De spontane initiatieven van de enkele actievoerders die voorbije week zondag op het centrale plein van Madrid, de Puerta del Sol verzamelden, groeien uit tot een ware beweging. Ondanks het samenscholingsverbod komen er iedere dag duizenden mensen bij. Studenten, gepensioneerden, families, migranten: ze hebben één ding in gemeen en dat is een diepgeworteld ongenoegen. Als een lopend vuurtje verspreiden de acties zich nu over heel Spanje.

Aan de Puerta del Sol, ook wel eens de Spaanse kilometer nul genoemd, is een nieuwe democratie geboren. Een democratie onder zeildoek waar verschillende commissies bestaan (communicatie, infrastructuur, voeding, enz.) De mensen van de 15-M beweging, verwijzend naar de startdatum van de acties, proberen nu tot een brede consensus te komen waarin alle deelnemers zich kunnen vinden. Dit is een spontane beweging, zonder leider. Een heterogene groep burgers die hun eisen willen delen met de hele maatschappij.

Eindelijk!

Eindelijk is het land wakker geworden uit een diepe slaap. Dit moest gebeuren, in een land waar politici al jaren de basisprincipes van de democratie aan hun laars lappen. Veel burgers zijn het beu om corruptieschandalen aan de lopende band te slikken. Met lede ogen moest men bijvoorbeeld aanzien hoe tijdens een rechtszaak een verwaande politieker, leukweg verklaarde dat het fortuin op zijn bankrekening puur geluk was: “drie keer loterij gewonnen.”

Het zijn deze politici die in plaats van diepgaande debatten te voeren, het parlement gebruiken om te roepen en te tieren en elkaar de huid vol te schelden. Gisteren vroeg ik aan een hoogbejaarde man aan de Puerta del Sol wat hij van de Spaanse politiek dacht: “Wij hebben geen politieke leiders in dit land, ik voel schaamte wanneer ik onze politici op tv tekeer zie gaan.”

Een verkiezingswet uit de transitieperiode heeft ertoe bijgedragen dat het voor kleinere partijen heel moeilijk is om mee te spelen in de Spaanse politieke arena. Deze wet bevoordeelt een tweepartijenstaat bestaande uit de socialistische PSOE en de conservatieve Partido Popular die alternerend regeren.

De beweging van de Puerta del Sol wil een einde maken aan dit systeem en plaats voor maken voor intelligentie in plaats van een diepgeworteld systeem van vriendjespolitiek.

Economische crisis

Het lijkt alsof links en rechts het er hier over eens zijn dat de enige oplossing om uit de economische crisis te geraken, de privatisering van de basisrechten en start van de ontmanteling van welvaartstaat is. En dat net op het moment dat Spanje eindelijk eens de vruchten van die welvaartstaat begon te plukken.

De actievoerders van de Puerta del Sol eisen een ander soort democratie en uiten daarmee een ongenoegen dat bij veel mensen leeft over de werking van onze moderne democratieën. Jaar na jaar stellen zowel burgers als experts de groeiende invloed vast van de economische macht op de politieke.

Op een hoek van het plein ging gisteren een megafoon van hand tot hand. “5 miljoen werklozen, 40 procent zijn jongeren en we kunnen nergens heen met onze diploma’s!”: de woorden van een verontwaardigde student. Dit is Madrid, maar het zou evengoed Cairo of Tunis kunnen zijn.

In Spanje schrijven steeds meer hoogopgeleide studenten zich in om intensieve taallessen te volgen, hopend op een betere toekomst in het buitenland. Naast het traditionele Engels zijn er de laatste tijd opvallend meer Spaanse jongeren die Duits willen leren. Er zijn dit jaar een record aantal jonge Spanjaarden geëmigreerd naar landen waar hun diploma’s op prijs worden gesteld.

Uitverkoop

Tot drie jaar geleden draaide de Spaanse economie op volle toeren. Met andere woorden de bouwsector draaide op volle toeren. De banken gooiden met kredieten en stelden geen vragen. Maar dat is nu allemaal voorbij: de banken hebben de kapitaalkraan toe gedraaid. Dagelijks worden mensen uit hun huis gezet omdat ze hun leningen niet langer kunnen afbetalen. Banken zijn nu eigenaar van zoveel huizen en appartementen dat ze in sommige steden hele wijken bezitten. Er staan vandaag in Spanje meer dan 1 miljoen huizen en appartementen te koop. Miljoenen Spaanse gezinnen die tot voor kort tot de middenklasse hoorden, leven nu op de armoedegrens en kunnen enkel terugvallen op de solidariteit van hun families om het hoofd boven water te houden.

Misprezen generatie

Aan de Puerta del Sol hangen bordjes die waarschuwen: “dit is geen feest, dit is een beweging” reagerend op de minachtende houding van de conservatieve Partido Popular partij. Mariano Rajoy, de voorzitter van de conservatieven veroordeelde deze week de actievoerders tot “een stelletje ongeregeld”. De tv –zender Intereconomía TV , één van de spreekbuizen van de Partido Popular ging nog verder. De beweging van de Puerta del Sol zou volgens hen een complot van de socialistische minister van Binnenlandse Zaken Alfredo Pérez Rubalcaba zijn. Iets later kwamen ze met een andere theorie op de proppen: de Baskische afscheidingsbeweging ETA zou de hele beweging gepland bebben.

Opvallend is dat de actievoerders er alles aan doen om in geen enkele politieke hoek gedrukt te worden. Ze hebben zich razendsnel georganiseerd en zorgen ervoor dat de ordediensten geen enkel voorwendsel hebben om het plein te ontruimen. In het tentenkamp is een medische dienst, de actievoerders ruimen zelf het plein op en vragen iedereen om voorzichtig te zijn met het gebruik van alcohol.

Het is onmogelijk om op korte termijn het succes van deze beweging te meten aan de hand van de komende verkiezingsuitslagen. Om te weten of deze beweging goed kan wortelen is het afwachten tot volgende week. Als de mensen na de verkiezingen blijven toestromen betekent het dat er echt iets op til is.

Sven Tuytens

(De auteur is VRT-correspondent in Spanje)

@Allen: reageren op dit bericht impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums, lees ze dus - mod