Het is zover. Onze wetgeving voorziet men ingang van 1 oktober 2011 dat iedere burger -in het geval van aanhouding of ter uitvoering van een bevel tot medebrenging- recht heeft om voorafgaandelijk aan het eerste verhoor een vertrouwelijk overleg te plegen met een advocaat naar keuze en om zich tijdens het verhoor te laten bijstaan door deze advocaat. De Salduz-leer is langsheen de Bosporus over Straatsburg binnengesijpeld in onze Europese wateren en zorgt in België voor een zee van onrust.
Er was eens…
In een land hier ver vandaan leefde ene 17-jarige Salduz. Hij liep door de straten van Turkije en raakte -al dan niet gewild- betrokken in een onwettige betoging met spandoeken ter ondersteuning van de PKK.
Arme Salduz werd gearresteerd door de Turkse politie en bekende zijn deelname aan de manifestatie. Hij werd daarna voorgeleid voor de onderzoeksrechter en kreeg plots de lumineuze inval om te stellen dat hij tijdens het politieverhoor onder druk was gezet en werd mishandeld.
Salduz werd desondanks veroordeeld door de Turkse rechtbank, maar trok zijn zeven mijlslaarzen aan en stapte naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Daar wreef Salduz drie maal over zijn toverlamp en het Europees Hof oordeelde dat zijn recht op een eerlijk proces geschonden was doordat hij tijdens zijn politieverhoor niet was bijgestaan door een advocaat.
De 40 rovers
Salduz vertelde zijn avonturen aan een 40-tal vrienden, waaronder Amutgan, Sukran, Ozturk en Ongun uit Turkije en die vertelden het nieuws verder aan Panovits uit Cyprus, Shabelnik uit Oekraïne en Plonka uit Polen.
Zij waren eveneens gearresteerd in landen waar de politie soms onorthodoxe methoden hanteerde en hadden hierbij hun daden opgebiecht tijdens de ondervraging.
Ook zij spraken de magische woorden “dwang tijdens het verhoor” uit en vlogen met hun vliegend tapijt naar het Europees Hof. En de toverlamp deed het opnieuw: hun veroordeling werd eveneens in strijd geacht met het recht op een eerlijk proces wegens de afwezigheid van een advocaat bij hun verhoor. En ze leefden nog lang en gelukkig…
Sesam open U : de Salduz-wet
Hoe onschuldig het sprookje van Salduz en de 40 rovers ook begon, het is vandaag bikkelharde realiteit.
De uitspraken van het Europees Hof zijn immers bindend te interpreteren door alle rechters van de Verdragsstaten van het EVRM (Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens), waaronder België.
In geval van langdurig gebrek aan wetgevend initiatief ontstond dus het risico dat alle verhoren afgelegd zonder bijstand van een raadsman nietig zouden worden verklaard en verdachten zouden vrijuit gaan.
En zo komt het dat men in Brussel in allerijl initiatief heeft genomen en per 1 oktober 2011 de Salduz-wet in België van toepassing wordt. Met tegenzin, laat dat duidelijk zijn, want ons Belgisch rechtsbestel liep naar behoren en de ondervragingen verliepen hier doorgaans streng, maar rechtvaardig.
1000 en 1 nachten
Thans wordt ons volledige systeem op Ottomaanse wijze omgewoeld en dient de advocaat verplicht consulteerbaar te zijn en aanwezig te zijn bij het verhoor wanneer het om vrijheidsberoving gaat. Van de advocaat wordt dus verlangd dat hij 1000 en 1 nachten ter beschikking staat.
De advocaat mag niet beginnen pleiten of met de onderzoeksrechter in debat gaan, maar dient enkel te waken over eventuele aangewende druk en suggestieve vraagstelling tijdens het verhoor. De zin van deze bloempotfunctie ontgaat mij. Het enige voordeel lijkt dat de politie meer zal moeten speuren naar andere bewijselementen, eerder dan zich te baseren op verklaringen.
Spontane bekentenissen zullen immers zeldzaam worden. Nochtans, wie werkelijk onschuldig is, heeft -naar mijn mening- geen behoefte aan onmiddellijke bijstand van een advocaat binnen de 48 uur. Hij spreekt oprecht en vertelt de waarheid of mag zelfs zwijgen. En ontstaat er hier en daar toch een lapsus of een onregelmatigheid, dan biedt ons recht voldoende waarborgen om dit recht te zetten en te verduidelijken in de latere procedure, waar de advocaat heer en meester is. Men dient de verdachten niet te bepamperen.
Men kan zich trouwens de vraag stellen of de Salduz-problematiek niet kon worden ondervangen door elke ondervraging in een digitaal videobestand op te nemen? Mocht daarna enige discussie rijzen over beweerde dwangmiddelen, dan zou het volstaan om het beeldbestand achteraf te controleren.
Wie zal dit trouwens allemaal betalen? De extra infrastructuur voor het overleg cliënt-advocaat, de extra politiediensten voor de langdurige ondervragingen, de permanentiediensten van de Balies, enz… Oosterse schatten werden jammer genoeg niet opgenomen in onze begroting.
Giftige appel
Het Salduz-verhaal is een farce, geloof mij… Een giftige appel waarin ons rechtssysteem verplicht diende te bijten.
Er komen misschien nog tijden dat de advocaat de verklaringen in plaats van zijn cliënt zal moeten afleggen en dat de cliënt later op het proces zal pleiten dat de advocaat het allemaal niet zo bedoeld had en het misbegrepen werd…
Kristiaan Vandenbussche
(De auteur is advocaat en strafpleiter te Gent)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
24/06/2011 om 16:04
Tja, zo gaat dat met het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Wereldvreemd en met weinig echt democratische legitimiteit zoals wel meer Europese instellingen, maar blijkbaar wel bevoegd om ons vanalles op te leggen, of we dat nu zelf willen of niet.
24/06/2011 om 16:28
De giftige appel zou eveneens wel de advocaat zelf kunnen zijn. Uiteindelijk gaat hij op vraag van dezelfde overheid die de verdachte aangehouden heeft en zelf door diezelfde overheid vergoed zijnde een “zogezegde neutrale en controleerende functie” uitoefen tijdens de eerste verhoren … is dit dan wel zo zuiver ?
Aangezien alle pro-deo-advocaten schijnbaar tot op heden voor sommige dingen niet vergoed zijn en ze waarschijnlijk terecht aanklagen dat ook bij het Salduz-gebeuren betalingen dreigen uit te blijven, stel ik voor dat de heren en dames advocaten zelf het heft in handen nemen, een Salduz-fonds oprichten om daaruit een poele van Salduz-advocaten samen te stellen en deze advocaten uit dat fonds te vergoeden …. (wil dat fonds zijn onafhankelijkheid bewaren, dient het NIET uitsluitend gespijst door de overheid,, maar door alle betrokken partijen, beklaagde, justitie, advocaten zelf ….)
Wat jammer dat ook de advocatuur niet wat creatiever en progressiever met wijzigingen kan omgaan in deze ….
24/06/2011 om 17:33
Stout Europees hof! Brave vlaamse advokaten doen werken! Hoe durven ze! En dat door die vuile bruine mannen? Het is toch godgeklaagd!
Nee, dat een advokaat de racistische toer op denkt te moeten gaan om aan te klagen dat hij een paar extra overbetaalde uurtjes moet kloppen, dat is godgeklaagd.
Sorry, Mr. Vandenbussche, maar uw pleidooi overtuigt mij niet.
24/06/2011 om 18:52
@Thomas Dekkers: Om de link te leggen tussen justitie en wereldvreemdheid moeten we helaas niet tot op Europees niveau gaan
24/06/2011 om 21:34
Als de rechters eens begonnen met simpele rechtsprincipes toe te passen : rechtvaardigheid en iedereen gelijk voor de wet.
En als ze zich zelf aan de wet zouden houden en niet, zoals die voorzitter van de handelsrechtbank gewoon tegen richting door een éénrichtingstraat rijden, wel wetend dat hij niets riskeert?
Of als de gezinsrechters eens zouden beginnen met vaders en moeders gelijk te behandelen?
Bijv niet presentatie van de kinderen te bestraffen ook als het door moeders gebeurt?
Of als het parket eens zou ophouden bepaalde categorieën van beroepen die ze nodig hebben niet te vervolgen?
Hier in Chimay loopt een diensthoofd pediatrie rond die er niets beters op vond om in haar vadervervreemding te slagen dan haar ex van ontucht met hun dochter te beschuldigen.
De man mocht zijn 3 kinderen van de ene dag op de andere niet meer zien. Pas na video-ondervraging van de 3 kinderen bleek dat de pediater de kinderen gebriefd had. De vader werd buiten vervolging gesteld. Maar het parket heeft de moeder nooit vervolgd voor tergend geding en/of eerroof. De vader heeft zijn kinderen nooit meer gezien, hun grootmoeder is gestorven zonder ze nog te zien. Hun familie langs vaders kant zien ze niet meer.
Het Salduz vonnis heeft ondanks zijn nadelen alvast een voordeel : de burger beschermen tegen onrechtvaardige onbekwame maar met ons belastinggeld betaalde rechters.
24/06/2011 om 23:34
Zoals de zaak wordt voorgesteld is het alsof het Europese hof zo naief is ieder ‘verhaal’ klakkeloos te geloven zonder enig onderzoek.
25/06/2011 om 07:05
Dat ons recht naar behoren werkt kan enkel maar uit de mond van een jurist komen. Spijtig genoeg zorgt deze blindheid, of nog de pertinente onwil om de waarheid onder ogen te zien ervoor dat het zo vierkant draait als maar mogelijk is en totaal wereldvreemd is. Men zou beter eens over de grenzen naar Nederland en Duitsland gaan kijken hoe recht efficient kan uitgevoerd worden. Daar geen processen die eeuwen aanslepen, daar geen 15 jaar voor iemand voor de rechtbank komt wegens moord, kortom : daar heerst wél de rechtstaat en niet iets waar enkel juristen zich nog mee bevredigen maar waar de rechtsonderhorige zich gedégouteerd van afkeert.
25/06/2011 om 15:19
Tijdens het voorlezen van de rechten aan een verdachte werd jarenlang het recht om te zwijgen niet vermeld. Misschien kan deze methode de Salduz-wetgeving omzeilen?
25/06/2011 om 15:46
Naar ik heb vernomen zal deze Salduz-wet de penibele toestand van onze schatkist nog meer belasten( 130 miljoen Euro), ware het geen goed idee om de gemiddelde burger te verplichten een rechtsbijstandsverzekering te nemen zoals we al een brand- en burgerlijke aansprakelijheidsverzekering moeten nemen. Dit zou meer werk opleveren voor de advokaten en geld opbrengen voor de schatkist om justitie te modernizeren.
26/06/2011 om 09:07
@ Franky: Er zijn gemiddeld 80.000 arrestaties per jaar, waarvoor dus ieder jaar 80.000 advocaten zullen moeten worden opgeroepen. Ik citeer Frank Schueremans (advocaat-generaal): ‘Men onderschat de impact daarvan op organisatorisch vlak. Waar gaan we bijvoorbeeld al die advocaten vinden? Dat is nu al een probleem in de arrondissementen die advocaten toelaten bij de ondervraging door de onderzoeksrechter. In Ieper bijvoorbeeld is er welgeteld één advocaat die opgeroepen kan worden (voor verdachten die geen eigen advocaat hebben, red.).’
Ohja, advocaat schrijf je met een C.
mvg
26/06/2011 om 20:01
@Frederik
Dan zal Mr.Schueremans een oplossing moeten zoeken, niet waar? Dat kan toch niet zo moeilijk zijn. Per slot van rekening heeft justitie aan het principe “onschuldig tot het tegendeel bewezen is ” ook een mouw gepast.
Oh ja, mijn naam schrijf je met een v.
27/06/2011 om 10:02
De ludieke toon van dit cursiefje en de krenkende manier waarop Vandenbussche spreekt over slachtoffers van een onrechtvaardig en repressief systeem zijn de VRT-site onwaardig. Ik voel plaatsvervangende schaamte voor deze togadrager, die het immobilisme en het eigenbelang van zijn corporatie schaamteloos probeert voor te stellen als de normale gang van zaken in een rechtsstaat.
09/10/2011 om 10:10
Als men ziet hoeveel valsheid in geschrifte er door de politie wordt gepleegd bij het opnemen van verklaringen en hoeveel andere acties er worden ondernomen in strijd met het EVRM, is de wet Salduz zeker geen overbodige luxe.