Voor de niet-schriftgeleerden onder u breng ik graag een interessante zinsnede uit het evangelie volgens Matteüs (25:29) in herinnering: “Want wie heeft zal nog meer krijgen, en wel in overvloed, maar wie niets heeft, hem zal zelfs wat hij heeft nog worden ontnomen.”
Het was wijlen professor Herman Deleeck (Centrum voor Sociaal Beleid van de Universiteit Antwerpen) die dit evangelisch citaat aangreep om het zgn. Matteüseffect onder de publieke aandacht te brengen: zelfs goedbedoelde en op sociale herverdeling gerichte overheidsmaatregelen komen verhoudingsgewijs veel meer ten goede aan sterkere dan aan zwakkere groepen in onze samenleving. En vergroten zo eerder de kloof tussen rijk en arm in plaats van ze te verkleinen.
Het evangelie volgens Matteüs: eeuwenoud, springlevend
Ook goedbedoelde overheidsmaatregelen die groene stroom of energiebesparende investeringen willen stimuleren, zijn in datzelfde bedje ziek.
Zo komen de lusten van groenestroomsubsidies ten goede aan sterkere groepen in onze samenleving: met name aan bedrijven en gezinnen die financieel in staat zijn om te investeren in o.a. zonnepanelen. En worden de lasten – onder de vorm van fors hogere distributienettarieven – mee afgewenteld op zelfs de allerzwakste groepen in onze samenleving.
Eenzelfde verhaal wanneer het gaat over steunmaatregelen van de overheid voor energiebesparende investeringen in woningen. De meest kwetsbare gezinnen in onze samenleving vinden de weg niet naar deze nochtans gulle premies, raken verdwaald in een administratief doolhof of beschikken niet over de noodzakelijke financiële middelen om de investeringen voor te financieren. Vaak zijn energiebesparende investeringen zelfs zinloos zonder dat er eerst geïnvesteerd wordt in de structurele kwaliteit van de eigen woning. Zo is dakisolatie in de slechtste woningen vaak nutteloos zonder voorafgaande (en veel duurdere) dakrenovatie; heeft dubbele beglazing weinig zin als het rotte raamhoutwerk aan vervanging toe is; of heeft muurisolatie geen effect als een woning doordrongen is van vocht.
Erger nog is het gesteld op de private huurmarkt: verhuurders ondervinden nauwelijks overheidsdruk om hun woningen te laten voldoen aan zelfs maar de minimale kwaliteitseisen (zoals die nochtans wettelijk zijn verankerd). En worden door de overheid ook nauwelijks positief gestimuleerd. De zwakste groepen – sterk oververtegenwoordigd op de private huurmarkt – betalen alweer het gelag. Letterlijk trouwens, onder de vorm van torenhoge energiefacturen. Die veel grotere happen pakken uit de gezinsbudgetten van zwakkere gezinnen in vergelijking met die van sterkere gezinnen.
Voor wie zou denken dat het om een marginaal maatschappelijk probleem gaat toch nog even dit. Van de 10% armste Vlamingen woont 35% (of ca. 170.000 gezinnen) in een energieverslindende woning die niet voldoet aan zelfs maar de minimale kwaliteitseisen van de Vlaamse Wooncode.
Het recht op energie: een grondrecht waard
De gevolgen van dit Matteüseffect op het vlak van energie zijn schrijnend. Meer dan 100.000 Vlaamse gezinnen slagen er niet meer in om hun energiefacturen te betalen en zijn aangewezen op (duurder) aardgas en elektriciteit van de distributienetbeheerder. De mazen van het sociale vangnet dat de overheid de afgelopen jaren weefde, zijn bovendien onaanvaardbaar groot. Zo worden vele duizenden gezinnen nog steeds volledig afgesloten van water, gas en/of elektriciteit. Waardoor ze gedoemd zijn tot een mensonwaardig bestaan.
De huidige decretale erkenning van het recht op energie voldoet niet. Ze is ten eerste maar zeer gedeeltelijk: van het recht op water is bijvoorbeeld nog geen spoor te bekennen. De decretale erkenning is ten tweede zeer minimaal: het gaat niet om een recht op toereikende energie, maar enkel om een minimale levering. En ten derde wordt zelfs die minimale levering in de praktijk niet altijd gerealiseerd. Nog steeds worden in Vlaanderen gezinnen volledig afgesloten van water, gas en elektriciteit. Daarenboven zijn er nog meer gezinnen die dan weer de facto worden afgesloten: een gezin dat geen geld heeft om de budgetmeter op te laden, wordt in de praktijk gedwongen om zichzelf af te sluiten.
Wanneer wetten, decreten, reglementen en allerhande steunmaatregelen niet volstaan om een maatschappelijk probleem te bedwingen dat de menselijke waardigheid dermate ernstig aantast, dringt een grondigere ingreep zich op. Daarom pleit de sector Samenlevingsopbouw – daarin gesteund door UA-professor en voormalig Vlaams Ombudsman Bernard Hubeau – voor de invoering van een nieuw grondrecht: het recht op energie. Hieronder verstaan we een gegarandeerde en toereikende levering van de nutsvoorzieningen elektriciteit, gas en water.
Natuurlijk weten we dat een grondwettelijke verankering van het recht op energie niet zal volstaan om de energiearmoede de wereld uit te helpen. Maar toch kan de kracht van een grondrecht niet onderschat worden. Een grondrecht heeft een belangrijke symbolische en pedagogische waarde, maar tegelijk ook meer dan dat. Zo is een grondrecht belangrijk bij de interpretatie van regels in geschillen. Bovendien worden nieuwe regels en maatregelen er aan getoetst. Het grondrecht op energie maakt tenslotte ook dat nieuwe maatregelen die een achteruitgang zouden inhouden op het vlak van energiearmoede, niet langer aanvaard zullen worden.
De liberalisering van de energiemarkt in 2003 leidde in ons land alleen maar tot hogere tarieven. En had een ronduit nefaste sociale dijkbreuk tot gevolg. De hoogste tijd daarom om het recht op energie te verankeren in de grondwet. En zo een ultieme dam op te werpen tegen energiearmoede.
Geert Marrin - Beleidswoordvoerder van de sector Samenlevingsopbouw
www.samenlevingsopbouw.be
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
12/05/2011 om 12:16
En wie zal dat weer betalen?
Juist ja, de kleine werkmens die nog net zijn neus boven water kan houden.
12/05/2011 om 12:38
De schrijver heeft het zeer goed geformuleerd. De oorzaak van de vermelde problemen is zeer complex en zeer moeilijk om te verhelpen met een zwaar deficitaire sociale zekerheid. Indien onze beleidsmakers het geld blijven verkwisten; onder andere aan onzinnige subsidies van peperdure elektrische voertuigen en misdadige subsidies van dure dieselvoertuigen - van Matheus gesproken - zal dit nog veel erger worden en zullen nog veel meer mensen in energie-armoede belanden:
12/05/2011 om 15:21
De oproep om energiearmoede tegen te gaan via een erkenning als grondrecht kan alleen maar lof verdienen.
Nu nog politici vinden die hier ook achter staan en dergelijk initiatief niet alleen beleiden met de tong maar er ook daadwerkelijk achter staan.
Het is nochtans slechts een kwestie van het verlenen van prioriteiten ten bate van degenen die het echt kunnen gebruiken. Een zelfde inspanning van onze politici als voor het vrijmaken van de energiemarkt en alles is o.k.; maar ja, hier is de speeltuin zoals Eandis dan niet voorzien, terwijl heel wat van onze politici daar graag vertoeven kwestie een cent bij te verdienen. Wedden dus dat de oproep van Geert Marrin een anonieme dood sterft.
12/05/2011 om 20:11
Zeer juist. Investeren in goede isolatie heeft 2 grote voordelen t.o.v. bijvoorbeeld de subsidies voor zonnepanelen:
1: Isolatie zal veel meer besparing aan energie opleveren voor een veel lagere prijs dan zonnepanelen.
2: Isolatie voor huurwoningen subsidiëren is een sociale maatregel. Hierdoor kan de overheid de veel te grote energierekeningen voor gezinnen wat laten dalen zonder dat de verhuurder genoodzaakt is de volledige investering af te wentelen op de huurder.
Dit alleen echter zal niet volstaan als ingreep. Er is dringend nood aan meer sociale woningen om de huurmarkt in evenwicht te brengen.
Daarnaast wordt het ook hoogste tijd om in te grijpen in de elektriciteitsmarkt. Een belasting zal hierbij niet volstaan, aangezien Electrabel met haar monopoliepositie deze gewoon zal doorrekenen aan de consument. Wat de regering dan met de geïnde belasting zal doen weet niemand. De overheid kan bijvoorbeeld via een aankoopcentrale alle elektriciteit opkopen aan een redelijke prijs, om het daarna zelf aan de verdelers te verkopen (voorstel Vande Lanotte, Tobback).
Milieuvriendelijke maatregelen hoeven dus niet zeer duur te zijn, ze kunnen zelfs geld opleveren. Helaas snappen onze beleidsmakers blijkbaar niet dat sociale en ecologische maatregelen elkaar niet hoeven uit te sluiten.
Hopelijk kan men met dit soort maatregelen wel diegene bereiken die echt nood hebben aan ondersteuning (en zo het Mattheuseffect vermijden).
13/05/2011 om 13:42
Mijnheer Geert Marrin, .. U klaagt met reden die (misschien wel goed bedoelde) maar toch verkeerde maatregelen aan .. althans wat hun resultaat betreft. Het is ook begrijpelijk dat u zich daarover beklaagt en misschien ook ergert .. en om uw betoog kracht bij te zetten gebruikt u zelfs een uittreksel uit het evangelie van Mattheüs. Zulke toestanden zitten u dus redelijk hoog ..
Indien u echter de auteur kende onder wiens leiding Mattheüs die, door u aangehaalde uitspraak, heeft opgetekend, dan zou u niet zo verwondert zijn over die ziekelijke toestanden.
Want veel vroeger in de menselijke geschiedenis schreef een andere bijbelschrijver ..namelijk Jeremia in zijn boek Jeremia hoofdstuk 10 vers 23 : “Ik weet heel goed, o God, dat het niet aan de aardse mens is zijn weg te bepalen. Het staat niet aan een man die wandelt, zelfs maar zijn schrede te richten. Corrigeer mij, o God, doch naar recht; niet in uw toorn, opdat gij mij niet tot niets maakt.”
In het bijbelboek Openbaringen hoofdstuk 12 vanaf vers 7 kunt u lezen waarom het in deze tijd hier allemaal verkeert loopt… En let wel.. de zelfde persoon die alle bijbelschrijvers met zijn geest leidde wenst (volgens 1Timotheüs 2 : 3,4) nadrukkelijk dat u over dit alles de waarheid te weten komt. .. Veel sucses in uw zoektocht.
13/05/2011 om 17:16
“Recht op Energie”, grondwettelijk beschermd, het lijkt fantastisch.
Het lijkt iets waarmee een politieke partij haar voordeel kan doen, zo’n politieke partij die al geruime tijd geen eigen ideeën meer heeft.
Het lijkt iets, waar, in principe, weinig tegen in te brengen kan zijn, zo op het eerste zicht.
Laten wij dus even uitgaan van de veronderstelling dat dit inderdaad gerealiseerd wordt.
En laten wij dan even kijken naar de praktische toepassing van dit nobele principe.
Wij hebben dus “Recht op Energie”.
Wie is wij? Zijn dat alle Belgen, alle legale inwoners, alle inwoners, ongeacht hun status?
En wat is energie? Is dat electriciteit? Stookolie? Gas? Mag dit kernenergie zijn?
Of is dat een bepaald aantal kJ per jaar, zonder specificatie van de vorm die zij aanneemt?
Hoe wordt deze energie verdeeld? Aan wie wordt zij toegewezen? Is dat via een soort cheque? En is die dan per persoon of per gezin? En indien per gezin, hoe beïnvloedt de gezinssamenstelling de hoeveelheid energie waarop aanspraak kan gemaakt worden?
Hoe moet iemand die aanspraak laten gelden? Is dat via een adminsitratieve procedure?
Kan, zeg, een tuinbouwer, die zijn serres wil verwarmen, zo’n “energietoewijzing” aanvragen; het gaat hier toch om zijn levensonderhoud, nietwaar?
Kan een werkweigerende steuntrekkende medemens, die de lange lege dagen wil vullen met gamen, een recht op een “energietoewijzing” verzilveren?
Wie komt in aanmerking, aan welke voorwaarden moet hij of zij voldoen, zo er überhaupt voorwaarden zijn?
Is dit recht op energie proportioneel tot een “behoefte” en, zo ja, wie bepaalt deze dan?
Kan iemand die in een erbarmelijk slecht geïsoleerde woning woont dit recht laten gelden, ook wanneer dit impliceert dat die energie grotendeels verspild wordt?
Hoe zorgen wij ervoor dat de energie inderdaad bij en door de rechthebbende benut wordt, hoe vermijden wij fraude?
Het lijkt mij een recht dat vooral een gigantische administratie in het leven zal roepen, een recht dat zeer strikte opvolging zal vragen, een recht dat klein zal beginnen, maar dat door het vernuftig inroepen van het even grontwettelijke gelijkheidsprincipe al snel zal evolueren naar een kluwen van regelgeving en rechtspraak.
Het lijkt mij een recht waarop zeer snel een passage uit de Bijbel, te weten Matteüs (25:29) van toepassing zal zijn (u misschien bekend?), een recht waarvan de mondigen en de krachtigen dankbaar gebruik zullen maken, een recht dat een exponentieel groeiend prijskaartje zal blijken te hebben, een prijskaartje dat de gemeenschap zal mogen betalen, en waarvan de hulpelozen eens te meer de dupe zullen zijn, grondwettelijk of niet…
13/05/2011 om 18:53
Net de factuur van Telenet gekregen voor de jaarlijkse betaling van mijn kabelabonnement. Als teaser zetten ze er onderaan: digitale TV geniet maar 12% BTW ipv 21%!
Gek dat dergelijke luxeproducten BTW-vermindering krijgen terwijl levensnoodzakelijke dingen zoals energie aan 21% getaxeerd worden.
14/05/2011 om 07:48
Energie moet in de handen zijn van een nationaal nutsbedrijf dat geen winst mag maken .
@Rudy Flameng, ik vind uw betoog nogal overtrokken, voor mij telt alleen die ene zin
‘En worden de lasten – onder de vorm van fors hogere distributienettarieven – mee afgewenteld op zelfs de allerzwakste groepen in onze samenleving’ .
En als u het nog niet gezien of gehoord heeft, de morele fraude is nu al aan de gang, bedrijven die teveel geld in de boeken staan hebben kunnen het nu als een meer dan uitstekende belegging investeren in zonnepanelen ipv belastingen te betalen.
En zoals altijd, de laatste jaren, staat de politiek, die hiervoor verantwoordelijk is, machteloos en antwoord met argumenten die zelfs niet terzake zijn.
14/05/2011 om 10:52
@ Dick Michel: het Matteüseffect is een term die men al langer gebruikt voor het effect van maatregelen die voor armen worden bedoelt, maar waar vooral rijken gebruik van maken. Bijvoorbeeld: subsidies voor isolatie (voor armen bedoeld, want hun huizen zijn niet geïsoleerd en ze betalen veel aan energie, maar de meeste armen huren en gebruiken de subsidies dus niet) of cultuurcheques (om iedereen aan cultuur te laten doen, maar alleen rijken doen dit effectief en hebben die cheques er helemaal niet voor nodig).
De verwijzing naar Matteüs is dus geen ‘uitvinding’ van Geert Marrin.
@BM: zeer juist! Als men zou beginnen met op energie maar 6% te heffen (inderdaad een levensnoodzakelijk goed) en geen 24% (eerst milieutaxen en dan 21% BTW op het totaal, dus ook op de taxen) zou men veel mensen al sterk vooruit helpen. Dit zou voor de overheid natuurlijk veel verlies betekenen…(terwijl ze het inderdaad beter bij zaken als digitale TV kunnen halen)
14/05/2011 om 20:05
Weeral een oproep vanuit linkse hoek, zucht, om moedeloos van te worden. Ik heb altijd hard gewerkt voor de dingen die ik mij nu kan veroorloven (en inderdaad ook zonnepanelen) om nu te horen dat dat bijna misdadig is. Er wordt alleen gekeken naar de armoede alsdusdanig, niet naar de echte oorzaken - hoe kan het dat iemand jaren zonder uitzondering werkloos is … Laat werklozenstuen eens vallen na 6 m, je zou wat anders zien. Maar ja, dat is niet sociaal of solidair.