De gemeente Ternat noemt zichzelf meer dan een filebericht op de radio. De gemeente uit het pajottenland komt deze dagen inderdaad om heel andere redenen in de media.

Zo lazen we hoe de gemeente een collectieve avondklok invoert op de gemeentelijke speelveldjes. Deze komt er echter niet omwille van problemen, maar als voorzorgsmaatregel. Hangjongeren en overlast zijn in de toekomst immers niet uit te sluiten, zo luidt de redenering. Om de problemen voor te zijn, besluit men in te zetten op een preventief lik-op-stuk-beleid. Men maakt daarbij dankbaar gebruik van zogenaamde gemeentelijke administratieve sancties. Maar is dit het wondermiddel tegen overlast?

Gemeentelijke administratieve sancties

Het systeem van de gemeentelijke administratieve sancties stelt de lokale overheden in staat om zelf bepaalde overtredingen op haar politiereglement te behandelen. Lokale overheden waren immers vragende partij om dat zelf te kunnen doen. Inbreuken kunnen voortaan niet alleen door de politie, maar ook door bepaalde gemeentelijke ambtenaren worden vastgesteld. Ook de administratieve boete wordt door een ambtenaar opgelegd. Wie voortaan rommel op de grond gooit of een agressieve hond niet aan de leiband houdt kan voortaan op eenvoudige manier worden gesanctioneerd, voor en door de gemeente.

Met dezelfde wet werd de bevoegdheid van deze gemeente eveneens uitgebreid. Waar de gemeenten traditioneel instonden om de openbare rust, veiligheid en gezondheid te verzekeren, moeten ze voortaan ook alle vormen openbare overlast tegengaan.

Ondanks vele academische teksten en heel wat politieke discussies, is het nog steeds niet duidelijk wat die overlast precies betekent. Sommigen spreken over kleine criminaliteit (graffiti, vandalisme, … ), anderen hebben het over alledaagse problemen en kleine conflicten (wild gedrag van kinderen, geluidsoverlast, …). Al gauw wordt duidelijk dat de invulling sterk persoonsgebonden is. De ene verdraagt meer dan de andere en… van de ene verdraagt men meer dan van de andere.

Straffen of voorkomen?

Het is de combinatie van een toegenomen gemeentelijke handhaving en een uitbreiding van de gemeentelijke bevoegdheid tot het voorkomen van overlast die problematisch is. Het eerste dreigt immers een repressieve reflex in de hand te werken. Het tweede breidt de verwachtingen van de burger ten aanzien van de lokale overheid uit naar het bestrijden van mogelijke overlast. Het is precies dit een-tweetje dat zichtbaar wordt in Ternat.

Overtredingen vragen een duidelijk antwoord en de gemeentelijke administratieve sancties maken een beleid dat kort op de bal speelt mogelijk. Wanneer dit echter wordt doorgetrokken om mogelijke overlast in de toekomst te kunnen bestrijden, slaat men de bal echter mis. Het is duidelijk dat de tolerantiedrempel van de gemeenschap en het individu een rol speelt bij de invulling van overlast. Het is deze subjectieve component die volgens ons bewijst dat het de moeite loont om te investeren in structurele en duurzame maatregelen die de tolerantiegrens van de gemeenschap, en bij uitbreiding het individu, verhogen.

Van speelpleintjes naar lummelhoeken

Het is belangrijk om in te zien dat een overlastbeleid veel meer vereist dan de loutere invoering en uitvoering van gemeentelijke administratieve sancties. De burger vraagt niet om te straffen, maar om problemen te voorkomen of deze op te lossen. Het bestraffen van overtredingen is daarbij een component, het werken aan verdraagzaamheid een andere.

Uit het artikel blijkt dat alternatieve hangplaatsen voor handen zijn. In plaats van terug te vallen op de repressieve reflex is het interessanter is om hierop in te spelen. Inspiratie kan gehaald worden uit Riemst, waar jongeren die het speelplein ontgroeien welkom zijn in zogenaamde lummelhoeken. In beide gemeenten wordt dezelfde boodschap meegegeven, maar door het verschil in insteek worden jongeren en de buurt op een andere, positieve wijze benaderd. Dit vermijdt dat bepaalde groepen uit de lokale gemeenschappen worden uitgesloten en biedt de gemeente de kans om met innovatieve, duurzame projecten de media te halen en niet alleen met files of (toekomstige) overlastproblemen.

Tom Bauwens en Els Enhus

(De auteurs zijn respectievelijk aspirant van het FWO en wetenschappelijk medewerker aan de vakgroep criminologie, en professor aan de vakgroep criminologie van de Vrije Universiteit Brussel)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod