In federale landen is de grondwet het fundament van de natie. Zij bakent de territoria af en verdeelt bevoegdheden tussen deelstaten en het federale niveau. Zij cementeert het samenlevingspact dat alle instellingen en burgers bindt, met een grondwettelijk hof als superieure scheidsrechter. Kijk maar hoe de Amerikanen hun grondwet als een bijbel vereren, of hoe de Duitsers zich met een democratische grondwet hebben heruitgevonden na de Tweede Wereldoorlog.
Vodje papier
In het federale België is de grondwet een vodje papier. Ons Grondwettelijk Hof vindt de constructie van BHV ongrondwettig, maar verkiezingen gaan ongestoord door. De Grondwet verdeelt het land in gemeenschappen en gewesten, maar in Wallonië en Brussel houden ze de “Federatie Wallonië-Brussel” boven de doopvont.
Het is niet de eerste keer. Vlaanderen maakte zijn “Vlaams Parlement” toen het nog de Vlaamse Raad moest zijn. De Vlaamse regering vermengt gemeenschap en gewest in één bewindsploeg. Maar er is een verschil. Eén parlement en één regering zijn maatregelen van efficiënt bestuur binnen de institutionele breuklijnen. De “Federatie Wallonië-Brussel” is een territoriale expressie die deze breuklijnen doelbewust overstijgt. Het is een politieke motie van wantrouwen tegen de opdeling die nu in de Grondwet verankerd ligt.
Het staat iedereen vrij grondwetswijziging politiek na te streven. Maar dit is de politiek van het voldongen feit. Het is eigenlijk een politieke staatsgreep, zij het een symbolische zonder tanden of geweren. Als Vlaanderen hetzelfde zou doen met pakweg de faciliteitengemeenten rond Brussel, dan stond het land helemaal op stelten.
Geldstromen
Het francofone verbond Wallonië-Brussel valt ook niet te rijmen met de eis om Brussel een autonoom gewest te maken. De conclusie kan alleen maar zijn dat de agenda’s ook in Wallonië sterk regionalistisch zijn. Aan beide zijden van de taalgrens manifesteren zich regionalistische tendensen. Het Franstalige verzet tegen Vlaamse eisen heeft meer te maken met geld dan met een verschillende staatkundige visie. De Belgische federatie dient vooral om geldstromen te garanderen, met name via de sociale zekerheid.
Ondertussen liggen alle opties blijkbaar open en is de Grondwet een verwaarloosbaar detail. Het gemak waarmee de Grondwet in dit land wordt geschoffeerd is symptomatisch voor het gebrek aan staatkundige trouw tussen de deelstaten. Het illustreert dat de Belgische deconstructie voor geen enkele grote speler al het eindstation heeft bereikt.
De Grondwet is voor ons dus geen onwrikbaar fundament dat het grootste respect verdient, maar een politiek instrument dat schaamteloos de agenda van de dag dient. Naargelang het dossier, vertaalt zich dat in strikte handhaving – denk maar aan de taalevenwichten en aan de sociale zekerheid – of in achteloos negeren. De uitkomst is totaal verschillend, maar de animus erachter is dezelfde: de Grondwet is een zelfbedieningswinkel die we gebruiken of schenden naargelang het uitkomt
.
Marc De Vos doceert aan de UGent en is directeur van de denktank Itinera (www.itinerainstitute.org). Hij schrijft deze wekelijkse column in eigen naam.
@Allen: reageren op dezebijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod
30/05/2011 om 21:41
Waar staat het “concept” Vlaanderen in de grondwet omschreven? Ik kan me vergissen maar voor zover ik weet staat Vlaanderen dusdanig niet eens in de grondwet en toch gebruikt men het in Vlaanderen dagelijks tientallen keren om een territoriale eenheid te omschrijven binnen België met als hoofdstad Brussel. Een feit waarvoor men in “Vlaanderen” (de Vlaamse gemeenschap en het Vlaams Gewest) nooit de mening van de Franstaligen heeft gevraagd. Brusel wordt in de Vlaamse politiek, media nooit omschreven als de hoofdstad van de Vlaams gemeenschap maar als de hoofdstad van Vlaanderen. Als het geen territoriale claim is op Brussel het grootste deel van uw gewestelijke administratie op het grondgebied van een ander gewest te laten doen dan weet ik het ook niet meer.
Als Vlaanderen de grondwet naast zich neerlegt is dat een teken van efficiënt bestuur en als Franstaligen met een paar decennia vertraging hetzelfde doen is dat een teken van kwade wil en zelfs een staatsgreep. Als men in Vlaanderen (de Vlaamse gemeenschap en het Vlaams Gewest) als enigste ter wereld de verlichtingspalen zwart-geel verft is dat in Vlaanderen een teken van goed bestuur. In de rest van de wereld is het een teken dat men een politiek statement wil maken.
De Franstaligen doen dus niet anders wat Vlaanderen al niet decennia doet met als enigste verschil dat de Franstaligen Brussel erkennen als aparte entiteit binnen België daar waar men in Vlaanderen doet alsof Brussel integraal deel uitmaakt van “Vlaanderen” door het te kiezen als hoofdstad en de administratie en instellingen te vestigen. De Franstaligen hadden evengoed Brussel kunnen omdopen tot hoofdstad van Wallonië.
30/05/2011 om 21:50
@Karel:
“De Franstaligen doen dus niet anders wat Vlaanderen al niet decennia doet met als enigste verschil dat de Franstaligen Brussel erkennen als aparte entiteit binnen België ”
Dat doen ze dus niet, want de zogenaamde federatie zit op het gemeenschapsniveau en niet het gewestniveau. Groot verschil. Mochten ze Brussel als apart gewest erkennen dan kon er sowieso geen sprake zijn van deze “federatie” want dan was Brussel naast een gewest ook een gemeenschap.
Heel wat anders dan Vlaanderen die Brussel gewoon niet erkent als apart gewest (wat het ook niet is. Het Brussels statuut bestaat enkel en alleen omwille van de hoofdstedelijke functie: zodra die ophoudt te bestaan keert Brussel territoriaal rechterlijk terug naar Vlaams-Brabant, en dus Vlaanderen, als hoofdstad van het Vlaams Gewest en de Vlaamse Gemeenschap).
Heel die toestand is met andere woorden een doorzichtig plot van de franstaligen om te stelen wat niet van hen is, ten nadelen van de Vlamingen -die België betalen- en ten nadele van de duitstaligen -die voor het franstalig gemak maar gewoon vergeten worden.
30/05/2011 om 22:09
België bestaat uit drie gemeenschappen en drie gewesten. Er is helemaal geen hierarchie tussen die gewesten. Het klopt dat het Brussels Gewest een aantal specificieke kenmerken kent maar het heeft nietemin een eigen parlement met een eigen regering die binnen een bepaald territorium een aantal bevoegdheden uitoefent. Er bestaat dus niet zoiets als volwaardige of niet-volwaardige gewesten. U bevestigt trouwens voor de rest perfect mijn stelling. De reden waarom men boos is op de federatie Wallonie-Bruxelles is enerzijds omdat dit Brussel erkent als een aparte entiteit binnen de Belgische staat met een apart karakter én de Vlaams-nationalistische illusie doorprikt dat Brussel de hoofdstad zal zijn van de wannebe staat Vlaanderen. Nu de federatie Wallonie min de Duitstalige gemeenschap-COCOF was een correctere benaming geweest maar commerciëel wellicht niet interessant.
30/05/2011 om 22:21
Karel, wat baten kaars en bril… Prof. Devos schrijft duidelijk dat Vlaanderen (excuseer: het Vlaamse gewest en de Vlaamse gemeenschap) en het Franstalig landsgedeelte zich à la carte bedienen van de grondwet. In Vlaanderen levert dat een beter bestuur op, bij onze zuiderburen het tegenovergestelde. Of is beter bestuur door de grondwet verboden?
30/05/2011 om 22:58
Indien de man in de straat de wet niet respecteert vliegt hij de gevangenis is. De politieke elite staat echter boven de wet. Zij hoeven de grondwet niet te respecteren. Het resultaat van deze ongekende arrogantie is dat er steeds compromissen dienen te worden gemaakt omdat iedere politici zijn gelijk dient te halen. We weten waar deze compromissen tot geleid hebben. België is een land die niet meer te besturen is. Daarenboven hebben we meer dan 300 miljard staatsschuld en weeral moeten ze op zoek gaan naar 17 miljard euro inkomsten. Maar ondanks een groot tekort kan er dagelijks nog geld worden verspild. Iedere keer dat er een politieker naar Afrika reist hou ik mijn hart vast. Verleden week werd een nog schuld kwijtgescholden van ongeveer 1 miljard oude Belgische Franken. En zo gaat dat dagelijks maar door. Europa kost ons ieder jaar 4 miljard euro. Wallonië zou jaarlijks meer dan 10 miljard krijgen van Vlaanderen. Hoeveel kosten de 7 regeringen ieder jaar. En mochten ze dan nog komen tot goed bestuur …..
Indien de politiek nog respect wil krijgen van de man in de straat moet ze nu het voorbeeld geven en beginnen met zelf te bezuinigen.
Verminder het aantal regeringen. Europa neemt het toch over. Verminder het aantal politici. Wil je geld uitdelen heren politici? Gebruik dan je eigen bankrekenig maar blijf met je handen van het geld van de burger. Geen regering dan ook geen riante wedde maar een werkloosheidsuitkering. Vanaf dit jaar worden de inkomsten van de heren politici volledig belast ipv van 50%. Een pensioen dat wordt gelijk gesteld met de gewone hardwerkende burger. Geef nu toe … zou dit geen mooi begin zijn?
31/05/2011 om 07:55
Verkiezingen gaan ongrondwettelijk gewoon door.
Als men als Vlaming, uit principe, weigert deel te nemen aan deze ongrondwettelijke verkiezingen, word je vervolgd en bestraft!!!
Amnestie zal er voor deze mensen ook niet inzitten.
31/05/2011 om 08:47
Tja, landen vallennu eenmaal niet uit elkaar door de grondwet te respecteren. Sinds de ongrondwettelijke verkiezingen van (volgens mij reeds) 2007 is de grondwet inderdaad een vod papier en België een bananenkoninkrijk. Laten we daar geen traan om laten.
31/05/2011 om 09:34
Denk dat de federatie “Wallonië-Brussel” eerder moet gezien worden als een soort merk dat de Franstaligen ontwikkelen om effectief vorm te geven aan hun buitenlands beleid.
Dat is overigens niks nieuw: De Franstaligen nemen Brussel al veel langer op als een integraal deel van hun buitenlands beleid, in tegenstelling tot Vlaanderen dat Brussel eigenlijk volledig (en onbegrijpelijk) links laat liggen. Ik zou bidden dat men in Vlaanderen in hemelsnaam veel meer doet met Brussel en het uitspeelt als een belangrijke troef.
31/05/2011 om 10:40
Hoe dat we draaien of keren, het systheem nodigt uit voor beslissingen uit eigenbelang. Volgens mij zijn er maar 3 oplossingen om deze (federale)impasse op te lossen.
1/ Vlaanderen trekt zich volledig terug uit de onderhandelingen, om Wallonië diets te maken op het belang van de hervorming + wat is het belang van een wal. en bru federatie uit te roepen (=mss een 8ste regering!). Want volgens mij snappen ze niet dat de huidige situatie ook hun eigen welvaart benadeelt. Op deze manier zal de internationale druk vergroten met mss inmenging van Europa.
2/onafhankelijkheid : maar dit is niet aan te raden, want hier worden enkel de inwoners slechter van. Vlaanderen gaat de grootste schuld moeten dragen en Wallonië verliest hun hefboom om de broodnodige hervormingen door te voeren en de regio
toekomstgericht uit te bouwen. (en wat met brussel?)
3/terug naar een unitair statuut, zodat de (federale)politici ook hun stemmen in het andere landsgedeelte moeten halen. Ofwel heb je 1 land ofwel niet… .En naar mijn bescheiden mening zullen we terug moeten evolueren naar dit stelsel om toch een stem te hebben in beslissingen die door Europa gaan opgelegd worden.
Wat het ook zal worden, het belang van regio’s gaat steeds minder worden. Zelfs het belang van landen. Het enige dat momenteel in deze tijd van globalisering telt is… geld(=economie). De landen met de grootste economie gaan het voor het zeggen hebben. Volgens mij gaat het zelfs zo ver gaan dat federale belastingen afgebouwd worden en meer naar europese belastingen gaat evolueren (nu al vloeit er 4 M naar europa). Net hetzelfde als de grondwet, als je ziet hoe zelfs landen hun eigen grondwet met de voeten treedt (zie België, Griekenland,…) dit zet de deur op een kier om een europese grondwet op te leggen( de Finnen,Ieren beseffen het!). Ik weet niet of onze heren en vrouwen politici het beseffen maar het is 5 voor twaalf. Vanaf dat Europa zich gaat moeien gaat ook de beleidslijn door hun bepaald worden en daar sta je dan met je prachtige, te manipuleren grondwet en 7 regeringen.
31/05/2011 om 11:30
@Bernard Verstraeten (31/05/2011 om 08:47) :
In 2007 waren de verkiezingen niet ongrondwettelijk, door een handigheidje van Verhofstadt. Het Grondwettelijk Hof had bepaald dat vanaf 24 juni 2007 er geen grondwettelijke verkiezingen meer konden plaatsvinden in België, zolang de ongrondwettelijke ongelijkheid in de kieskring BHV niet opgelost was. Die 24ste juni was oorspronkelijk naar voor geschoven als verkiezingsdag. Verhofstadt heeft die datum ontweken door de verkiezingen te laten doorgaan op 10 juni 2007, twee weken voor het ingaan van het arrest van het Grondwettelijk Hof.
31/05/2011 om 12:33
De vorming van de federatie Wallonie-Bruxelles is slechts een signaal van de Franstaligen om ons duidelijk te maken dat in geval van splitsing van België de Vlamingen er niet moeten aan denken dat Brussel aan Vlaanderen zal toekomen. Maar vergeten wij niet dat Brussel als internationaal centrum van in Europa van heel groot belang is. Het is het belangrijkste stuk van België. En dat stuk zal Vlaanderen dan voor altijd verliezen. Daar zal overigens het Quay d’Orsay wel mee voor zorgen. Onderschat de Franse diplomatie niet, daar leeft de Richelieu-doctrine nog altijd voort .
31/05/2011 om 13:22
De grondwet is inderdaad slechts een vodje papier. Artikel 10 verwoordt: “Er is in de staat geen onderscheid van standen.” Artikel 85 zegt: “De grondwettelijke macht van de koning gaat bij erfopvolging over op … nakomelingenschap.”
Er kan mij altijd iemand proberen uit te leggen waarom koningsschap, nl. adel die bestuursmacht wordt toebedeeld op basis van erfopvolging, geen hogere stand is, maar ik geloof dat ik het niet zal geloven.
In mijn ogen maakt deze tegenstrijdigheid de halve grondwet onuitvoerbaar en daarmee ongeldig.
01/06/2011 om 00:17
@ Frederik:
Mogelijk hebt u gelijk, ik herinner mij enkel dat er in het arrest van het grondwettelijk hof (toen nog arbitragehof, denk ik) geen expliciete datum genoemd werd. Er was volgens mij in ieder geval geen sprake van ‘24 juni’ in het arrest. Het was toen een discussie tussen aanhangers van de geest en de letter van de wet, en volgens de letter van de wet waren die verkiezingen toen inderdaad niet ongrondwettelijk. De details herinner ik me niet meer. Maar wat doet het er uiteindelijk toe? De verkiezingen van 2010 waren ongetwijfeld ongrondwettelijk. Als er ooit een regering komt, kunnen we als burgers alle nieuwe uitvoeringsbesluiten naast ons neerleggen. Als onze politici de grondwet als een vodje papier beschouwen, zal ik als burger alle uitvoeringsbesluiten van een nieuwe regering gevormd na ongrondwettelijke verkiezingen ook als vodjes papier beschouwen als het mij zo uitkomt. Als de grondwet een zelfbedieningswinkel van de politici is geworden, kan de gewone burger ook kiezen tussen wetten en uitvoeringsbesluiten die hij wil naleven en andere die naast zich wil neerleggen.
01/06/2011 om 09:04
@Vic
De franstaligen kunnen dat wel stellen, het is dan aan de Vlamingen om niet in de bluf te trappen. Het is niet omdat de franstaligen iets zeggen dat het ook waar is, of dat wer er ook moeten naar luisteren.
Brussel is een hoofdstedelijk gewest, indien brussel geen belgische hofdstad meer is, is het ook geen gewest meer. En aangezien de stad in Vlaams-Brabant ligt en Vlaamse Hoofdstad is.
In elk geval zijn de franstaligen niet te vertrouwen als het over minderheidsrechten gaat: ze zjn incapabel om die rechten te garanderen. Ze doen het zelfs moedwillig niet. Vlaanderen daarentegen is meer dan in staat om de minderheidsrechten van franstaligen te garanderen. Maar ja, wij zijn dan ook maar fascistische noordzee-servische schimmels volgens de franstaligen eh.
01/06/2011 om 10:06
De zin “Het gemak waarmee de Grondwet in dit land wordt geschoffeerd is symptomatisch voor het gebrek aan staatkundige trouw tussen de deelstaten ” verdient de prijs voor de meest met de haren erbij getrokken frustratie en de mop van de dag.