In de eerste helft van dit jaar steeg het aantal asielzoekers met 32 procent ten opzicht van dezelfde periode van vorig (ramp)jaar. Het aantal niet-begeleide jongeren verdubbelde zelfs. En dat terwijl de crisis van 2010 nog altijd niet is verteerd: in de hotels verblijven nog altijd meer dan driehonderd mensen. En nu worden er al opnieuw asielzoekers op straat gezet en de dwangsommen kunnen slechts met veel kunst en vliegwerk worden vermeden.

In tegenstelling tot politici liegen cijfers niet

Op zo’n moment begint de verantwoordelijke staatssecretaris Wathelet naar goede traditie de waarheid creatief te verwoorden: “‘België heeft een hoge levenstandaard (!), heeft een relatief hoog erkenningspercentage (!!), en de prognose blijft gunstig: de instroom 2011 zal misschien minder zijn dan 2010 want de Balkanaanvragen dalen (!!!)”. Wathelet weet wellicht ook dat evolutie van de wereldbevolking wel zal meevallen nu de nataliteit in België daalt.

Maar de backbenchers in de kamer, gefrustreerd omdat ze geen vat krijgen op het falende duo Wathelet/Courard, spoeden zich op zo’n moment naar hun schrijftafel om nieuwe regels op te stellen. Dat hebben ze in de vingers, zeker als ze rechten hebben gestudeerd, zoals Bart Somers, cum suis, de indieners van dit wetsvoorstel.

Een pretentieuze opvangwet

De bewuste opvangwet van 12 januari 2007 die Bart Somers c.s. met hun voorstel willen wijzigen, is een pretentieus geschrift, waarop de PS-kabinetten van Marie Arena en Christian Dupont vier jaar hadden gezwoegd. Daarmee werd de uiterste datum die Europa had opgelegd met liefst twee jaar overschreden. Bovendien moest Fedasil, om die opvangwet toepasbaar te maken, nog een dertigtal uitvoeringsbesluiten schrijven. Daarvan zijn er op vandaag - vier jaar na de publicatie van de wet - nog maar de helft gepubliceerd en in de overige is geen kat geïnteresseerd.

Deze opvangwet heeft sinds zijn invoering vooral voor ellende gezorgd, met als beschamend hoogtepunt de torenhoge boetes die Fedasil moest betalen aan asielzoekers die geen bed hadden, maar wél een handige advocaat.

Wijzigen die winkel !

Dat enkele volksvertegenwoordigers uit eerlijke schaamte die wet wat willen bijspijkeren wekt dus geen verwondering, al zou het eerlijker zijn om die hele PS-wet af te schaffen en een compleet nieuwe te schrijven. Maar daarvoor heb je zeker een nieuwe regering nodig.

Enig commentaar bij de zes voorstellen:

1. Alleen materiële opvang voor asielzoekers:
Dit blijft een evident voorstel maar de haalbaarheid hangt af van de instroom, de duur van de procedure en de uitstroom. Indien alle factoren blijven wat ze vandaag zijn, dan zal deze bepaling Fedasil ook dit jaar verplichten tot het openen van enkele duizenden nieuwe opvangplaatsen. Bovendien zal de kwaliteit van deze opvang terugvallen tot die van de beginjaren negentig van vorig eeuw. Een bezoek aan een opvangcentrum leert dat die kwalitatieve terugval nu al aan de gang is. Hoe goed het personeel ook zijn best doet.

2. Meervoudige asielaanvragen afstoppen
In mei 2011 (jongst bekende maandcijfer) waren van alle asielaanvragen 28 procent meervoudige. Dat is natuurlijk belachelijk hoog. Sinds de afschaffing van de procedure bij de Raad van State is dit voor afgewezen asielzoekers de favoriete methode om opvang te blijven behouden.

Het weigeren van opvang bij een tweede (ongegronde) asielaanvraag is een begrijpelijk voorstel maar het zet het paard achter de kar. Indien Somers c.s. vinden dat meervoudige ongegronde aanvragen moeten afgestopt worden, dan moeten ze dat doen via de asielprocedure en niet via de opvang. Opvang dient niet voor ontrading.

3. Geen opvang voor EU-burgers
Diezelfde denkfout zit ook in het voorstel om geen opvang te geven aan EU-burgers. Mij lijkt het voor de Commissaris-generaal voor de Vluchtelingen niet ondoenbaar om deze enkelingen ook zonder wetswijziging snel af te handelen zodat hun recht op opvang automatisch vervalt. Bovendien gaat het hier om zeer kleine aantallen. Om een idee te geven: in april 2011 waren er 21 EU-asielaanvragen.

4. Eén minister voor asiel en migratie
Een evident voorstel al vraag ik me af of de wijziging van de opvangwet nog enig gewicht in de schaal zal werpen. Ik meen te weten dat nagenoeg alle partijen dit voorstel al hadden overgenomen. Ik kan met niet inbeelden dat Di Rupo (c.q. De Wever) bij hun evenwichtsoefening voor een toekomstige regering geïmponeerd zullen worden door artikeltje 2 b 7° van het wetsvoorstel Somers.

Dat er één minister moet komen is evident. Hamvraag is: wie wordt die asiel- en migratieminister: een Franstalige of een Vlaming, blauw of groen, spierbal of koekebrood. Ooit noemde ik in een vergadering met twee NV-A-topmensen Pascal Smet mijn beste keuze. Hun reactie was kort maar krachtig: de SP.A is een te kleine partij voor zo’n dossier. Bart De Wever neemt asiel en migratie in zijn portefeuille op Binnenlandse Zaken. Mijn vraag wie er dan burgemeester van Antwerpen moest worden smoorde in zegezeker gegniffel.

5. Eén rechtbank
Ik ben te weinig jurist om een definitieve uitspraken te doen over rechtbanken, maar mij lijkt het een goede zaak om de juridische geschillen van asielzoekers te laten oplossen door een ter zake competente rechtbank, met goede inschatting van de hele asielproblematiek en ook van de advocaten die in dat lucratieve domein rondcirkelen.

6. Verwijderingstraject
Iedereen die het asielbeleid een beetje volgt weet dat tijdens deze legislatuur het (niet-)verwijderingsbeleid de achilleshiel was. De cijfers tonen aan dat de regering deze crisis over zichzelf heeft afgeroepen door de triomfantelijke aankondiging en warrige uitvoering van de regularisatiecampagne. In de jaren 2001 tot 2006 (regering Verhofstadt) waren er jaarlijks gemiddeld 13.200 terugkeerders. Met Wathelet/Courard onder de regeringen Leterme (I, II en ontslagnemend) viel dat spectaculair terug tot 8.400. Dat lakse terugkeerbeleid had uiteraard tot gevolg dat ook de instroom spectaculair steeg.

Aan die malaise moet dringend iets gedaan. Het voorstel in het ontwerp Somers is weinig overtuigend. Het is niet omdat er één minister is dat het automatisch beter zou gaan. Naast de individuele terugkeertrajecten, moet er een structureel terugkeerparcours in het opvangnetwerk komen. De plannen voor terugkeercentra liggen al lang klaar bij Fedasil. Een samenwerkingsprotocol tussen Fedasil en Dienst Vreemdelingenzaken was al uitgewerkt en getekend in 2006. Het zijn de staatssecretarissen Wathelet en Courard die, met goedkeuring of gedoogsteun van de rest van de regering, deze plannen vakkundig saboteren.

Conclusie

Dit wetsvoorstel is in dit stuurloze land een goedbedoeld maar schraal schot voor de boeg. De asielcrisis is absoluut niet veroorzaakt door gebrekkige wetgeving. Wel door gebrekkig beleid. De vervanging van het duo Wathelet/Courard door één wijs migratieminister en de restauratie van Fedasil als zelfstandig agentschap zijn wellicht veel eenvoudiger en menigmaal efficiëntere maatregelen.

Bob Pleysier
Voormalig directeur-generaal Fedasil.

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod