstanders van een Europese belasting zijn namelijk net dezelfden als zij die dat democratisch deficit niet willen wegwerken. Zo wordt het natuurlijk een kip-of-het-ei situatie.
Natuurlijk kan met tout court tegen verdere Europese integratie zijn, maar dan moet men ook aanvaarden dat de andere grootmachten in de wereld Europa zullen verkavelen en daar trouwens al druk mee bezig zijn. Dit is tenslotte de 21ste eeuw en niet meer de 20ste.
@Steven: belastingconcurrentie leidt niet tot lagere belastingen of efficiëntere overheid maar tot een verschuiving naar minder mobiele belastingsbasissen. Kijk naar de evolutie van de gemiddelde tarieven voor vennootschapsbelastingen (-) en consumptiebelastingen (+) en trek zelf uw conclusies.
Een land als Ierland voert met zijn lage vennootschapsbelasting een zuiver free-rider beleid: het kan enkel succesvol als andere landen het niet voeren. En is het democratisch dat miscchien de overgrote meerderheid van de Europeanen wel een hogere vennootschapsbelasting wenst, maar dit niet kan uitvoeren omdat één of twee dwergstaatjes dit onmogenlijk maken.
30/04/2011 om 10:45
Hét schoolvoorbeeld van een wanhopige analyse van iemand die een stelling heeft en daarvoor krampachtig naar bewijzen op zoek gaat. Ik mis de coherentie in dit betoog.
Er zijn goede redenen om tegen een europese belasting te zijn. Anderzijds kan een blinde zien dat N-VA en de Ware Finnen dezelfde plat-populistische kaart trekken. Het ene heeft met het andere niet noodzakelijk wat te doen.
01/05/2011 om 11:11
@frank:
“Ik mis de coherentie in dit betoog”
Dat ligt niet aan het betoog vrees ik.
@Michaël
“Dat Europa met een bepaald democratisch deficit kampt is nog steeds correct, maar dat is geen argument tegen een Europese belasting”
DAt is juist één van de beste argumenten. “No Taxation without Representation”. En laat het nu net zo zijn dat er aan het representation-eind zwaar fout loopt in de EU. Dat dit maar eerst opgelost wordt voordat we de EU in onze portefeuille laten graaien.
01/05/2011 om 22:30
@Michaël - “belastingconcurrentie leidt niet tot lagere belastingen of efficiëntere overheid”
Dat wil ik ook niet beweren. Wat ik wel beweer is dat het totale belastingsysteem in een land heus niet alleen of zelfs niet vooral afhangt van strategische concurrentie-overwegingen. Wat een land heft aan belastingen hangt af van wat dat land aan fondsen nodig heeft. En dat hangt dan weer samen met wat de kiezer van dat land verlangt van z’n overheid.
Mijn commentaar was in reactie op wat Bart schreef, omdat ik in Bart’s bijdrage de wens lees voor een meer uniform sociaal-economisch beleid samen met een meer uniform belastingsysteem. En dat gaat om veel meer dan een belasting die de Europese werking moet financieren. Dat gaat om een harmonisering van beleid.