Dat is pas sterk. Begin deze week verschenen de resultaten van het Europees waardenonderzoek en het enige dat blijft hangen is dat Vlamingen luier zijn dan Walen. Daarmee samenhangende conclusies: Walen hebben een sterker arbeidsethos, want ze verkiezen over het algemeen een carrière boven het gezin.
Andere resultaten: trouw blijft een topper in relaties, maar die moet niet langer uitmonden in een huwelijk. Kinderen dalen een trapje op de ladder van belangrijkheid. Een geslaagde relatie vindt de doorsnee Belg belangrijker. De tolerantie tegenover andere samenlevingsvormen is toegenomen, zoals die voor homokoppels. Ook adoptie van kinderen door homoseksuele koppels wordt stilaan in steeds bredere kringen aanvaard. Zelfdoding blijft een taboe, terwijl euthanasie als een verworvenheid wordt beschouwd.
Hoogmis van het pessimisme
Een barometer als het Europees waardenonderzoek levert doorgaans een hoogmis van het pessimisme op. Op de bus en op de tram worden de resultaten steevast geëvalueerd als waardevervaging. Overigens: men heeft het dan veel liever over normvervaging. Normen staan – helaas – in een doorsnee leven centraler dan waarden. Waar normen veel dichter bij wetten staan en vast liggen, inspireren waarden daarentegen.
Enfin, terug naar de goeie oude tijd … Maar was die wel zo goed? Indien waarden voortdurend vervagen, mag het al een wonder heten dat de mensheid anno 2011 nog zoiets als waarden heeft. Uit mijn retorica herinner ik me Cato nog. Omstreeks 200 voor Christus voer die al uit tegen “de jeugd van tegenwoordig”. Hij had het niet zo op die jeugd. In zijn eigen jonge tijd moesten kinderen nog tegen de stroom van de Tiber in zwemmen, schrijft hij met enige nostalgie. Het loopt kennelijk zo’n vaart nog niet met die waarde- of normvervaging.
Verschuiving
Ik denk dat we eerder moeten spreken van een waardeverschuiving. Vanuit dat concept komen de resultaten van het Europees waardenonderzoek in een heel ander daglicht te staan. Want in welke richting verschuiven die waarden? En is die richting zo zaligmakend?
Aanvankelijk kwamen waarden voort uit religies en levensbeschouwingen. We zouden een robbertje kunnen vechten over de oorsprong, maar laten we de geschiedenis geen geweld aandoen en ze alle drie vernoemen: de Grieks-Romeinse cultuur, de joods-christelijke beschaving en de Verlichting. Ze staan alle drie in het geheugen gegrift sinds de querelles over de preambule van de Europese grondwet. Alle drie hebben ze hun verdiensten omtrent bepaalde aspecten van onze westerse waarden: de mens die centraal staat, het universalisme, de non-discriminatie, de solidariteit enzovoort.
Individualisme
Het eigenaardige nu is dat die religies en levensbeschouwingen hoe langer hoe minder de inhoud van onze waarden bepalen. De waardeverschuiving – waarover eerder sprake – lijkt nog maar in één richting te gaan, die van het ontspoorde individualisme. Inderdaad, het ontspoorde individualisme, want een van de verdiensten van de Verlichting is net de waardering van het individu, dat niet noodzakelijk opgeslorpt moet worden in de gemeenschap. Het ontspoorde individualisme vergoddelijkt daarentegen het individu en zijn of haar persoonlijke behoeftes. Net dat model werd mee geïnspireerd door economische wetten, en geen levensbeschouwelijke of religieuze. De economie is inderdaad de enige zuil die overeind is gebleven na de ontzuiling van de jaren 70 en 80.
Dát is zo verontrustend aan de resultaten van het waardenonderzoek. Ik vrees dat de waardeverschuiving zich tegen de mens keert. Want, om het individu beter te kunnen bedienen (en eraan te verdienen), dienen de economie en de institutionalisering vooral zichzelf. Hoe vaak horen we niet dat de kwaliteit van bijvoorbeeld onderwijs en ziekenzorg achteruitgaan omdat niet langer de leerling of de patiënt centraal staan, maar wel de instelling?
Waarden moeten inspireren en evoceren. Dat doen ze zolang ze groeien uit religies en levensbeschouwingen. Ze mogen nooit ondergeschikt worden gemaakt aan een economisch model ten dienste van het individu. Indien ze willen blijven enthousiasmeren, moeten ze opnieuw het algemeen belang of welzijn dienen. Dat algemeen belang bedient overigens niet enkel het individu of de huidige generatie, maar houdt ook rekening met alle komende generaties.
Hans Geybels - Gastdocent theologie KULeuven
@Allen: reageren op dit bericht impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums, lees ze dus - mod
16/06/2011 om 17:00
Volledig akkoord.
16/06/2011 om 18:17
De kerk is zelf schuld aan haar eigen ondergang. Door lang het leven van mensen te micro-managen en vaak uitgesproken standpunten in te nemen op maatschappelijk vlak heeft de kerk zich onaantrekkelijk gemaakt voor wie niet meestapte in het grote dogma. Eens de dwang om te geloven wegviel, werd de ondergang van dit autoritaire christendom onvermijdelijk. Overigens geloof ik niet dat de moderne mens gedomineerd wordt door economisme of egoisme. Alleen zijn mensen zich meer bewust van de mogelijkheid echt te kunnen kiezen, en zien ze in dat traditionele morele dogma’s soms op drijfzand zijn gebouwd. Dat afdoen als economisch geïnspireerd “overdreven individualisme” doet me net iets teveel denken aan de manier waarop het politieke establishment elke fundamentele kritiek als “populisme” afdoet.
16/06/2011 om 19:08
Erg “waardenverheffend” is uiteindelijk de toetsing van de theorie in de praktijk van een “waardenutopia” niet geweest, of het nu een ideologie of “waardeninstituut” betrof. Het zaait zelfs de kiem voor onverdraagzaamheid en racisme, wie of wat is waardevoller en wie bepaalt dat, een meerderheid van gelijkgezinden? In het verleden waren dat al eens Nazi’s of mensen met een machete.Er is niets mis met een individu centraal te zetten, en het belang van een kamermeid te prefereren boven het belang van een “waardevolle” toppoliticus. Het waardendebat ontaardt steeds naar een platte machtsgreep van een koning-filosoof, de opperidealist op de wachttoren van een Goelag.
16/06/2011 om 19:23
Zoals we gezien hebben hoe het reëel geleefde socialistische waarden eruit zien (het gedrag van socialisten en hun leiders) hebben we ook gezien hoe de reëel geleefde christelijke waarden eruit zien (het gedrag van christenen en hun kerkleiders). Autoriteiten zijn de facto gedragsvoorbeelden.
Zijn rechters rechtvaardig? Ademen onze justitiepaleizen een sfeer van zoeken naar rechtvaardigheid uit?
Vallen onze ministers, provinciegouverneurs, burgemeesters en schepenen op door hun realiseren van het algemeen belang?
Vallen onze bestuursraadsleden van de grote bedrijven op door hun zorg om hun personeel en de consument?
Vallen onze leraars op door bekwaamheid?
Zijn onze scheidende ouders voorbeelden van zorg om hun gezin en hun kinderen?
Laat me niet lachen.
16/06/2011 om 19:43
Weeral die ongelofelijke onzin van “waarden zijn ontstaan uit religie en levensbeschouwingen”. Integendeel. Religies en levensbeschouwingen zijn gebaseerd op al eerder bestaande en evolutief gegroeide menselijke “waarden”. Niet omgekeerd. Een religie of levenscbeschouwing is dus niet meer dan een veredeld “menu” waarin de waarden als “suggesties van de chef” opgeschreven staan. Persoonlijk hoef ik geen “menu” te bekijken om wel te weten wat goed is…
16/06/2011 om 21:35
Een zalig artikel!
Disclaimer:
Wat volgt kan misschien soms vreemd overkomen. Hoewel ik heel geïnteresseerd ben in ethiek, ben ik er zo goed als onbelezen in..
Als 23 jarige homo word ik geconfronteerd met hoe religies zoals het Christendom of de Islam mijn monogame, vaste relatie met mijn vriend stelselmatig afkeuren. Die breuk, tussen waarden die dogmatisch in religieuze teksten zijn geschreven en mijn aanvoelen van wat morele imperatieven zouden kunnen zijn, maar ook de breuk tussen wat er in de Bijbel staat en hoe (hoge) geestelijken leven, heeft ertoe geleid dat ik mezelf niet meer christelijk noem.
Ik geloof niet dat God/Allah de enigste bron van morele standaarden kan zijn. Voor zover dat gaat, kan je ook door erover te redeneren en het te bekijken in een wetenschappelijk kader morele absoluten ontdekken.
Ik geloof dus wel dat er waarden bestaan die voor iedereen gelden. Een maatschappij zonder zo’n waarden is, volgens mij, op termijn niet leefbaar.
Ik zou trouwens eens in dit kader willen weten of er effectief Europese waarden zijn ((Christelijke, Humanistisch…) en hoe die geimplementeerd kunnen worden in de multiculturele samenleving van vandaag.
Individuele vrijheid, recht op keuzes, het gezin, democratie… zijn enkele van de Amerikaanse waarden. Hoewel ze niet altijd even hard gevolgd worden, lijkt het toch handig te zijn om er soms naar te kunnen refereren.
Hoe zit het met Europa?
17/06/2011 om 00:59
” Inderdaad, het ontspoorde individualisme, want een van de verdiensten van de Verlichting is net de waardering van het individu, dat niet noodzakelijk opgeslorpt moet worden in de gemeenschap. Het ontspoorde individualisme vergoddelijkt daarentegen het individu ”
Aha! De schrijver durft het aan een zogenaamde ontsporing even terloops als een ‘verdienste’ van de Verlichting aan te duiden. Meesterlijk. Ik zou zeggen: nice try!!
Ik zou de schrijver van dit opiniestuk de lezing van ‘Het verdorven genootschap’ van Philipp Blom willen aanraden. Daaruit blijkt dat de échte, radicale verlichting geenszins individualistisch was! Helaas heeft de minder radicale strekking van de Verlichting (Voltaire, Rousseau e.a.) het uiteindelijk gehaald. En die minder radicale richting had helaas nog teveel aandacht voor het individuele zieleheil van elk individu… Het was het Christendom dat in het individu de individuele angst voor een individuele straf in het hiernamaals bevestigde! Zo’n angst vinden we niet bij de aanhangers van de radicale Verlichting!
Personen die écht verlicht zijn, lappen goddelijke straffen aan hun laars, en zijn vooral begaan met het lot van hun medemensen in het hier en nu.
De radicale Verlichting was meer begaan met het lot van de evennaastehier en nu dan het Christendom, dat enkel focuste op individuele zaligheid of verdoemenis in een belachelijk hiernamaals.
Dit zijn zaken die men nu eindelijk begint in te beseffen. Spijtig dat het zo lang heeft moeten duren. Maar het is uiteindelijk niet meer dan natuurlijk dat een strekking als de Verlichting enige eeuwen nodig heeft om eindelijk, eindelijk duidelijk te maken wat de bedoeling is.
17/06/2011 om 10:39
@Vincent
In de EU hebben we het “Handvest van de grondrechten van de Europese Unie” (google voor de volledige tekst). Sinds de goedkeuring van het verdrag van Lissabon is dat bindend voor de zowel de EU-instellingen als voor de individuele lidstaten van de EU.
17/06/2011 om 12:38
@Vincent,
1. Persoonlijk vind ik ‘De Gulden Regel’ zo’n absolute waarde: ‘Je doet niet aan anderen, wat je zelf niet graag hebt’. Dit was niet alleen het kernthema in het Nieuwe Testament, maar werd ook aangehaald door Confucius, en is als thema aanwezig in de meeste godsdiensten, en wordt ook (h)erkend door de humanisten.
Wat mij betreft mag die ‘Gulden Regel’ dus zeker opgenomen worden als richtlijn in de Europese Grondwet. En een richtlijn is geen wet, maar wat mij betreft zou men het zelfs een juridische grondslag mogen geven, maar soit, dat zal voor velen allicht al moeilijker liggen, en daarom is het als richtlijn allicht al voldoende… (Indien men het een juridische grondslag zou geven, dan zou men activiteiten, die al te zeer indruisen tegen deze richtlijn, en/of die éénzijdig bepaalde belangen dienen, en hierdoor andere mensen schaden, ook juridisch kunnen aanvechten, maar soit, daar zal voorlopig allicht wel verzet tegen zijn, dus zo ver wil ik het nog niet drijven… ;-).
2. U heeft gelijk dat bijna alle religies, wiens boeken uit ver vervlogen tijden stammen, problemen hebben met homoseksualiteit. En dat is niet alleen zo in de Islam, maar ook sterk in onze christelijke bijbel aanwezig, zeker in het Oude Testament, maar allicht ook in het Nieuwe (zou ik wel moeten verifiëren, want bij mij is het al zeer lang geleden dat ik nog in die boeken gelezen heb ;-).
Maar toch denk ik dat de meeste christenen, op enkele uitzonderingen na, het vervolgen en discrimineren van homo’s sterk veroordelen. Zelf vind ik discriminatie van homo’s en lesbiennes erg verwerpelijk, zeker gezien de wetenschappelijke inzichten sinds de moderne en post-moderne tijd. (Het discrimineren en pesten van homo’s druist in tegen de Gulden Regel, want je doet niet aan anderen, wat je zelf niet graag hebt).
Verder wens ik je nog veel succes in jouw zoektocht naar Europese waarden.
17/06/2011 om 13:00
De discussie over normen en waarden loopt helaas op de klippen van de wet op de entropie, welke stipuleert: “Elk systeem, hetwelk niet door een macht of kracht van buiten dat systeem geordend wordt, vervalt in chaos”. Sommige mensen kunnen zich dus smalend uitlaten over religie, God of Allah, maar het blijft een onloochenbaar feit dat in het verleden bewezen is dat van daaruit een inspirerende (goddelijke) macht uitging, welke onze samenleving min of meer op orde hield (b.v. de tien geboden). Naar mijn smaak refereert de auteur dan ook terecht aan religie als ordenende macht!
Dat wil echter niet zeggen, dat daarmede religie boven de wet staat. Helaas worden de op zich juiste geboden van God door mensen en menselijke organisaties (kerken) geinterpreteerd en dat het daarbij tot geestelijke- en daadwerkelijke onderdrukking (b.v. de inquisitie en oorlogen, sexueel misbruik enz.) is gekomen staat buiten kijf! Dat is echter bepaald geen excuus de van oorsprong goddelijke wetten te veroordelen of te breken. Wanneer men dit in de geest gaat doen, blijft er niets over als fundament voor onze samenleving. Normen en waarden worden vervangen door egoisme en hang naar bezit, luxe en niet te vergeten (wereldlijke) macht en zo gaat Jantje naar de bliksem toe.
Dit is nu precies wat we heden waarnemen. Individuele ontwikkeling, verlangens en het streven naar macht nemen de plaats in van het streven naar algemene welvaart en welstand. Solidariteit verandert in een politiek begrip ten dienste van corrupte politici i.p.v. een uiting van oprechte naasteliefde. Het traditionele gezin wordt belachelijk gemaakt ten gunste van het vervullen van egoistische wensen. Echter, hoeveel mensen verlangen niet intuitief terug naar dat ouderwetse gezin dat bescherming en liefdevolle geborgenheid gaf?
Wanneer in die verguisde religie gewaarschuwd wordt dat de tegenstrever (Satan, de vader aller leugen) hard bezig is het einde van de samenleving zoals wij die kennen te bewerkstelligen, door als allereerste zijn grootste leugen ingang te doen vinden dat hij niet bestaat, zou ons dat allert moeten maken. Wanneer hij dan de waarde van het gezin vernietigt ten gunste van een doorgedreven individualisme en egoisme zouden we best wel eens wakker kunnen worden. Alleen geld en macht maken niet gelukkig, doch het tot stand brengen van een succesvolle arbeid doet dat wel.
Wanneer de auteur het dus heeft over een waardeverschuiving heeft hij ten volle gelijk. Wanneer hij daarna de vrees uitspreekt dat deze verschuiving van waarden niet echt tot het geluk bijdraagt heeft hij zelfs een overschot van gelijk. U mag wat mij betreft vraagtekens zetten bij het feit dat de man theoloog is en hem er zelfs (naar mijn smaak ten onrechte) van beschuldigen dat hij voor eigen passie preekt. Ten onrechte, want hij heeft het bewijs aan zijn kant.
Al het water van de zee wast niet af dat de mens met al z’n hooggeroemde individualisme niet meer gelukkig is. Hij jaagt hijgend van het ene financiele succes naar het andere en heeft daarbij vergeten wat het betekent echt geklukkig te zijn; samen met vrouw en kinderen rond een knappend haardvuur met een goed glas robijnrode wijn!
Sta mij toe nog een paar wworden te verliezen over het commentaar van Vincent Vanweddingen over de vraag t.a.v. homosexuelen. Als eerste zou hij moeten beseffen, dat de Bijbel en daarmede de daaruit afgeleidde religies uitdrukking zijn van de overwinnaars. Er zijn tamelijk overtuigende aanwijzingen dat de veroordeling van de homosexuelen later aan de Bijbel zijn toegevoegd, omdat dit in het belang van het behoud van de stam was. Geluksbeleving is echter individueel, maar niet met wie je dat geluk beleeft. Het past dus in het axioma der Christelijke naasteliefde, homosexuelen als volwaardige mensen te aanvaarden, die het recht hebben op de door hun gekozen wijze gelukkig te zijn, zolang zij hun levensstijl niet aan ons willen opdringen, netzomin als dat wij de heterogene levensstijl aan hen zouden moeten opdringen. Ik wil echter wel zeggen dat de term ‘huwelijk’ mij hier een brug te ver gaat. Dat ze dezelfde rechten krijgen is o.k. maar dan wel onder een andere naam.
Facit: Wanneer we niet kunnen bewerkstelligen, dat voor echt geluk weer meer interesse en plaats in ons leven komt en daarbij aanvaarden dat er dus een macht/God/Allah enz. van buitenaf op ons inwerkt om ons in het rechte spoor te houden , zal Satan ongetwijfeld succesvol zijn de samenleving, zoals wij die nu kennen, te vernietigen. Sommige gelovigen zien die dag met blijdschap tegemoet, maar als het naar mij gaat, mag het nog best wat uitgesteld worden, alhoewel ik grote vreze heb dat mijn wens niet vervuld zal worden.
17/06/2011 om 14:43
Ondanks al die historische waarden opgebouwd (uit de verlichting, christendom…), is het mogelijk geweest dat de mens in staat was een groep van mensen uit te roeien (2e wereldoorlog). Kijk nu eens naar sharia 4 Belgium… iemand die oproept om homo’s te vermoorden of de ziekte van Morel gebruiken als straf…. of binnen de eigen kerk… ondanks wetten tegen foltering, is Bush erin geslaagd de gevangenis van Guantanamo opnieuw te gebruiken voor gevangenen. Alles is zo kwetsbaar en niet-verwezenlijkt.
Bij de moslims is er geen tussenpersoon tussen jou en God… tot je aan het punt van de sociale controle komt in die landen….
Dan moeit iedereen zich met iedereen. Een spiritueel leven leiden vind ik wel belangrijk, maar die heeft vele kleuren en is niet persé gekaderd binnen één religieuze traditie of cultuur. Rechts maakt zijn opgang en zonder dat je ‘t weet sluipt er iets binnen in die samenleving en voor je ‘t beseft is het telaat. Zaag zullen sommigen zeggen. Wel de toekomst zal het uitwijzen.
17/06/2011 om 15:38
Platvloerse leugens en ranzige geschiedenisvervalserij als fundamentele kritiek benoemen, is inderdaad (rechts)-populistisch gewauwel; op dat vlak heeft het zogenaamde politieke establishment gelijk. De vlaams-nationalisten beseffen blijkbaar nog niet dat de meerderheid van de vlamingen wel over een voldoende intellectueel vermogen beschikt, om het nva-programma en het vb-programma als baarlijke nonsens te doorzien.
17/06/2011 om 17:07
Ah, morele waarden en conventies zijn slechts anekdotische, variabele kanttekeningen in onze maatschappij. Jawel, soms zijn ze grappig, soms zijn ze pijnlijk, soms zijn ze beschamend, maar in het volledige traject van de homo sapiens, laat ons zeggen de laatste honderd duizend jaar, zijn georganiseerde religies zoals het Christendom en Vrijzinnigheid (jawel!) onbetekenend. Eigenlijk draait het hierom: leven we in harmonie met onze omgeving (beschaving en natuur) of niet? Streven we naar die harmonie, of maken we die onmogelijk? Constructie of destructie? Al de rest, de Europese grondwet incluis, zijn onbenullige details.
17/06/2011 om 19:30
Men mag dus blijkbaar niet vragen wat de inleiding met de rest van het incoherent betoog van dit opiniestuk te maken heeft. Is dat omdat er geen zinnig antwoord op is?
17/06/2011 om 21:46
Soms zegt Olivier Maingain wijze dingen ( wat niet van de vlaams-nationalisten kan gezegd worden): “le nationalisme de la N-VA est rétrograde et nauséabond”
18/06/2011 om 13:39
….”dat de meerderheid van de Vlamingen wel over een voldoende intellectueel vermogen beschikt….”
Dat is een correcte bewering.
Tot die meerderheid behoort zonder enige twijfel Hans Geybels
Overigens ontgaat mij elk verband tussen de inhoud van dit waarde(n)volle artikel en de persoon van Olivier Maingain.
Ik ken ook de vertaling en de betekenis van rétrograde en nauséabond.
Uit de mond van genoemde Franstalige politicus komen wel meer uitspraken die men met deze bijvoeglijke naamwoorden kan inkleuren.
19/06/2011 om 22:27
Dominique Lawson, vroeger uitgever van de Sunday Telegraph citeert een lid van de Chinese Atheïstische Academie, die verklaart dat het succes van de Westen te vinden is in het Christendom. Eerst dachten wij, zegt hij, dat de suprematie van het Westen lag in betere wapens, vervolgens in een beter politiek systeem en dan weer in een betere economische ordening. Maar gedurende de laatste 20 jaar zijn wij na rijpe studie tot de bevinding gekomen dat het christendom de morele en sociale kracht van het Westen is.
Terwijl wij hier ons best doen om het christelijk erfgoed te vernietigen, erkennen Chinese intellectuelen dat het precies deze erfenis is die het Westen zo sterk heeft gemaakt.
Bron: Tom O’Gorman, The long Blog.
20/06/2011 om 14:19
Wat een oubollige visie! en zo’n arrogante toon in dit stukje! Dat iemand dit nog aanneemt…