De beslissing van de regering Merkel om tegen uiterlijk 2022 al haar kerncentrales te sluiten, luidt het definitieve einde van het nucleaire tijdperk in. Eerder had ook reeds de Italiaanse regering besloten om de eerste geplande kerncentrale toch maar niet te bouwen en had de Zwitserse regering beslist om haar 4 bestaande kerncentrales uit dienst te nemen.
In 2009 en 2010 werden meer kerncentrales stil gelegd dan er nieuwe werden gebouwd. De zogenaamde ‘nucleaire renaissance’ was dan ook eerder wishful thinking van een vertwijfelde pornucleaire lobby, dan een feitelijk gegeven.
Deutsche grundlichkeit
Wie oppert dat de Duitse beslissing is ingegeven door angst voor de kiezer, heeft slechts deels gelijk. Er was en is in Duitsland geen maatschappelijk draagvlak voor kernenergie, niet voor en al zeker niet na de kernramp in Fukushima. Opeenvolgende verkiezingsnederlagen in verschillende deelstaten hadden de druk op Merkel verhoogd: in de polls voor de verkiezingen in deelstaat Berlijn leiden de Groenen en krijgt het CDU rake klappen. Mogelijks hopen de CDU en de FDP alsnog het tij te keren.
Maar de Duitse kernuitstap was wel degelijk met de gekende Deutsche grundlichkeit voorbereid. Onafhankelijke studies – door de regering besteld – bleven het antwoord schuldig op wat er met het nucleair afval diende te gebeuren. De rood-groene regering Schröder-Fischer besliste in 2002, na grondige studie, tot een gefaseerde kernuitstap. Daarbij de markt ruimschoots de tijd gevend om alternatieve productiecapaciteit te voorzien. De regering Merkel schroefde die beslissing dan wel even terug, intussen was die bijkomende productiecapaciteit wel in volle ontwikkeling. Sinds 2000 tot vandaag groeide de jaarlijkse niet-nucleaire elektriciteitsproductie met 70 TWh. Dat is bijna zoveel als de totale jaarlijkse Belgische elektriciteitsproductie. Het jaarlijkse Duitse elektriciteitsverbruik groeide in diezelfde periode met slechts 40 TWh, wat Duitsland 30 TWh te exporteren overproductie bezorgde. Eind 2010 was een kwart van de Duitse stroom afkomstig van kerncentrales, 17 % was reeds van hernieuwbare oorsprong. Toen Merkel op 15 maart jongstleden van de ene dag op de andere besloot om 7 van de 16 nog werkende kernreactoren met onmiddellijke ingang te sluiten (eentje was reeds in 2008 gesloten), leverde dat dan ook niet de minste stroomstoring op. Niet in Duitsland, niet in België, niet in de rest van Europa.
Duitsland besliste reeds eerder om tegen 2020 35 % van haar stroom uit hernieuwbare energie te halen en tegen 2050 haar elektriciteitsverbruik te halveren. Deze op het eerste zicht ambitieuze doelstellingen, nota bene vastgelegd door een rechts-conservatief kabinet, lijken ze met de vingers in de neus te gaan halen. Duitsland is nummer 1 wereldwijd inzake zonne-energie en nummer 2 inzake windenergie. Op winderige of op zonnige dagen is de productie van groene stroom in Duitsland zo intens dat de elektriciteitsprijzen op dat moment fors dalen. Eigen onderzoek van het energiemarktonderzoeksbureau Zero Emission Solutions leerde dat dit effect zich ook reeds in België manifesteert: Tijdens de middaguren van de zonnige maanden maart, april en mei, noteerde de Belpex-elektriciteitsbeurs tot 20 % lager dan normaal.
Elia, Eandis, Electrabel: één familie, één strijd
ELIA vreest dat de Duitse kernuitstap grote problemen op het Europese elektriciteitsnet zal veroorzaken. Vreemd dat ELIA daar, als enige Europese netbeheerder, aan de alarmbel trekt. Men zou toch verwachten dat in de eerste plaats de Duitse transportnetbeheerders met de handen in het haar zouden zitten en een vermanend vingertje zouden opsteken? Wie de Europese elektriciteitsmarkten goed volgt, weet echter dat Duitsland reeds op 20 mei jongstleden nagenoeg kernenergievrij opereerde. Door de plotse sluiting op 15 maart van 7 kerncentrales en gepland onderhoud van 5 andere kerncentrales waren er op 20 mei slechts 4 reactoren actief. Iemand iets gemerkt of gehoord van een Duitse, laat staan Europese black-out ?
Dat transportnetbeheerder ELIA zich haastte om te waarschuwen voor mogelijke gevolgen voor het Belgische elektriciteitsnet lijkt dan ook eerder te kaderen in een strategie om het nucleaire vel van haar grootste aandeelhouder, Electrabel, te redden. Electrabel stuurde ook al eerder distributienetbeheerder Eandis voorop om eerst de zonnepanelen en dan de offshore windenergie in diskrediet te brengen (Electrabel is ook de grootste aandeelhouder van Eandis). Onnodig te vermelden dat Electrabel een Belgische kernuitstap kost wat kost wil vermijden: Doel en Tihange zijn mega-cashmachines die Electrabel – een intussen overigens 100 % Frans bedrijf – jaarlijks 2 miljard winst opleveren.
België kan zonder kernenergie
Mogelijks wordt de Duitse kernuitstap nu door binnenlandse pro-nucleairen als argument gebruikt om de geplande Belgische kernuitstap te bezweren. Immers, als Duitsland minder zal kunnen gaan exporteren, dan kunnen wij minder importeren. Cijfers van FEBEG (de federatie van Belgische Elektriciteit- en Gasbedrijven) en van Synergrid (de koepelorganisatie van de netbeheerders) leren echter dat België – anders dan wat wel eens wordt beweerd - de voorbije 2 jaar geen of nauwelijks stroom importeerde (in 2009 hadden we zelfs 1,8 TWh overproductie).
In een recente studie kon Zero Emission Solutions aantonen dat er voor de kerncentrales die in 2015 worden gesloten (Tihange 1 en Doel 1 en 2) reeds voldoende vervangende capaciteit is voorzien: voornamelijk nieuwe gascentrales, warmtekrachtkoppelinginstallaties, maar ook een stijgend aandeel hernieuwbare energie. Na sluiting van de genoemde 3 centrales hebben we de tijd tot 2022 eer de volgende centrales dicht moeten. Het bouwen van een kerncentrale mag dan wel 10 jaar in beslag nemen (voor de Finse kerncentrale van Olkiluoto werd het contract getekend in 2003, constructeur Areva hoopt klaar te zijn in 2013), het bouwen van een gascentrale of biomassacentrale neemt hooguit enkele jaren in beslag. De bouw van een WKK, een volwaardig alternatief om ook de piekvraag op te vangen, vergt slechts enkele maanden.
De elektriciteitsmarkt is een markt zoals een ander: investeerders komen vanzelf wanneer die een opportuniteit en garanties zien. De keuze is aan de Belgische regering: Ofwel geeft zij het signaal dat het hen menens is met de kernuitstap, door effectief in 2015 tot sluiting van de inmiddels overbodige kerncentrales over te gaan. Ofwel blijven zij slippendragers van monopolist Electrabel-GDF-Suez en laten zij oogluikend toe dat er jaarlijks 2 miljard naar Parijs wordt verscheept.
Alex Polfliet
(De auteur is zaakvoerder van het energiemarktonderzoeksbureau Zero Emission Solutions bvba)
@Allen: reageren op dezebijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus – mod
31/05/2011 om 11:01
eindelijk eens een duidelijke een eerbare analyse! Dank je wel.
31/05/2011 om 11:34
Mooi! “Zero Emission Solutions” rules!
Overtuigende argumenten die logisch klinken,
maar in de media weinig aan het licht komen.
Toch enkele bedenkingen :
Is de schade van gascentrales of fossiele brandstoffen
met uitstoot van broeikasgassen niet slechter?
Is dat niet minder duurzaam, schadelijker voor het milieu
en zal het ons dan op lange termijn niet meer kosten dan kernenergie?
Als we niet aan onze 100% hernieuwbare energie geraken,
moeten we dan niet kernenergie overwegen als minst schadelijke alternatief?
Dan wel met een ander nucleair beleid uiteraard.
“Zero Emission Solutions” rules!
31/05/2011 om 13:00
Het tijdperk van de kernenergie op basis van uranium loopt inderdaad ten einde. Het afvalprobleem is echt de dooddoener voor mij. Het is echter wel mogelijk dat in de toekomst volledig andere vormen van kernenergie ontwikkeld worden. Kernenergie opwekken met thorium in plaats van uranium is een optie. Het gaat hier ook over kernfissie (kernsplitsing), zoals in de huidige centrales. Een totaal ander pad is kernfusie (kernversmelting). Hierbij werkt men met ultralichte atomen (waterstofatomen) in plaats van ultrazware atomen (uraniumatomen), die men versmelt in plaats van splitst. De kans op ernstige ongelukken is nihil terwijl het afval maar decennia in plaats van millennia gevaarlijk blijft.
Gas en olie zullen te duur worden en hernieuwbare energie heeft, zoals alles op onze planeet, een beperkt potentieel.
31/05/2011 om 13:45
“Is de schade van gascentrales of fossiele brandstoffen
met uitstoot van broeikasgassen niet slechter?
Is dat niet minder duurzaam, schadelijker voor het milieu
en zal het ons dan op lange termijn niet meer kosten dan kernenergie?”
Om op al die vragen simpel te antwoorden met een duidelijk statement = nucleair afval bestaat en is niet op te kuisen; we steken het maar in de grond. Maar feit is dat alle nucleaire straling, veel MEER impact heeft op het milieu… Kijk maar eens naa Fukushima. Indien trouwens (en ik zeg : stel) dat de “ramp” over is (dat is ze niet trouwens, de ramp duurt nog steeds door… wat weinigen niet weten en het word nog steeds erger en erger) Jaren zal men daar in de buurt niet kunnen wonen, aan landbouw doen, en in de omgeving moeten alle bedrijven sluiten, en verliest bijna iedereen zijn job, huis en zekerheid. Ik vermoed dat dat vele miljarden Euros méér kost op lange termijn dus. Ik denk dat Japan zelf nog geen idee is wat de omvang van de schade is. ALS we niet aan onze 100% hernieuwbare energie geraken…” We zullen dat a) zeker en vast, want Duitsland is het aan het halen… En Duitsland heeft evenveel stille, koude , zonloze dagen als wij, en wat zien we daar? tegen 2020 alle centrales dicht; wel wel wel. Volgens mij genoeg bewijs dat kerncentrales niet eens nodig zijn als alternatief; waarom er dan in investeren (das dwaas). En bij uw “Zero Emission” gelieve daar AUB ééns en voor altijd ook de kosten in CO2 voor de ontginning van de uranium en het vervoer en opwaarderen etc etc en het opslaan in bunkers of in kleilagen eens mee te rekenen. Dat doet niemand in het verhaal ooit.
Daarmee dat ik er de lobbyisten zO uithaal… Indien alles (bouw, onderhoud, verzekering, transport, etc brandstof etc) van een kerncentrale word uitgerekend, dan zal iedereen akkoord gaan, zij, die de optelsom eens eerlijk maken. Dat kernenergie niet de goedkoopste, niet de properste en zeker niet CO2-armste oplossing is voor het milieu. Dat zijn Wind en Water en Zon (bij allen is de grondstof gratis, transport niet nodig, is er geen CO2 uitstoot) Hmmm, keuze makkelijk gemaakt.
31/05/2011 om 15:56
@Wouter:
Laten we uw rekening ook eens maken voor de o zo geprezen windmolentjes… Reken daar de CO2-uitstoot eens bij voor de ontginning van het staal + de productie ervan. Daarna alle transport en de bouw… En dat voor de enkele MW dat die molen kan leveren.
Bovendien niet vergeten: de uitstoot van gas- en steenkoolcentrales gaat de lucht in. Hoe halen we dat er terug uit? Met kernenergie wordt alles netjes opgevangen en gestockeerd. WKKs zijn slechts efficiënt als er warmtekrachtkoppeling is. Wie gaat de warmte afnemen? Of gaan we nieuwe centrales in het midden van de stad zetten om zo de huizen te verwarmen? En wat in de zomer?
Hetgeen Duitsland nu doet is niet meer dan een populistische maatregel gebaseerd op emotionele motieven.
31/05/2011 om 16:44
Allemaal heel mooi en wel om voor 100% hernieuwbare energie te zijn, maar kan iemand mij dan zeggen wat de kWh dan zal kosten?
Zijn we allen bereid om een stap terug te doen?
Mooie principes zijn leuk op papier maar iedereen schreeuwt nu moord en brand omdat we tot de conclusie zijn gekomen dat zonnepanelen toch wel heel dure energie opleveren. (iets of wat ingenieur had dit met de ogen dicht voelen aankomen)
31/05/2011 om 17:03
@B.M.:
De tijd nodig om de C02 emissies van de bouw van een off-shore wind turbine te compenseren zou iets van een 9 maanden zijn. Ik vind niet direct cijfers voor on-shore wind turbines.
Steenkool is inderdaad ook gigantisch vervuilend (niet alleen qua CO2) en geen goed alternatief. Aardgas is beter omdat er veel minder CO2 en andere schadelijke stoffen vrijkomen. Biogas en biomassa zijn het beste, zolang je geen voedselproductie begint te vervangen door gewassen voor de productie van biobrandstoffen. Voorbeelden zijn vergisting van mest (-> gas) en houtpellets gemaakt van houtafval (-> biomassa).
Het Belgische kernafval wordt grotendeels netjes naar Rusland geëxporteerd om daar gedumpt te worden.
Wat WKK betreft, is er in de zomer inderdaad minder warmte nodig dan in de winter, maar je hebt nog altijd warm water nodig (en b.v. Eeklo bouwt momenteel een nieuw stadszwembad dat op die manier zal worden verwarmd). Verder is het enerzijds inderdaad zo dat voor WKK een groter aantal kleinere centrales beter werkt dan een paar mastodonten hier en daar. Die centrales hoeven echter niet in het midden van een stad te staan. Je kan stoom vrij efficiënt via buizen verspreiden.
31/05/2011 om 20:48
Mijn visie staat op http://discussie.deredactie.be/2011/05/30/duitsland-sluit-zijn-kerncentrales-goed-of-slecht-idee/
Wat betreft de 2 miljard die jaarlijks naar Frankrijk wordt versluisd moet men zich wenden bij de paarse partijen. Zij hebben Electrabel verkocht om hun putten te delven…
Wat betreft de verbranding van gas of olie worden er onjuistheden verteld : men moet meer ton gas verbranden dan olie omdat de energie inhoud van gas kleiner is dan die van olie. Gas produceert dus meer CO2 dan olie. Daarnaast is gas heel gevaarlijk, jaarlijks zijn er zware catastrofes. Olie ontbrand niet zomaar vanzelf.
Wat betreft de CO2 uitstoot voor de constructie van centrales is dat toch minimaal als men dat wil vergelijken met de verbranding van kolen, olie of gas. Die laatste uitstoot is constant en aan het verbruik gebonden. De uitstoot voor de bouw van centrales is eenmalig.
31/05/2011 om 23:57
@Jef Keymeulen
Zoek op “co2 gas oil” (zonder aanhalingstekens) op google en zie de vergelijking qua uitstoot van CO2, CO, NOx, SO2, fijn stof en kwik per geproduceerde energie-eenheid (Btu in dat geval) voor gas, olie en steenkool in de eerste link. Gas is bijna overal een heel stuk beter dan de rest, behalve wat CO betreft (daar is olie een klein beetje beter).
Catastrofes met olie zijn er ook, zie b.v. de Golf van Mexico en de rampen met olietankers.
Het is onjuist dat er na de bouw van een kerncentrale geen CO2 uitstoot meer is. Het uranium moet nog steeds ontgonnen, vervoerd en opgewerkt worden. Achteraf moet het afval vervoerd en verwerkt worden (en gestockeerd indien het niet gewoon ergens gedumpt wordt), en tot slot heb je ook nog de kosten van het afbreken en verwerken van de centrale zelf bij het einde van haar levensduur.
Wanneer je bovendien biogas/biomassa verbrandt, komt er niet meer CO2 vrij dan oorspronkelijk is opgenomen door de organismen waar de brandstof van is afgeleid (hetzelfde geldt natuurlijk voor fossiele brandstoffen, maar het verschil is dat in dit laatste geval de CO2 al een paar miljoen jaar in de bodem vastzat, terwijl die in het andere geval maar tijdens de laatste jaren uit de atmosfeer is opgenomen).
01/06/2011 om 10:42
Ik kan me perfect vinden in de behoedzaamheid dien sommige mensen ten toon spreiden met betrekking tot kernsplitsing. Maar er is dikwijls een gigantisch populistische ondertoon aan het geheel. Zo wordt nog constant verwezen naar Tjernobil of Three Mile Island, en dit is zwaar uit de bocht gaan - alleen interesseert de flagrante technische onjuistheid hiervan geen kat…en ze wordt ook perfect weggemanipuleerd in de media. Duitsland heeft gekozen, maar de toekomst zal beslissen: in elk geval zal hernieuwbare energie nooit alleen in staat zijn de energiebehoeften te dekken, hooguit een soort (sterk onregelmatige) basisdekking te geven. Op de achtergrond zullen steeds snelstartende piekgroepen moeten bestaan, gebaseerd op de nu overheersende technieken. Groepen, die constant zullen moeten stand-by zijn en dus sterk betrouwbaar. Deze zullen de “backbone” van het net vormen, niet de windmolens of de micro-grids (nog zo’n toverwoord…) Firma’s als Electrabel en zijn grootste concurrenten hebben hier de nodige ervaring en kennis voor. Dit negeren of ontkennen is gewoon onzin. Trouwens: hoeveel minuten per jaar zit een Belg zonder spanning? Bijna geen. Durf hier eens vergelijken met het buitenland aub ! En wat betreft het “buitenlandse” karakter van Electrabel: noem mij eens 10 écht grote bedrijven in België waarvan de winst niet naar het buitenland gaat ?? Maw, Heren Politiekers van bepaalde strekking: please, cut the crap !
01/06/2011 om 12:14
Mr Polfliet schijnt duidelijk kennis van zaken te hebben, maar toch mag je de (wat oneerbiedig beschreven) factor “German Angst” niet zo maar verwaarlozen. Die bestaat wel degelijk en uit zich telkens wanneer er in Duitsland een milieu of levensmiddelenschandaal de media haalt (en dat gebeurt vreemd genoeg veel frequenter daar dan hier).
Daarnaast was Duitsland, in tegenstelling tot bvb Frankrijk, nooit echt fan van kernenergie. De protestacties tegen de Kastor transporten hebben er traditie en behoren er bijna tot de folklore. Dat is niet overal zo.
01/06/2011 om 15:21
Goed om te weten: een kolencentrale loost meer radioactief materiaal in de omgeving dan een nucleaire kerncentrale. Google het maar als je mij niet gelooft.
Eerste en tweede generatie kerncentrales verbruiken maar een fractie van de brandstof. Nieuwere centrales zijn veel efficienter en produceren minder afval. Maar zelfs het afval kan herwerkt worden tot brandstof.
Er is slechts een afvalprobleem omwille van onze irrationele angst voor kernenergie.
Veronderstel even dat we op lange termijn dan toch geen oplossing vinden, noch voor het klimaatprobleem, noch voor kernafval. Beter: stel dat we onze plicht verzaken en de bekende oplossingen toch niet implementeren.
Als we vanuit deze aanname moeten kiezen tussen meer CO2 (klimaatwijzigingen) en meer kernafval, besef dan dat in beide gevallen de problemen voor vele duizenden jaren zullen aanslepen. Klimaat is een chaotisch systeem dat zich niet zomaar even zal herpakken nadat all CO2 uitstoot gestopt is. Eenmaal het omslagpunt bereikt is, zal het ook vele duizenden jaren duren voordat het “genormaliseerd’ is. Bedenk daarbij dat kernafval een lokaal probleem is dat weliswaar veel mensen treft, maar dat klimaatwijziging een wereldwijd probleem is dat iedereen treft. Vanuit deze optiek is het dogmatisch denken tegen kernenergie moeilijk te begrijpen.
Verder, ik ben er van overtuigd dat alle groen gezinde personen de grootste voorstanders van kernenergie dienen te zijn, maar dan wel van de kernfusie variant. Maar helaas zal deze vorm van energie productie nog veel onderzoek vergen. Google maar even naar iter. Hopelijk kunnen we de tussenliggende tijd zonder al te veel kleurscheren overbruggen.
01/06/2011 om 18:56
@T.H.
> Goed om te weten: een kolencentrale loost meer radioactief materiaal in de
> omgeving dan een nucleaire kerncentrale. Google het maar als je mij niet gelooft.
… en dan zal je zien dat het gaat over steenkoolcentrales uit de jaren ‘70 waarvan de rook maar in zeer beperkte mate gefilterd wordt, en dat de vergelijking is met een kerncentrale waar nooit een incident gebeurt (zelfs geen kleintje). Ik ben hoegenaamd geen fan van steenkool als brandstof, maar bovenstaande “studie” is een kwakkel.
01/06/2011 om 21:51
Merkwaardig hoe vlot mensen verwijzen naar Google om hun argumenten kracht bij te zetten. Google en u zult de waarheid ontdekken. Met alle respect maar op het internet is veel meer onzin dan wijsheid te vinden en verwijzen naar Google als betrouwbare bron zou ik echt niet doen.
Ik vind dit een interessant artikel en stel vast dat diegenen die kritiek hebben op de strekking van het artikel niet ingaan op de aangehaalde feiten en cijfers, maar eerder terugvallen op algemeenheden, genre ” dit is een puur emotionele beslissing”. Ik werk af en toe met Duitsers en geloof me, over zaken met een dergelijke draagwijdte en mogelijke impact gaan Duitsers nooit emotioneel beslissen. Zelfs over veel minder belangrijke zaken gaan ze niet emotioneel beslissen. Dat ligt niet in hun aard.
Het probleem met kernenergie blijft dat de vragen die zestig jaar geleden werden gesteld, zoals: ‘ waar gaan we met het nucleair afval naar toe” toen werden weggelachen, maar vandaag nog altijd niet kunnen beantwoord worden. Bij de start was men in de volle overtuiging dat men dat probleem wel ging oplossen. Niet dus. En kernfusie is dan wel in theorie de oplossing van alle energie problemen, maar ook dat hoor ik al meer dan veertig jaar en heeft iemand al een prototype van een dergelijke centrale zien werken?
De goedkoopste en meest milieuvriendelijke kWh blijft de kWh die niet verbruikt wordt. En daar ligt nog een gigantische mogelijkheid tot verbetering. Als we die realiseren hebben we hoe dan ook geen kerncentrales meer nodig.
02/06/2011 om 10:45
Wat ik niet begrijp is terwijl men in landen als India en China volop inzet op goedkope en daarbij ook nucleaire energie, men hier in Europa de ogen daarvoor sluit en men zich neerlegt bij het zichzelf in een positie te manoeuvreren waar energie op termijn hallucinant veel meer kost dan elders.
Op termijn zal elk nuchter mens en bedrijf zich afvragen wat men nog te verliezen heeft in Europa.
03/06/2011 om 10:42
Sorry Willy, maar ik heb lang genoeg in Duitsland gewoond en gewerkt om je te kunnen verzekeren dat de Duitsers wel degelijk zeer emotioneel reageren en dus ook beslissen als het om zulke dingen als kernenergie gaat. Dat merk je duidelijk aan de argumentatie die zelden het niveau van eindeloos herhaalde slogans (zowel pro als contra) overstijgt. Idem ditto Stuttgart 21 trouwens.