De affaire Strauss-Kahn beroert al enkele dagen flink de gemoederen. Vooral in Frankrijk slaat het bericht in als een bom. Alle Franse personaliteiten hebben van zich laten horen. De president roept op tot koelbloedigheid en waardigheid. Niemand troost zich de moeite om een excuus te zoeken voor de voormalige president van het IMF. Iedereen roept op om verantwoordelijkheid op te nemen.

De hele zaak ging exact een week geleden aan het rollen. Een officier van de politie maakte de beschuldiging van het betrokken kamermeisje ’s middags bekend (18u onze tijd). Net voor Strauss-Kahn aan boord van het vliegtuig wou stappen, hielden twee agenten hem tegen. De beschuldiging is niet mals (zeker niet in de Verenigde Staten, die nog veel preutser zijn dan het oude continent): seksuele agressie en poging tot aanranding. Indien de beschuldigingen worden hard gemaakt, riskeert de voormalige president 15 tot 74 jaar gevangenisstraf.

De drempel

De hele affaire roept enkele interessante beschouwingen op rond de politiek enerzijds en de relatie media-politiek anderzijds. Laat ik met het laatste beginnen. Vele lezers herinneren zich wellicht nog de tijd dat politici staatsmannen (helaas toen nog geen vrouwen) waren. Het woord zegt het zelf. Een ‘staatsman’ is geen gewone man. Het heeft iets verhevens. Het heeft dan ook te maken met staatsmanschap. Dat is geen gewone politiek, laat staan politique-politicienne.

Dat was ook de tijd dat politici geen privé-leven hadden – althans niet publiek. Eind jaren 1980 komt daar stilaan verandering in. Politici laten meer en meer journalisten toe in hun privé-leven. De media stellen in die periode sowieso meer en meer belangstelling in human interest. Het is inderdaad de tijd van Jambers. Wie is die man? Wat drijft hem? Het is een win-winsituatie, zowel voor de media als voor de politiek. De media trekken met die fait-divers lezers aan en de politici maken zich populair. De media krijgen kopers, de politici kiezers.

Aanvankelijk loopt alles vlot. Politici bepalen in die beginperiode nog zelf hoever de media over hun drempel mogen komen. Totdat de media zelf beginnen neuzen. Herinnert u zich nog de affaire Rik Daems? Op de cover van Story een foto van een trotse Daems voor een kast van een villa. Dat was zelfs voor vele VLD-stemmers erover. Daems moest zich weren. Media en politici: wie zich verbrandt, moet op de blaren zitten.

Niet eerlijk

Dat spreekt de media niet geheel vrij. Ook zij kunnen overdrijven. Vooral in de Verenigde Staten is dat merkbaar. Conservatief of democraat, één ding is zeker: de president van Amerika is quasi een heilige. Dat moet wel. Hoe de Amerikaanse media het leven van elke presidentskandidaat uitpluizen, grenst aan het onwaarschijnlijke, ja het onfatsoenlijke. De kleinste jeugdzonde kan een kandidaat nekken. Ook bij ons zien we die tendens. De levens van mensen met functies worden meer en meer zorgvuldig uitgekamd, want elke jeugdzonde kan de doodsteek geven. Ik betreur die evolutie.

Hoe reageer je daarop als politicus? Ik denk dat iedereen wel een jeugdzonde bedreven heeft. Het is niet eerlijk om mensen daarmee de das om te doen. Maar, indien men een hoge politieke (of economische of andere) functie ambieert, dan moet men zich bewust worden van de volgende paradox. Aan de ene kant leeft nog steeds de idee van de staatsman – casu quo staatsvrouw – aan de andere kant is de samenleving steeds minder permissief. Van elke politicus wordt voorbeeldig gedrag geëist. Voor strafbare zaken heerst er sowieso nultolerantie voor politici. Bvb. wanneer een politicus dronken rijdt of – erger nog – iemand aanrandt. Maar ook voor lichtere zaken is het oppassen. Elke politicus moet er zich van bewust zijn dat hij of zij het populisme – dat hij of zij zo bestrijdt – net in de hand werkt door onvoorbeeldig gedrag. Net dat populisme wordt gevoed door een bepaalde kaste van politici die zich denkt alles te kunnen permitteren. Helaas kennen we daar enkele voorbeelden van in het huidige Europa.

Reputatie

Misschien had de socialistische partij in Frankrijk dit schandaal bespaard kunnen blijven indien ze die tekenen van de tijd gelezen hadden. Zowel in socialistische als in journalistieke kringen ging al langer rond hoe Strauss-Kahn met vrouwen omging. Hij genoot de reputatie van een verleider. En dat in een tijd die wat dat betreft voor politici steeds minder permissief is. We mogen niet verwachten dat alle politici van morgen overmorgen op de heiligenkalender staan, maar partijen houden beter rekening met de exemplariteit die van hun top verwacht wordt. Van de media mag die top verwachten dat ze omzichtig omspringen met hun privé-leven.

Voor alle duidelijkheid. Ik ga Strauss-Kahn niet vrijpleiten. Indien de feiten die hem ten laste worden gelegd, bewezen zijn, verdient de man – zoals elk ander – een gevangenisstraf. Ik wilde enkel wat beschouwingen kwijt bij de veranderde zeden in media en politiek. Er wordt nog veel verwacht van onze politici om gevoelig te blijven voor die verschuivingen in de tijdgeest. Wie denkt dat er nog dingen in het verborgene blijven, vergist zich schromelijk. Wat zei men vroeger ook alweer: de kraaien brengen het uit? Er is weinig veranderd. Alleen de kraaien zijn sneller, veel sneller, geworden.

Hans Geybels - gastdocent theologie KUleuven

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)