Begin deze week bracht de CREG een rapport uit over de nood aan productiecapaciteit van elektriciteit. Nog voor het rapport op de website van de CREG te lezen was waren politici en andere belangengroepen al over elkaars voeten gestruikeld met de ene verklaring na de andere over het al dan niet sluiten van de kerncentrales. Wie wachtte tot 21.30 ’s avonds kon niet anders dan vaststellen dat de 50 pagina’s reduceren tot voor of tegen kernenergie eigenlijk naast de kwestie was.
Bevoorradingszekerheid garanderen
Al in 2007 was de CREG tot de vaststelling gekomen dat er iets schort aan de energie-investeringen in België. Investeringen en bevoorradingszekerheid zijn nauw met elkaar verwant. Investeringen moeten zorgen voor nieuwe en bijkomende capaciteit om oudere energiecentrales te vervangen. Geen enkele energiecentrale is immers voor het leven gebouwd. Een centrale slijt, ze wordt minder efficiënt, ze rendeert misschien niet langer voor de exploitant, ondertussen is er misschien een betere en goedkopere technologie voorhanden.
Om de bevoorradingszekerheid te garanderen moeten de investeringen divers zijn: in verschillende technologieën, die elkaar aanvullen, die zorgen voor een betaalbare prijs, en die geen last leggen op het leefmilieu. Met andere woorden: niet alle eieren in 1 mand. En ook belangrijk is niet alleen het huis dat je bouwt, ook de funderingen die je legt. In ons geval: de netten waarlangs de elektriciteit vervoerd moet worden. Ook netten verouderen en moeten aangepast worden aan nieuwe ontwikkelingen, zoals meer hernieuwbare energie.
Niet dezelfde timing
Voor de liberalisering was er een centrale planning van de productiemiddelen. Vandaag, in de vrijgemaakte markt, komt de beslissing om te investeren bij privéspelers te liggen. Privéspelers reageren op marktsignalen. Zo trekken bijvoorbeeld hoge energieprijzen investeringen aan. Het beheer van de netten ligt bij de netbeheerders waar de energieproducenten ofwel niet vertegenwoordigd zijn, ofwel slechts een minderheidsaandeel bezitten. De productiemiddelen en de netten moeten op elkaar afgestemd worden, maar kennen helaas niet dezelfde timing. Een netinvestering vraagt veel meer tijd dan het bouwen van een energiecentrale bijvoorbeeld.
Een vrijgemaakte markt met privé-initiatief impliceert echter niet dat die markt zichzelf automatisch regelt. De markt krijgt vorm binnen een kader dat uiteindelijk bepaald moet worden door de overheid. Zo is er bijvoorbeeld het klimaatbeleid, dat grotendeels vorm krijgt vanuit Europa, waardoor investeren in hernieuwbare energie interessanter wordt. Ook doelstellingen op vlak van hernieuwbare energie en de eraan gekoppelde ondersteuningen, zoals de groenestroomcertificaten, zorgen ervoor dat fossiele technologieën uit de markt geprijsd worden. Anders gezegd: de markt bouwt, de overheid legt idealiter de voorwaarden vast. In België zijn die voorwaarden helaas niet zo duidelijk.
Pijnlijke illustratie van een verdeeld beleid
Wij hebben 4 ministers die elk op hun eigen terrein beleidsbeslissingen nemen. Een tijdje geleden zaten die 4 ministers samen in de fameuze “staten generaal voor de energie”. De conclusie daarvan was: er moet dringend werk gemaakt worden van een beter investeringsklimaat voor nieuwe energieproducenten. Een mooier voorbeeld van een open deur intrappen is er niet.
Energie-investeringen zijn niet gecoördineerd omdat er geen duidelijke visie is wat we nu precies willen in België. Het gehakketak voor of tegen kernenergie van de laatste jaren is daar maar 1 onderdeel van. Zo is er ook de discussie rond hernieuwbare energie: we moeten 13% halen tegen 2020, maar welk gewest wat gaat doen tegen wanneer is een grote onbekende. Ook daar zijn we het voorbije jaar niets opgeschoten. Energie-efficiëntie en energiebesparing dan. Er is een catalogus aan maatregelen, maar het waren niet de ministers, wel Thomas Leysen die in 2009 het initiatief nam een echt plan op te stellen. Energie-armoede. Elk jaar worden meer mensen gedropt door hun energieleverancier omdat ze hun factuur niet kunnen betalen. In Vlaanderen worden die beleverd door hun netbeheerder. De gedropte klanten zijn bijna in dezelfde mate oorzaak van het stijgen van de distributietarieven als de zonnepanelen.
De studie van de CREG leest als een pijnlijke illustratie van een verdeeld beleid. De CREG schrijft dat er veel hernieuwbare energie aankomt, maar dat er geen investeringen voorhanden zijn voor gascentrales om die hernieuwbare energie te ondersteunen. Er zijn weliswaar heel wat plannen, en zelfs afgeleverde productievergunningen, maar ze worden niet gevolgd door een investeringsbeslissing. Wie de CREG goed leest moet niet stilstaan bij de 2 zinnetjes om eventueel de kerncentrales 2 jaar te verlengen. Wie de CREG goed leest moet een antwoord vinden op de vraag: waarom zijn er zo weinig investeringsbeslissingen? En vooral: wat kunnen we daaraan doen? Duidelijkheid rond de kernuitstap is weliswaar een belangrijk aspect in het antwoord, maar niet zaligmakend.
Tinne Van der Straeten is voormalig parlementslid voor Groen! en werkt als advocaat bij het energiekantoor Blixt.
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
01/07/2011 om 13:32
Stroomtekort: wanneer komt het beleid onder hoogspanning?
Zoals met alles in dit land , wanneer het te laat is.
Behalve voor het pseudo beleid natuurlijk. Rookverbod, vrouwenquota. Heel belangrijke en structurele maatregel om ons land overeind te houden.
Politiek, laat me niet lachen.
01/07/2011 om 22:06
Met de beleidsdomeinen die verdeeld zijn over zes regeringen en een pak ministers is een garantie op wanbeleid en chaos. Is dat nu zo moeilijk om te begrijpen of is er een verborgen agenda?
02/07/2011 om 02:54
Laten we eens bij het begin beginnen. Het is een welgekend feit onder alle electriciteitsspecialisten dat een zich naar Westers model ontwikkelende maatschappij een toename van electriciteitsbehoefte kent van 7 - 10 % per jaar. In Nederland bestaat er een directie-groep, samengesteld uit de electriciteits-producenten, de KEMA, die zo nauwkeurig mogelijk deze toename van behoefte over de diverse provincies verdeelt en dan de planning maakt en de vergunningen aanvraagt op de noodzakelijke plaatsen electriciteits-centrales van diverse typen te bouwen.
Blijkens het stuk ligt dit in Belgie in de handen van 4 ministers, die door de politiek verkozen en aangesteld zijn en niet noodzakelijkerwijs veel van de ontwikkeling van energiebehoefte weten. Beslissingen worden op deze manier niet aan de rieele behoefte gerelateerd, doch aan de politieke motivering, bijna zeker rekening houdende met varieerende partijbelangen en misschien met betaalde gelden om invloed te doen gelden (lobbyen met een mooi woord, omkoping naar waarheid!).
Op deze politieke en demagogische manier krijgen b.v. die “groene dromers” kans hun, van elke realiteit ontblote, demagogie tegen elke vorm van energie-winning te spuien, behalve zonnepanelen (maar dir zijn ook niet meer in) en molentjes! De electriciteitsbedrijven, die niet ten onrechte, in winst geinteresseerd zijn dekken de tekorten op dit moment af met veel duurdere buitenlandse aankopen en zo betalen we in Belgie bijna twee maal zoveel als in Nederland voor onze KW/h.
En dan lopen de groene dromers daartussendoor te schreeuwen: Weg met kernenergie (wel de goedkoopste en minst vervuilende energie-opwekkingsvorm, want na 25 jaar is er door onverwachte enorme klimaatproblemen (tsunami) in Japan een opvolgprobleem ontstaan. Ze zijn echter ook tegen kolen- en gascentrales wegens te vervuilend. Ja, ze lopen met molentjes, omdat ze verder overal tegen zijn!
Nu waarschuwt de CREG dat er zeer binnenkort een energie-tekort dreigt te ontstaan en dat onze lampjes uitgaan. Dat wisten de werkelijke specialisten reeds lang! Ook die hebben gewaarschuwd, maar worden overal door de groene dromers luidkeels weggehoond. We moeten ons derhalve niet beklagen, wie z’n gat brandt….. De redenen zijn gekend:
1. Doordat beslissingen afhankelijk waren van de politiek, kwam er een (of beter GEEN) versnipperd beleid tot stand.
2. Doordat de groene dromers zo luidkeels hun demagogie bedreven, durfde de hogergenoemde politiek geen keuzes te
maken.
3. Door het volslagen gebrek aan vakkennis bij die groene dromers, klemt men zich vast aan onmogelijke (voor de
noodzakelijke hoeveelheid) projecten zoals windmolens en zonnecellen, die zelfs in het allerbeste geval nooit meer dan ca.
20% van de energiebehoefte NU kunnen dekken en dan praten we nog niet over de jaarlijkse toename van die behoefte.
4. Door het ontbreken van een goede- en vooral tijdige planning, zodat er tijd was de noodzakelijke en gekozen electriciteits-
centrales te bouwen (bouwtijd 3 - 5 Jaar!), zijn we nu zover achterop geraakt dat zelfs massieve import de zaak waarschijnlijk
niet meer dekken kan.
Facit: Ja, er is dus een grote kans dat onze lampjes uitgaan of dat we ons krom en arm voor energiekosten moeten betalen
totdat de achterstand is ingelopen. Dit inlopen zal echter nooit tot stand komen zolang de verscheurde Belgische politiek
met al haar eigen belangen en belangetjes deze beslissingen moet nemen. Hoera, gooi de kerncentrales dicht, geen
kolen centrales, geen gascentrales, geen import………”Jan, het licht is net uitgegaan”!
02/07/2011 om 09:12
Het moeilijkste project lijkt het nemen van beslissingen te zijn. Het behoud van kernenergie, die toch zijn risico’s heeft ondanks zogenaamde stresstests (zie Japan), heeft meer weg van het uitstellen van belangrijke beslissingen. Fossiele brandstoffen zijn, gezien de klimaatsproblematiek, ook dringend aan vervanging toe. Milieuvriendelijkere alternatieven bestaan, maar worden ze volledig benut? In Zeebrugge staan bijvoorbeeld heel wat windmolens die op een winderige dag gewoon niet lijken te werken. En dit valt mij op bij alle windmolenparken. Is dit geen verspilling van mogelijkheden? De huidige capaciteit volledig benutten én nieuwe plannen uitvoeren kan nog veel goed maken, niet?
02/07/2011 om 09:22
Kan de behoefte aan electriciteit verzekerd worden zonder kernenergie ? Kunnen de windmolentjes en de zonnepanelen zoveel energie leveren dat we geen kernenergie meer nodig hebben ? Of gaan we opnieuw fossiele brandstoffen gebruiken om energie op te wekken ?
Het is natuurlijk gemakkelijk om onze kerncentrales stil te leggen en de electriciteit in te voeren. Maar we schijnen ons niet te realiseren dat die electriciteit dan komt van juist over de grens opgerichte kerncentrales in Frankrijk en Nederland.
En intussen stijgt de prijs voor de Belgische consument.
Gezond verstand is er blijkbaar in België niet meer voor handen. Wij aanvaarden dat we de meerkost moeten betalen als onze buurman zonnepanelen op zijn dak laat plaatsen. Wij aanvaarden ook dat de kost voor windmolenparken in de Noordzee aan ons wordt doorgerekend. De consument in Belië lijkt de grootste melkkoei van de wereld. En zo gaat het maar door. Het is gewoon schandalig en de logica is totaal zoek.
02/07/2011 om 12:11
@Dirk Tasselaer
> Het is een welgekend feit onder alle electriciteitsspecialisten dat een zich naar
> Westers model ontwikkelende maatschappij een toename van electriciteitsbehoefte
> kent van 7 - 10 % per jaar.
Ik weet niet over welke specialisten dat gaat, maar die zitten er dan toch wel dik naast wat België betreft. Volgens het planbureau hadden we in België tussen 1990 en 2000 een toename van gemiddeld 2.9% per jaar. De laatste jaren is de groei van het elektrictiteitsverbruik in het algemeen nog verminderd. Het planbureau voorspelt dat die groei gemiddeld nog maar 0.8% gaat zijn tussen 2020 en 2030.
Merk op dat alle vermeerderingen/verminderingen hieronder gaan over het *geregistreerde* verbruik door Elia. Dat is exclusief de meeste decentrale productie (WKK/wind/zon), omdat Elia die niet kan meten (worden meestal niet op het hoogspanningsnet geïnjecteerd). Alle opgegeven redenen voor vermeerdering/vermindering komen uit de jaarverslagen van Elia.
* in 2005 was er een vermindering van het verbruik van 1.9%. Redenen: zacht weer, meer decentrale productie.
* in 2006 was er een vermeerdering van het verbruik van 2.6%. Redenen: koude winter en hete zomer, economische groei
* in 2007 was er een vermindering van het verbruik van 0.7%. Redenen: zacht weer en meer decentrale productie. Zonder die factoren schat Elia de groei op 1% tot 1.5% voor 2007.
* in 2008 was er weer een afname, van nog eens 1%. De redenen deze keer waren de oorzaken het begin van de economische crisis en een verdere toename van decentrale productie.
* in 2009 was er nog een verdere afname van 8%. Hoofdreden was de economische crisis.
* in 2010 was er een stijging van 5.8%, wegens de heropleving van de economie (vooral stijging industrieel verbruik). Het totaal verbruik lag nog altijd 2% lager dan in 2008.
Dus zelfs zonder economische crisis en zonder de meetfouten vanwege decentrale productie komen we bijlange niet aan 7-10% groei per jaar.
Wat betreft de in/uitvoer (cijfers hieronder zijn in- en uitvoer gecombineerd, ingeval van percentages telkens relatief t.o.v. het vorige jaar):
* 2005: netto 2.8% minder ingevoerd. Netto invoer: 6166,7 GWh
* 2006: netto 62,5% meer ingevoerd. Netto invoer: 10022,8 GWh. Hoofdreden: weersomstandigheden
* 2007: netto 33,7% minder ingevoerd. Netto invoer: 6700 GWh.
* 2008: netto 60% meer ingevoerd. Netto invoer: 10570 GWh. Hoofdreden: onbeschikbaarheid van een aantal Belgische productie-eenheden van maart tot mei (geen idee welke).
* 2009: omslag van invoer naar export: 1830 GWh geëxporteerd. De opgegeven “redenen” zijn veel meer export naar Frankrijk, en minder import uit Nederland en Frankrijk. Er staat niet bij waarom (minder economische crisis in Frankrijk, een kerncetrale die daar in onderhoud was, …?)
* 2010: netto invoer van 550 GWh. Hoofdreden: economische heropleving.
Dus uw argument dat onze elektriciteitsprijzen de laatste jaren sterk gestegen zijn wegens o.a. een steeds grotere netto invoer van elektriciteit raakt evenmin kant noch wal, aangezien de netto invoer over die periode eerder is afgenomen dan toegenomen (in de toekomst kan die natuurlijk nog altijd toenemen en prijsstijgingen veroorzaken, maar dat heeft niets te maken met de huidige hoge prijzen).
Vooraleer de volgende keer weer in een polemiek over dromers en demagogie te ontsteken, kan het dus misschien geen kwaad om eerst eens de hand in eigen boezem te steken.
Alle vermelde cijfers en redenen kan je terugvinden in de jaarverslagen van Elia: elia.be -> publicaties (rechterkant home page, onder “snel naar”) -> op “Meer” knop klikken onderaan de pagina.
03/07/2011 om 01:58
@ Jonas Mabe: Toegegeven, ik heb mij gebaseerd op wat oudere gegevens van de KEMA in Nedereland, welke toendertijd spraken van 10% per jaar. Omdat mij dit in de huidige tijd wat hoog leek (door b.v. overplaatsing van bedrijvigheid naar lage loonlanden) heb ik dit geschat verkleind tot 7 - 10 %. Misschien moet het nog wat lager zijn, maar al het water van de zee wast niet af, dat er gemiddeld een toename is van (wat mij betreft) 2-3%. Zelfs zo’n toename kan door z.g. alternatieve energie niet gedekt worden!
Tenslotte, zoals het er nu uitziet is alternatieve energie NU bij lange na nog niet in staat slechts alleen de energie uit kerncentrales over te nemen. Wij hebben echter ook gefaald andere energie-centrales (kolen of gas) te bouwen en worden dus aan alle kanten gebeten. Dat de stroomprijs misschien wat minder afhankelijk is van de geimporteerde hoeveelheid moge waar zijn. Echter, hoe je het ook keert of wendt, het is de wet op vraag en aanbod, welke hier de prijzen zo in de hoogte heeft gejaagd!
Facit: U kunt beweren en argumenteren wat U wilt, maar ik heb de CREG aan mijn kant en die spreken een duidelijke waarschuwing uit. Verschuivingen in de getallen van de argumentatie doen die waarschuwig voor de realiteit niet teniet!
03/07/2011 om 19:07
@Dirk Taselaer:
> maar al het water van de zee wast niet af, dat er gemiddeld een toename is van (wat mij betreft) 2-3%
Je hebt het volste recht om wat jou betreft van wat voor toename dan ook uit te gaan
> Echter, hoe je het ook keert of wendt, het is de wet op vraag en aanbod,
> welke hier de prijzen zo in de hoogte heeft gejaagd!
De wet van vraag en aanbod geldt enkel in een goed functionerende vrije markt, iets wat onze elektriciteitsmarkt hoegenaamd niet is. En één van de redenen hiervoor is de slecht functionerende investeringspolitiek vermeld in dit opiniestuk, wat het alternatieve spelers sterk bemoeilijkt om in te breken op de markt.
Ecopower heeft b.v. al verschillende jaren een groeiend aantal miljoenen euro op haar spaarrekening staan die wachten om in alternatieve-energieprojecten geïvesteerd te worden, maar van Belgcocontrol (die rond onze luchthavens om een of andere reden een turbinevrije perimeter eist die dubbel zo groot is als in andere Europese landen) tot het vergunningenlabyrint zijn er duizend-en-een redenen waarom dit maar tergend traag lukt. Interessant genoeg horen klagende buurtbewoners hier nauwelijks bij vanwege de manier waarop Ecopower dergelijke projecten aanpakt (buurtbewoners kunnen rechtstreeks investeren in dergelijke projecten en dus ook van de opbrengst genieten én er over meebeslissen, uitgebreide studies ivm slagschaduw, informatievergaderingen, …).