Al geruime tijd voor Leopold III, tegen de wil van zijn regering, de capitulatie van het Belgisch leger aanbood in mei 1940 leefde hij op ramkoers met de belangrijkste politici. Leopold was in 1934 plots Koning geworden, na de dodelijke val van zijn vader. Tijdens zijn bewind – tot de Duitse inval op 10 mei 1940 – was de Belgische parlementaire democratie zodanig in crisis dat er op amper zes jaar tijd niet minder dan negen regeringen tot stand kwamen, elf belangrijke herschikkingen binnen de regering en meer dan twintig crisissen. En dat tegen een achtergrond van een nieuwe Europese oorlog, waarbij het sterke nazi-Duitsland zich wilde wreken voor de nederlaag van 1918.
Leopold liet in 1939 openlijk zijn ongenoegen blijken. Het conflict tussen Koning en politiek was nog voor het uitbreken van de oorlog al diep geworteld en had zelfs een Vlaams-Waalse tegenstelling blootgelegd. De Koning ijverde voor een ‘neutraal België’ waar vooral de Franstaligen het moeilijk mee hadden. Aan Vlaamse kant vond Leopold ruime steun. Leopolds liefde voor de parlementaire besluitvorming had vlak voor het uitbreken van de oorlog een dieptepunt bereikt, toen de Belgische regering nog maar eens ten val kwam. De roep naar een door de Koning geleid autoritair regime werd steeds luider en zelf stond Leopold daar niet weigerachtig tegenover.
De Breuk
Op 28 mei 1940 legden de Belgische troepen de wapens neer op bevel van Leopold. Zijn ministers wilden de oorlog voortzetten en vluchtten naar Londen. De Koning weigerde en bleef – officieel als gevangene – in het paleis van Laken. De breuk was nu compleet geworden. Toch genoot Leopold nog het vertrouwen van de bevolking. Daar kwam met name in Wallonië radicaal verandering in toen op 7 december 1941 door de Kardinaal werd meegedeeld dat Leopold al in september was gehuwd met Liliane Baels. En dat terwijl hij zogezegd krijgsgevangen was. De Waalse soldaten die in Duitse kampen zaten – de meeste Vlamingen waren al vrijgelaten -, konden slechts enkel dromen van hun gezin. In Luik en Charleroi gingen anti-Leopoldisten zelfs zover om Wallonië na de oorlog te annexeren bij Frankrijk of minstens onafhankelijk te maken.
De publicatie, na de bevrijding, van zijn Politiek Testament toonde een onverzoenlijke Koning, overtuigd van zijn eigen gelijk. Tegelijk gaf hij een sneer naar de Franstaligen. Volgens hem was het de schuld van een ‘egoïstische en bekrompen leidende minderheid’ die weigerde Nederlands te spreken. Leopold leek begrip op te brengen voor de Vlamingen.
De Koning van Vlaanderen
Tegen de automatische terugkeer van Leopold na de Duitse nederlaag, bestonden grote bezwaren – wederom vooral bij de Franstalige linkerzijde. Ook katholieke toppolitici prefereerden Boudewijn boven zijn vader maar zij hielden zich stil. De katholieke partij had om opnieuw de grootste partij te worden, resoluut gekozen voor Leopold. Uiteindelijk kwam er op 12 maart 1950 een heus referendum: een meerderheid stemde voor de terugkeer ( bijna 58 procent) maar die stemmen kwamen hoofdzakelijk uit Vlaanderen. Wallonië en Brussel hadden massaal tegen gestemd.
Leopold kwam als een dief in de nacht terug. Onmiddellijk braken stakingen en betogingen uit, waarbij het zwaartepunt in het Waalse industriebekken lag. Leopold moest uiteindelijk zwichten. De Vlamingen bleven met een kater achter. De christelijke vakbondsleider August Cool zei achteraf dat de ontknoping van de Koningskwestie ‘ meer anti-Belgen had gemaakt dan gedurende twee wereldoorlogen’.
Jos Bouveroux
(De auteur is oud-journalist en publicist)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforms; lees ze dus - mod
16/07/2011 om 10:30
Het verschil tussen de meningen van Franstaligen en Nederlandstaligen in dit land was er en is er. Bijzonder is dat de politieke partijen een referendum lieten doorgaan en er zich niet aan hielden.
16/07/2011 om 10:52
Hm…
Zet eens de juiste uitslag van dat referendum neer… 57,68% voor en 42,32% tegen. De Koningskwestie, of zeker Leopold III is voor mij niet relevant, wél hoe België zijn problemen oploste..
Grote verliezer hier was de democratie, die het hoofd heeft gebogen voor straatgeweld en schoeltjesgedrag.
Tot op de dag van vandaag tekent het Referendum de houding van de Franstaligen, die in tegenstelling tot zeer veel Nederlandstalige verkozenen wél, of allesinds veel meer een Nationalistische reflex hebben tegenover de andere bevolkingsgroep.
16/07/2011 om 11:47
Toch opmerkelijk vast te stellen, dat destijds het Koningshuis werd gedragen door Vlaanderen in een land dat economisch door Wallonië recht werd gehouden, dat nadien Vlaanderen de economische steunpilaar werd en dat nu Franstalig België zich aan het koningshuis vastklampt.
16/07/2011 om 11:56
“Tijdens zijn bewind was de Belgische parlementaire democratie zodanig in crisis dat er op amper zes jaar tijd niet minder dan negen regeringen tot stand kwamen”. Dat waren nog eens tijden, toen wist men ten minste nog hoe een regering gevormd moest worden.
16/07/2011 om 12:32
Een referendum houden maar het resultaat niet navolgen was inderdaad een 1ste fout.
Een 2de fout was een referendum houden over de Koning, want dan pas je eigenlijk een republikeins-presidentieel systeem toe in een Monarchie. M.a.w. de rol v/d koning werd niet meer protocolair maar politiek, en daar loopt het sowieso mis.
Een 3de fout was het onderscheid maken tussen NL-FR talige stemmen, want dan verdeel je automatisch de bevolking in stukken.
16/07/2011 om 13:03
Vreemd hoe men dat referendum bekijkt vanuit communautair oogpunt. Eigenlijk was het ingewikkelder dan dit. Industriële regio’s en steden waren tegen, rurale gebieden waren voor de Koning. In die tijd waren er nu eenmaal meer rurale gebieden in Vlaanderen dan in Wallonië, vandaar het verschil. In industriële en verstedelijkte gebieden was het eenvoudiger om met opzwepende taal de menigte te verenigen ‘tegen’, dan in het dunner bevolkte rurale België. Het is nu eenmaal eigen aan de mens om gemakkelijker ‘tegen’ iets of iemand te zijn dan ‘voor’.
16/07/2011 om 13:30
Stephan, en hij niet alleen, wijst terecht op denkfouten. Het is inderdaad een grote kunst de emoties van ons, het gewone volk,
te bespelen en terzelfder tijd het eigen hoofd koel te houden.
16/07/2011 om 14:59
Het nieuwe Belgia, of Brussels is er eentje met één regering… met wetten die goed zijn voor de ganse bevolking. De strijd om de macht van de heren aan de top, van de elite die nooit genoeg bezit, interesseert ons niet… ook hun taal niet… We zijn een internationale gemeenschap, komen van overal ter wereld en spreken vele talen. De tweede taal is engels voor iedereen. Het BHV spook is zo verdwenen.
Waar blijft de partij die een andere koers vaart?… Zoedt kiest voor een maximum inkomens / vermogensgrens en een NAAR VERHOUDING basisinkomen voor iedereen… van bij de geboorte en levenslang… De koningin / koning wordt gekozen… ook de huidige prinsen en prinsessen mogen zich kandidaat stellen… ons landje kan schitteren als een diamant… De toekomst vraagt eenvoud, transparantie en rechtvaardigheid… het zoedtisme.
16/07/2011 om 18:19
Spijtig dat dergelijke zaken niet meer onder de aandacht komen. Enig historisch inzicht zou veel heethoofden kunnen kalmeren langs beide zijden van de taalgrens. Dat zou misschien ooit eens kunnen leiden tot een zekere objectivering van de comm. problematiek, wat een noodzakelijke voorwaarde is om die op te lossen. We zijn daar zeer ver vanaf.
16/07/2011 om 20:51
Interessant is dat de koning vlak voor de oorlog graag een autoritair regime had geleid.Belgie liep daar dus mee in lijn met heel wat Europese landen(een tiental) waar er een rechtse dictatuur aan de macht was.Er waren landen bij waar het zo vanzelfsprekend was dat het niet eens als een dictatuur ervaren werd(bv. Polen).In weer andere landen haalde uiterst rechts wel 20 % van de stemmen maar kwam niet aan de macht.
Ook in de Duitse Weimar republiek(1919 tot jan.1933) was de gemiddelde duur van een regering slechts 8 maanden.Deze onstabiele situatie was de rechtstreekse aanleiding voor het kanselierschap van Hitler dat hem werd aangeboden op zijn eigen verzoek.
Met deze tussenkomst wil ik er op wijzen dat er veel meer in het spel was dan enkel Vlaams-Waalse tegenstellingen.
17/07/2011 om 08:09
In elk geval heeft leopold door een zijdig de capitulatie af te kondigen tienduizenden mensenlevens gered,terwijl de politiekers op de vlucht waren
17/07/2011 om 08:46
Ik ben volledig akkoord met wat Hans Becu zegt op dit prachtig opiniestuk.
Meer historisch inzicht zou de mensen minder “vatbaar” maken voor dom en kortzichtig populisme en angst.Wat we meemaken op Belgisch vlak doet zich ook voor op Europees niveau.In de huidige euro-crisis wordt al het einde van het euro-tijdperk gezien terwijl dit niet meer dan een (zeer dure)crisis is die we wel te boven zullen komen.Crisissen zijn ook uitdagingen waar men versterkt kan uitkomen.
Daar waar historisch inzicht is ,is er minder plaats voor angst ! ! !
17/07/2011 om 09:28
Ik stel voor dat deze bijdrage van Jos Bouveroux in het Frans vertaald wordt en aan Le Soir wordt gezonden. Vele Walen kennen deze versie van de geschiedenis niet.
17/07/2011 om 10:47
Anno 2011 moet men vaststellen dat ook in die periode een referendum werd gehouden en dat de Vlamingen voor de terugkeer van Leopold stemden, de Walen ertegen: ook grote meerderheid van de ganse bevolking vroeg de terugkeer. Leopold III kwam terug maar moest onder zware betogingen van de franstaligen het toch afstappen. Hoe lang moet de Vlaamse meerderheid zich verder blijven plooien naar de franstalige minderheid.
17/07/2011 om 12:28
Er zijn al zoveel meningen neer geschreven.De mijne zal er niet veel toe doen .Ik heb het laatste boek van Jos Bouveroux helemaal gelezen
Ik zou hem er willen voor bedanken omdat het klaar en duidelijk overzichtelijk en eerlijk geschreven is .”De barst in België”
Ik had het 15 jaar geleden voorspeld aan enkelen van mijn familie “Vlaanderen gaat nog ooit onafhankelijk want we zijn deze discriminatie beu.”
Misschien heb ik mij vergist in deze stelling .Vlaanderen alleen wordt niet veel beter bestuurt dan andere regios .
De twee hoofdrolspelers kunnen geen België besturen gezien vanuit hun stellingname .
Als kind heb ik de rede van Leopold via de radio beluisterd .Onbewust van het drama dat zich afspeelde en voor de koning,en voor Boudewijn .en ook voor België .De gespletenheid in dit land was toen dramatisch voelbaar .
Di Rupo uit een arm gezin heeft armoede ervaren .Is door studie en opvang door de socialisten opgeklommen tot waar hij nu voor staat .Zo’n man kan volgens mij niet voor de keuze worden geplaatst om zijn regio te ontgoochelen bij wat hij voor dit unitaere
dan moet toegeven ,zeker niet nu tegenover hem een andere man staat die vanuit zijn kennis van de vlaamse geschiedenis
maar ook de Belgische geschiedenis als een stormram op dit hele staatsbestel en zijn partijen beukt .
Bart De Wever legt zijn vinger op een etterbeul van dit België dat nog kunstmatig bij elkaar wordt gehouden .
17/07/2011 om 22:16
Het zo(e)dtisme: dat daar nooit iemand vroeger aan heeft gedacht. En Vlaanderen niet democratisch? Lees elke dag op deze pagina de verscheidenheid van meningen.
18/07/2011 om 07:36
naast de kwestie - mod
19/07/2011 om 12:15
Enkele aanvullende opmerkingen:
De anti-leopoldistische strekking manifesteerde zich uitsluitend in de oude Waalse industriebekkens, die onder de plak leefden van het marxisme. Maar helemaal niet in bijvoorbeeld het agrarische Luxemburg. Trouwens ook in Antwerpen (de haven!) stonden zijn tegenstrevers sterk. De h. Declercq vestigt daar heel terecht de aandacht op.
De katholieke partij koos resoluut voor Leopold. Ik denk dat het beter zou zijn te spreken van “koos officieel…”. Want de rol die deze partij gespeeld heeft is alles behalve proper. Vader Eyskens was een notoir tegenstander.
Ik volbracht tijdens de koningskwestie mijn militaire dienstplicht. Wel, ik kan je verzekeren dat 99% van het officierenkorps (ook het Vlaamse) pro Leopold was. Had men onze officieren laten doen, Leopold zou nooit moeten wijken hebben. Dit slechts ter herinnering.
Het ware inderdaad te hopen dat ons volk wat meer historisch besef zou hebben. Men zou dan begrijpen dat de tegenstelling Vlaams-Waals voor een groot stuk kunstmatig is. Sinds de 15de eeuw leven wij samen. Buiten een boerenruzie zijn er nooit taal tegenstellingen geweest. Die duiken pas op na 1830. Had men de moed gehad terug te keren naar onze oudste historische wortels en politieke tradities, de toestand zou heel anders zijn. En Leopold stond daar niet afkerig tegenover, lees maar eens wat er zich in die “wondere zomer van 1940″ heeft afgespeeld achter de schermen.