Terwijl de ratingbureaus zich roeren op de financiële markten, waagt de Wetstraat zich weifelend en twijfelend aan een formatiepoging. De inzet is meteen duidelijk: er moeten vele miljarden worden gevonden – 17 volgens de laatste telling. Elio di Rupo heeft blijkbaar aan alle partijen lijsten gevraagd met voorstellen voor besparingen en belastingen. Naar verluidt, is hij een vijftig-vijftig scenario genegen: evenveel snijden als belasten.
Zowel de methode als de doelstelling van de formateur is verkeerd. De 17 miljard zijn maar een begin. We hebben terugkerende noden, die de blijvende meerkosten van de vergrijzing moeten opvangen. Zowat twee-derde van de budgettaire uitdaging is niet de erfenis van de voorbije crisis maar de rekening van de beginnende vergrijzing. Die budgettaire inspanning zal dus doorlopen, ook al kan een goede conjunctuur helpen. In de volgende legislatuur volgt daarbovenop een nieuwe terugkerende meerkost – dat weten we nu al. Gaan we de riem steeds verder aanhalen en de belastingen steeds verder verhogen?
Taboes zijn taboe
De budgetcrisis is dus een systeemcrisis. Het systeem verbeteren, is de enige duurzame oplossing. Dat betekent prioriteit aan efficiëntiewinsten. In de overheid, in de gezondheidszorg, op de arbeidsmarkt en elders kan het geld beter besteed worden. Eerst uitsparen en dan pas besparen, moet het motto zijn. We weten al lang waar de hefbomen voor verbetering liggen. We moeten ze alleen oordeelkundig durven gebruiken.
Belastingen zullen ook ter tafel liggen: taboes zijn taboe in een uitdaging van deze omvang. Maar we bouwen geen welvaart op steeds meer belastingen. België behoort al bij de wereldtop in totale belastingdruk. Onze economie moet dynamischer en competitiever worden. We moeten het dus eerst hebben over verschuiven en vereenvoudigen. Daarmee kan je meer inkomsten genereren, fraude beter bestrijden en de economie een veel gezonder werkkader bieden.
Meer belastingen zijn geen oplossing, maar een probleem. We moeten er vooral voor zorgen dat belastingen correct vallen over verschillende inkomstenbronnen, rechtvaardig verdeeld zijn over inkomensgroepen en effectief worden geïnd. Iedere waarnemer weet dat op al deze fronten het Belgische belastingstelsel voor serieuze verbetering vatbaar is, om het eufemistisch uit te drukken. Die verbetering realiseren, kan drie vliegen in één klap slaan: het budget helpen, economische activiteit faciliteren en de samenleving eerlijker maken. Dat is veel moeilijker dan nieuwe belastingen uitvinden of de zoveelste drukkingsgroep fiscale cadeautjes geven. Maar het is wel noodzakelijk als we een bedding willen leggen voor een betere toekomst.
Fundamentele maatschappijkeuze
Nieuwe belastingen moeten het laatste redmiddel zijn, niet het palliatief om de echte hervormingen nog maar eens uit te stellen. De helft van de budgettaire uitdaging uit nieuwe inkomsten willen halen, is het probleem oplossen door het te vergroten. De expertise daarover bestaat. Internationale rapporten over decennia van saneringsoperaties komen allemaal tot dezelfde conclusie: alleen door voorrang te geven aan verstandig bezuinigen wordt een sanering de doorstart naar nieuwe welvaart. Over precieze percentages kan je altijd discussiëren, maar er mag geen twijfel bestaan over waar onze grootste prioriteit ligt: bij de uitgaven.
Het budgetverhaal verbergt een fundamentele maatschappijkeuze. Ofwel gaan voor de politiek gemakkelijkste en kortste weg. Dan doen we het hoogstnodige, schaven en sleutelen we aan van alles en nog wat, om met de hakken over de sloot te geraken. Sommigen denken al luidop van een algemene crisisbijdrage: de beste garantie om middelen te halen zonder beleidsveranderingen. Ofwel gaan we voor de moeilijke weg die de middelen vooral haalt uit hervormingen en verbeteringen. Het is een keuze tussen aanmodderen en de problemen vooruitschuiven, of ingrijpen en de problemen oplossen. Als we de lessen willen trekken uit de crisis en de toekomst met een propere lei willen aangaan, dan hebben we geen keuze: we moeten structureel en strategisch hervormen.
Niets van dit alles bereik je echter met een rondje bekvechten over een allegaartje van politieke verlanglijstjes uit de bureaulades van de partijhoofdkwartieren. Een zoveelste nachtelijk compromis zal de problemen hooguit maskeren. We moeten breed en pragmatisch handelen op diverse fronten tegelijk. Een grote commissie met echte en onafhankelijke experts zou nuchter en doordacht scenario’s kunnen voorstellen. Zo een collectieve strategische reflectie kan de basis zijn voor een groot en visionair project. Finaliter zal de politiek moeten kiezen, maar het keuzeproces wordt best gedepolitiseerd. Anders dreigt zelfs een gelukte formatie in mislukt beleid te eindigen. De langste regeringscrisis in mensenheugenis verdient echt een betere uitkomst.
Marc De Vos, hoofddocent UGent en directeur van het Itinera Institute, denktank voor duurzame economische groei en sociale bescherming (www.itinerainstitute.org)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)
25/05/2011 om 15:05
Hetis duidelijk dat belastingverhoging voor België geen oplossing kan zijn.
Er moeten meer inkomsten gezocht worden in fraude bestrijding, belastingontduiking, nodeloze ocmw uitgaven en zwartwerkbestraffing.
Iedereen die rond zich kijkt moet zien dat het zwartwerkcircuit veel groter is dan het ingeschat wordt.
Ieder landbouwer in ons land besteedt meer tijd en werk aan het bouwen van huizen voor zichzelf en zijn kinderen, dan voor het bewerken van zijn land. Het brengt meer op en wast geld wit!
Alle kleinhandelaars zwemmen in het zwart geld en nemen bij voorkeur zwartwerkers in dienst.
De ocmw’s geven massa’s geld uit aan de vreemdelingen die hier illegaal binnenkomen en verblijven.
Noem zo maar op. Er is genoeg om serieus te onderzoeken en op te besparen.
Als we daar mee klaar zijn zal er al heel wat geld in de staatskas rollen!
25/05/2011 om 15:28
voilà
zéér duidelijk van Marc De Vos
…
Ondoenlijk dat Di Rupo het PS Systeem handhaaft de franstaligen in dezelfde uitkeringsfilosofie laat als in de jaren 80, 90…
Wallonië geen frank inleveren, nog een verhoging bekomen van de transfers, en dan nog eens € 500.000.000 per jaar aan het Brusselse would-be Monaco, die vertikken om Brusselse gebouwen te verkopen aan Vlaamse scholen (geld genoeg zeker mr Tielemans?) en dat terwijl de Vlamingen moeten inleveren en meer belastingen moeten betalen..
Duidelijke keuzes, ; Responsabilisering!!!,
De tijd van sociale flauwe kul is voorbij. Het is niet te geloven dat dat daar nog niet is doorgedrongen, dat komt omdat het Zuiden van het land door haar eigen beschermingsmaatregelen verblind wordt; zij dienen enkel maar de transferkraan open te houden.
Niet De Wever, maar Di Rupo wordt hier stilletjes aan naar het het schaakmat gedwongen.
….
Het verschil met vroeger is dat de Vlamingen dat nu door hebben, als men geen verrassingen wil in mei en oktober houden de Vlaamse partijen er beter rekening mee. het is niet voor niks dat de CD&V gemeenteraadsleden angst hebben voor een “Vlaamse colère”
Mes chere amis, il n-y-a que une seule vérité….. Responsabilisez ou agoniser.. à vous….
…
Als ik stukken zoals dit lees…. De N-VA heeft de facto zijn Vlaams front.. N-VA, Open VLD en Vl B (én LDD
) hebben genoeg stemmen om een staatshervorming die hun niet zint te blokkeren.
Voor de klassieke zoals door Di Rupo geëiste solidariteit en de klassieke transfers én als hij blijft vasthouden is het vijf voor twaalf, voor het belgische systeem en voor belgië is het Buigen of Barsten
Marc
25/05/2011 om 15:35
Ik maak mij geen illusies. De zwakste schouders zullen wel weer de zwaarste lasten dragen.
De rijken maken de wetten en zij zullen heus niet in eigen vingers snijden.
Wanneer was het dat de politiekers zich een belastingvrije som toekenden? Juist, ja, toen ze beslist hadden weeral in onze zakken te zitten.
De balonnetjes gaan al op: algemene crisisbijdrage - en dat terwijl we nog steeds de laatste “tijdelijke” crisisbijdrage betalen.
In de spitsuren de prijzen van de treinen verhogen voor hen die geen abonnement hebben… Wel wie op zo’n moment de trein neemt zijn zij die zich geen eigen wagen kunnen veroorloven… dus weeral de zwaktsten in de maatschappij.
Het armoederapport gelezen? De torenhoge belastingen duwen veel mensen in armoede. En op de koop toe komen er weer belastingverhogingen op ons af… om hopeloos van te worden.
25/05/2011 om 17:37
Marc Leys,
Rustig aan man.
U begin weeral direct te schelden op de PS en de naam Di Rupo is niet gevallen in het stuk.
Laat die man nu rustig doen.
Mischien ook eens luisteren naar De Gucht die zegt dat een grote staatshervorming ons niet direct 20 miljard rijker gaat maken.
Met wat bevoegdheden te regionaliseren komen die miljarden er niet binnengevlogen.
Trouwens een jaar geleden moest er 22 miljard worden gesaneerd. Nu nog maar 17.
Dan heeft Leterme en Reynders het nog blijkbaar nog niet zo slecht gedaan.
Het grote probleem is dat de federale kas leeg is en dat er een financieringswet moet komen die deze federale kas sterker maakt.
Dat is juist het probleem met uw partij die nog een verdere afkalving van de federale staat wil. Om zo te kunnen zeggen. Het gedrocht werkt niet.
Dat is het punt waar Di Rupo niet naar toe wil. Di Rupo wil terug naar een sterke federale staat.
Mischien het stuk van Donald L Horowitz in De Morgen van vandaag eens lezen. “Belgie in vandaag een ongemeen zwakke federatie omdat jullie zowat alles hebben geregionaliseerd. Er blijven zo weinig federale instellingen over.”
Het enige waar ik met u akkoord ga is de splitsing van BHV.
Maar die vette vissen van De Wever is pure onzin.
25/05/2011 om 18:23
Correcte analyse , professor.
De toekomstige vlaamse generaties niet verder hypothekeren laat staan belasten
vergt moedige mensen.
Moge zij opstaan.
25/05/2011 om 21:55
Een geargumenteerde mening van Marc De Vos. Spijkers met koppen. Het zegt veel over de degelijkheid van het opiniestuk: de “sloganisten” staan met de mond vol tanden!!
25/05/2011 om 22:13
Zouden de voorstellen van de 9 partijen, die welkom zijn bij Di Rupo, openbaar gemaakt worden?
Graag, heel graag want dan vallen de maskers af.
We kunnen dan zien wat goed is voor de mensen.
Wat we steeds voor ogen moeten houden is het gegeven dat de extra 17 miljarden door de werkmensen zullen opgehoest worden.
Er is hier altijd een kategorie mensen, die over veel geld beschikken, die niet in de gewone mallemolen meedraaien maar hun eigen regeltjes hebben.
26/05/2011 om 00:31
Marc De Vos, wil u alstublieft in de politiek gaan? Mijn stem heb je al!
26/05/2011 om 08:20
Welke voorkeur iemand ook mag hebben voor de richting van een oplossing, een groot knelpunt is dat er vandaag geen maatschappelijke dialoog is over zaken die ons allemaal aanbelangen. De “Nationale Pensioenconferentie” zou een open debat geweest moeten zijn over wat we verwachten van een pensioensysteem, maar het is verzand in een politiek onderonsje over hoe we het huidige systeem kunnen behouden. De ziekteverzekering krijgt structureel meer geld dan ze aan kan door de groeinorm, terwijl we een maatschappelijk evenwicht moeten zoeken tussen efficiëntie, kost, en wat we solidair willen doen en wat privé (waar ligt de grens tussen het verzekeringssysteem en de private verzekeringsmarkt).
Veel standpunten, maar geen opbouwend gesprek. Al jaren niet. Wat vooral nodig is, is open debat. Te weten komen waar de meningen echt liggen, om op die basis gedragen beslissingen te nemen. Of het dan objectief perfect is of niet is wel belangrijk, maar nog veel belangrijker is of het maatschappelijk gedragen is. De gevolgen van keuzes die we zelf en geïnformeerd maken zijn nu eenmaal beter draagbaar dan die van keuzes die voor ons zijn gemaakt. Het alternatief is dat we die keuzes weer over laten aan politieke partijen en sociale partners. Ik wil best geloven dat die het “beter weten”, maar dan wil ik ook duidelijk uitgelegd krijgen waarom. Met andere woorden: wat is feit en wat is standpunt.
Ik vind overigens dat organisaties zoals Itinera daar evengoed het voortouw kunnen nemen. Het is niet al te moeilijk om bijvoorbeeld de pensioenvoorstellen op een open website te zetten, en daar alternatieven, kritieken, opinies, expertise … over te verzamelen. Dan moeten we wel de “branding” laten vallen, maar dat lijkt me het minste probleem. En misschien komen we dan eigenlijk als burger te weten wat de huidige standpunten zijn. Compromissen over deze thema’s moeten worden gemaakt in alle openheid. Niet in gesloten onderhandelingen. Wie probeert er eens een echte “nationale pensioenconferentie” van te maken?
Wat die staatshervorming betreft: als er op het federale niveau geen gesprek komt (en dus geen nationaal-maatschappelijk gedragen oplossingen), dan is het logisch dat je gaat kijken of het niet kan geregeld worden op een niveau waar het gesprek wel kan. In onze staatkundige realiteit zijn dat de gemeenschappen en gewesten. Dat moet een objectieve discussie zijn - waar vinden we nationale maatschappelijke consensus en waar niet?
Misschien maak ik het dan ooit nog mee dat ik bij verkiezingen kan kiezen voor een beleid. In plaats van non-beleid te zien van iemand waar ik niet eens voor kan stemmen.
26/05/2011 om 09:47
Miel De Bruyn
Een jaar geleden was er een besparing nodig van 22 miljard. Nu nog 17. Dat is bijna 25% minder. Mischien nog 4 jaar wachten op een regering en de zaak is opgelost.
Waar men die heren nooit over hoort is het afschaffen van zaken als de notionele intrestaftrek. Daar hoort men Voka ook nooit over.
Het is Jan met de Pet die moet besparen omdat bedrijven zouden kunnen concurreren met de Bric landen.
Een nieuwe economisch systeem is nodig. Wij moeten af van dat kapitalisme. Dit is op termijn onhoudbaar.
26/05/2011 om 10:29
@ Noël,
De Gucht?
De man die niet weet dat Flanders niet alleen een figuur is van de Simpsons? Ik denk niet dat ik van die kerel veel heb te leren, en dat hij nog maar eerst zorgt dat hij relevant blijft binnen de Open VLD.
Het stuk van Marc De Vos gaat over de mogelijkheid van Belastingen of Bezuinigingen..
Als Di Rupo wil bezuinigen dan is het voor mij ook goed.
Over het resultaat van Reynders en Leterme verval je natuurlijk weer in het verdraaiden van de realiteit; die vermindering van bezuinigingen is niet te danken aan Leterme, en Reynders, maar aan het harde bezuinigingswerk dat Schröder en Merkel hebben uitgevoerd..;
Vooral Schröder moeten we dankbaar zijn, want die zag de bui al hangen terwijl Verhofstadt de sinterklaas politiek van de PS bleef uitvoeren ipv een appeltje voor de dorst te sparen.
Je zou in de politiek moeten gaan, …; De manier hoe feiten verdraait (vb zwitserland door steeds tegen beter weten in te zwijgen over het gebrek aan nationale staten in België) en hoe je nu de pluimen van een ander voor eigen doel aanwendt?
Duitsland.. Het land waar iedere Belgische vaksbondsman, SPA er en PSSer op ligt te schimpen? Die hebben België een kadootje van € 5.000.000.000 gedaan.
Uw Belgisch niveau… Die federale kas is niet leeggemaakt door de N-VA, maar wel door lakse houdiing van Verhofstadt die de ruggegraat niet had om tegen de PS “Neen” te zeggen (Vandenbroucke was hem voorgegaan) en een blinde verspilzucht toeliet, en -zoals ik al zei- het federaal niveau toonde het onvermogen om een visie te hebben en zoals Schröder op tijd, nog voordat het probleem accuut wordt reeds maatregelen te nemen. Ik hoop dat binnen een Benelux verband het land zo groot zou worden dat wij ook staatsmannen ipv politici zouden kunnen genereren.
Di Rupo wil idd de Belgische staat in stand houden, maar dan wel om aan de belastingsgelden van de Vlamingen te zitten met de huidige transfers en zelfs versterkte transfers naar Wallonië, zonder dat er gelijknheid is , en zonder wederkerigheid… Vertel jij me maar eens waarom de Vlaamse hogescholen in Brussel zo geboycot worden..
Het stuk van Donald L Horowitz heb ik niet gelezen, ik heb er wel iets over vernomen, nu, teoretisch wettelijk zal die man wel gelijk hebben.
Teoretisch gaat mijn vergelijking Vazal - Suzerein, of dat Vlaanderen de laatste kolonie van europa en zelfs in de wereld is inderdaad niet op, maar de facto zijn ze 100% van toepassing.
Zo kan je bv ook iets zeggen over het feit dat het waalse gewest (of gemeenschap ik weet het niet) de Waalse gemeenten bijspringt om het Dexia divident te vervangen… en mag ik vragen met wie zijn geld?
marc
26/05/2011 om 11:05
Ik denk niet dat de politici nog de competentie hebben om de door hen gecreëerde problemen op te lossen. Daar waar de bedrijven de laatste 30 jaar het maximaal mogelijke hebben gepresteerd om de werkingskost te drukken heeft de overhead der overheden alleen maar zich zelf opgeblazen. In de privé zijn 25% van de banen geschrapt, bij de overheden zijn er 30% bij gekomen. Het is niet meer aan de werkgevers en/of de werknemers om die overhead bij te springen. Integendeel, ik meen dat het aan de sociale partners om te bepalen wat kan, een budget vast te leggen, een besparingsplan te omschrijven (zij hebben de ervaring) en dat aan de politiek voor te leggen. Wie het wil/kan realiseren mag dan het mandaat krijgen, de rest trekt zich terug.
De stelling moet zijn :
- minder overheid ( minstens één bestuursniveau (provincies) wordt meteen opgedoekt, de gemeenten fusioneren tot entiteiten van minstens 250′000 inwoners (=slechts 42 regio’s én geen 600 CBS’en meer), het federale en het gewestelijke niveau integreert men in Europa, FOCJ);
- 20% minder belastingsdruk;
- 20% minder overheidspersoneel (hier moet men niet besparen op de werkvloer (die kosten toch niet veel en doen het werk) maar wel in het kader (politieke plaatskes opruimen - die doen toch niks en kosten hééél veel geld).
26/05/2011 om 11:08
een grote staatshervorming met grote bevoegdheidsoverdragingen betekent dat de gewesten een groter deel van de 17 miljard besparingen/belastingen zullen moeten dragen. Het is onzin dat je alleen met besparingen op de uitgaven van de departementen die 17 miljard kunt vinden.
En de enigste departementen waar de rechtse partijen op willen besparen zijn de sociale departementen: dus op welzijn, onderwijs op Vlaams niveau. Is het dat wat jullie willen?
26/05/2011 om 11:23
@Paul De Roeck:
Ik hoop echt dat uw reactie een grap is, zoniet gaat uw reactie mijn petje te boven.
Uw opmerking over landbouwers is ronduit grof. Ik wil niet weten hoeveel landbouwers er momenteel elke eurocent 5 keer moeten omdraaien om uit de kosten te geraken.
Wanneer u zegt dat alle kleinhandelaars zwemmen in het zwartgeld, dan droomt u luidop. Er zullen er ongetwijfeld zijn, maar kijk naar het aantal faillsementen en uw zwartgeld theorie zal eerder de uitzondering dan de regel zijn.
Misschien moet de overheid eens nadenken over de reden waarom er fraude en zwartwerk is. Zou het misschien kunnen zijn dat de belastingsdruk en de kosten op arbeid voor velen onhoudbaar zijn. Ons belgisch systeem werkt fraude en zwartwerk in de hand. Indien men daar iets aan veranderd, moet men er niet langer met de botte bijl in hakken.
Ons overheidsapparaat is megalomaan voor een mini land. Onze sociale zekerheid is ongehoord duur en wordt elke jaar duurder, ja, zelfs onbetaalbaar op termijn. Het migratie probleem kosten ons handen vol geld,en geen haan die er naar kraait.
Dat moet allemaal met hoogdringendheid hervormd worden, maar er is geen policticus of politieke partij die daar de moed voor heeft. Nee, gewoon rustig de burger verder uitmelken om alle verkwistingen verder te kunnen betalen.
26/05/2011 om 13:11
OK besparen dus. Maar meneer De Vos zegt er niet bij waarop HIJ bereidt is om in te leveren.
Iedereen plijt hier voor 17 milj besparingen. En waarschijnlijk is dat nog nodig ook. Maar tegelijk vindt iedereen dat er maar door ANDEREN bespaart moet worden.
Om maar te zeggen dat het niet zo simpel is als de toogspringers hier allemaal roepen. Een overheid met minder geld zal waarschijnlijk ook minder kunnen doen. Wat willen we opgeven?
- straatverlichting?
- Hoger remgeld bij de dokter of de apotheker?
- Minder geld voor onderwijs?
- Minder geld voor wegen en transport?
Oei, dat raakt ons allemaal zelf. Laten we snel iets zoeken waar we zelf geen last van hebben…
- Minder geld naar de Walen
- We zullen de werklozen een beetje (veel) harder aanpakken.
- milieu: het zal onze tijd nog wel doen…
Kies maar…
26/05/2011 om 13:55
Well, Na alexander de croo, schiet ook Beke het idee van Di Rupo, “wallonië zal niet verarmen” aan flarden… Tja, met sociale verkiezingen in mei 2012 ….
Good luck Belgians
marc
26/05/2011 om 16:54
….maar ja, La Walonie mag niet verarmen hein, monsier le formateur. Vlaanderen echter wel! Aan elke Vlaming: vraag asiel aan in la Walonie.