28 juli. Een dag waarop verjaardagen worden gevierd. Of belangrijke gebeurtenissen worden herdacht. Zo brak op 28 juli 1914 de Eerste Wereldoorlog uit. Na de Duitse inval trokken miljoen Belgen op de vlucht. En hoewel Nederland destijds straatarm was, heeft het toch gedurende korte tijd meer dan een miljoen Belgische vluchtelingen opgevangen.

Na WOI kregen we WOII. De massale vluchtelingenstromen tijdens deze oorlogen scherpte het besef dat een gezamenlijke aanpak nodig was. Om mensen uit onze regio die op de vlucht moesten tijdens de twee Wereldoorlogen bescherming te kunnen bieden, werd het ‘Vluchtelingenverdrag’ in het leven geroepen.

De Conventie van Genève

Exact 60 jaar geleden ondertekenden 150 landen, waaronder ons land, de Conventie van Genève. De ondertekenende landen engageerden zich hiermee om vanaf dan mensen op de vlucht voor oorlog, geweld of vervolging te beschermen, asiel te geven. Voortaan heeft elke persoon die ‘uit gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging’ uit zijn land moest vluchten, recht op asiel en bescherming.

Dit verdrag gaf al heel wat mensen een kans op een veilige toekomst in een ander land. Ze werden op basis van dit verdrag erkend als vluchteling en mogen nooit meer teruggestuurd worden naar hun land. Vandaag zijn er wereldwijd meer dan 15 miljoen mensen erkend als vluchteling. En in ons land, dat een lange en mooie traditie kent van de bescherming van vluchtelingen, kregen de laatste vijf jaar alleen al 1.282 mensen uit Irak het vluchtelingenstatuut.

Het Vluchtelingenverdrag blijkt dus heel erg nodig. Dit is ook wat de 150 ondertekenaars van het verdrag 60 jaar geleden voor ogen hadden. Toch sluit Europa meer en meer haar grenzen. Bestaat er zoiets als een Europese ‘asielloterij’. Werd ons land onlangs veroordeeld door het Europese Hof van de Rechten van de Mens voor ons asielbeleid. En wil ons land op dit moment het beleid inzake asiel, opvang en terugkeer, verstrengen.

“Fort Europa”

Om in Europa bescherming te kunnen vragen, moeten vluchtelingen ons continent wel kunnen bereiken. Veel vluchtelingen halen de grens niet eens. Want Europa sluit meer en meer zijn grenzen, wat de vluchtreis vaak erg gevaarlijk maakt. Sinds 1988 stierven naar schatting meer dan 17.000 mensen aan de grenzen van Europa. Onder hen heel wat vluchtelingen. En alleen al sinds het begin van de Arabische revoluties begin dit jaar kwamen naar schatting 1.500 mensen om in een poging ons continent te bereiken. Dat maakt de Middellandse Zee tot een van de grootste massagraven in Europa.

Als mensen op de vlucht er uiteindelijk toch in slagen “Fort Europa” binnen te geraken, betekent dat nog niet dat ze automatisch toegang hebben tot een kwaliteitsvolle asielprocedure. Er is gebrek aan informatie, aan sociaaljuridische begeleiding, aan huisvesting,… Er worden zelfs asielzoekers opgesloten tijdens hun asielprocedure. Zo werd onlangs een Afghaans gezin met twee kleine dochters opgesloten en uit België gezet en kwam het, via Moskou, opnieuw in het gevaarlijke Afghanistan terecht. Terwijl het gezin behoort tot de Hindoeminderheid, die in Afghanistan vervolgd wordt. Vandaag schuilt het Afghaans gezin noodgedwongen in een Hindoe tempel in het gevaarlijke Kaboel.

Asielloterij

Op Europees niveau worden vluchtelingen geconfronteerd met een echte “asielloterij”. In Griekenland maakt een Irakees zo goed als geen kans om als vluchteling erkend te worden. In België heeft diezelfde Irakees 75% kans op asiel. We lijken nog ver verwijderd van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel dat Europa wil bereiken tegen 2012 en waar ook ons land voor ijvert. Een asielstelsel dat gebaseerd is op wederzijds vertrouwen en hoge beschermingsstandaard hetzelfde in elk Europees land.

Europese lidstaten worden vaak op het matje geroepen voor het schenden van fundamentele principes. Zo werd België recent nog veroordeeld door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens omdat het een Afghaanse asielzoeker naar Griekenland had teruggestuurd. Daar kreeg hij geen menswaardige opvang en kon hij geen asielaanvraag indienen. Hij liep zelfs het risico onmiddellijk terug naar Afghanistan gestuurd te worden, een land in oorlog. Volgens het Europees Hof stelde België deze asielzoeker bloot aan vernederende en mensonterende behandeling en schond het internationale verplichtingen.

Fout beeld van de vluchtelingenproblematiek

In ons land wil de politiek de toegang tot de bescherming waarop vluchtelingen recht hebben, beperken. Zo liggen in het Parlement verschillende wetsvoorstellen voor om de asielprocedure wijzigen. Deze voorstellen moeten ‘de massale toestroom’ van asielzoekers in België verminderen en misbruik van de asielprocedure opsporen. Er is sprake van versnelde procedures, zonder persoonlijk interview en zonder een echte beroepsmogelijkheid. Sommige partijen willen het zelfs mogelijk maken om mensen terug naar hun land te sturen zonder dat hun asielaanvraag ten gronde werd behandeld. Deze maatregelen gaan regelrecht in tegen de oorspronkelijke opzet van het Vluchtelingenverdrag. Het heeft geen zin het grote aantal vluchtelingen terug te dringen aan de hand van filtering: de ontwikkelingen op internationaal niveau en de verslechtering van de politieke situatie in sommige landen doen het aantal mensen op de vlucht constant variëren.

De meeste asielzoekers komen uit landen als Afghanistan, Irak, Guinee, Congo, Pakistan, Tsjetsjenië,… Ze moeten hun thuisland noodgedwongen verlaten. We kennen de situatie in deze landen en we weten dat mensenrechten er niet gerespecteerd worden. Het beperken van hun mogelijkheid op bescherming is nog moeilijker te aanvaarden omdat we weten dat 80% van de vluchtelingen wereldwijd binnen hun eigen regio vlucht. Ze worden opgevangen door de arme, niet geïndustrialiseerde landen. Wie spreekt over een ‘massale toestroom’ in België geeft een fout beeld van de vluchtelingenproblematiek.

Vluchtelingen zijn vandaag de dag cijfers, een problematiek. Terwijl er achter elke vluchteling een schrijnend verhaal schuil gaat van een man, een vrouw, een kind, op de vlucht voor oorlog, geweld of vervolging. Zestig jaar lang heeft het Vluchtelingenverdrag heel veel vluchtelingen beschermd en een veilige toekomst bezorgd. Omdat het belangrijk is dat vluchtelingen wereldwijd blijvend beschermd worden vieren we vandaag de 60ste verjaardag van het Vluchtelingenverdrag. In de huidige context waarin de rechten van vluchtelingen meer en meer beperkt worden is het vandaag geen ‘gelukkige verjaardag’.

Els Keytsman, directeur Vluchtelingenwerk Vlaanderen
Malou Gay, adjunct-directeur Ciré