Het voorstel om Herman Van Rompuy tot Mr Euro te promoveren, werd enkele dagen geleden in Le Monde aangekondigd. Het kreeg intussen in de Belgische pers veel meer weerklank dan in het buitenland. Is die bevordering van Van Rompuy dan wel zo belangrijk, vanuit een Europees perspectief? Of wordt er in België gewoon overdreven veel aandacht aan besteed?

Exportproduct

Ongetwijfeld heeft het voor een deel te maken met nationale trots. Nu het feest rond Jelle Vanendert een beetje voorbij is, is er weer onze Europese president om fier op te zijn. Onze Herman is dan misschien niet de meest charismatische spreker, en evenmin de flamboyante president die in open limousines wordt rondgereden, het aanlegt met underage girls of in de boekskes komt omdat hij zangeressen zwanger maakt. Hij mist een beetje frivoliteit, maar hij doet zijn werk ten minste goed. En daarom wordt hij beloond: hij krijgt meer macht in Europa.

Daarmee is Van Rompuy het meest succesvolle exportproduct van onze nationale politiek, waar voor het overige weinig vrolijke en verheffende zaken over te melden vallen. Dat mag al eens een voorpagina vullen.

Dat er in de buitenlandse pers minder aandacht gaat naar de bevordering van Van Rompuy, is op het eerste zicht al even begrijpelijk. De promotie houdt in dat Van Rompuy straks de stem en het gezicht van euroland wordt. Als principieel aanvaard wordt dat de staats- en regeringsleiders van de lidstaten die de euro hebben ingevoerd, op regelmatige basis bijeen zullen komen, dan zal Van Rompuy die bijeenkomsten leiden. Maar eigenlijk heeft hij dat het voorbije anderhalf jaar al enkele keren gedaan. Op 21 juli nog riep hij de zeventien regeringsleiders van dat euroland in Brussel bij elkaar om het tweede Griekse reddingsplan te finaliseren. Is er dan wel nieuws onder de zon?

De ladder van de macht

Feitelijk wel. Tijdens de eurocrisis van het voorbije anderhalve jaar hebben de staats- en regeringsleiders zich enkel ad hoc met de zaken bemoeid, een beetje aarzelend, en zeker niet op solide juridische gronden. Eigenlijk wordt de euro immers beheerd door de Europese Centrale Bank. Als er toch verdere afspraken moeten worden gemaakt over het beheer van de monetaire unie, dan is dat het terrein van de ministers van Financiën, die in een soort technische rol als Eurogroep een en ander kunnen coördineren. Dat gebeurt dan onder leiding van de Luxemburger Jean-Claude Juncker, die ondanks zijn relatief jonge leeftijd al eeuwenlang tot het Europese meubilair lijkt te behoren.

Zo heeft Duitsland het altijd gewild: de euro is een project dat buiten de politiek moet staan. Politici zouden wel eens zotte dingen kunnen doen, de geldkraan opendraaien, en daarmee een inflatiespiraal of ander onheil op gang brengen. Dus moest de monetaire unie beheerd worden zonder politieke inmenging.

De europerikelen van de voorbije maanden maakten duidelijk dat de huidige mechaniekjes niet goed werken. Noch de Europese Centrale Bank, noch de Eurogroep waren in staat om maatregelen te nemen om de crisis in te dijken. Voor cruciale beslissingen, zoals het oprichten van een noodfonds of de afspraak om het economisch beleid van de landen in de eurozone intenser te gaan coördineren, was het altijd nodig om er de staats- en regeringsleiders van euroland bij te betrekken. En het was telkens een moeizame bevalling, in de eerste plaats al omdat er voorafgaand telkens uitgebreid werd gediscussieerd over de vraag of het wel opportuun was om die staats- en regeringsleiders zo expliciet bij het beheer van de euro te betrekken. De financiële markten hebben niet de neiging om rustig te wachten op het resultaat van dat soort debatten en volgen hun eigen ritme, dat enigszins hoger ligt. De maatregelen die dan uiteindelijk genomen werden door de Europese leiders kwamen dan ook altijd enkele passen te laat.

Stem en gezicht

Als nu principieel aanvaard wordt dat staats- en regeringsleiders geregeld bijeen komen om over het beheer van de euro te spreken, dan is dat een belangrijke kwestie. Zo’n ontmoetingen worden dan meteen vanzelfsprekend en de vaste voorzitter van die vergadering wordt dan ook stem en gezicht van euroland.

Voortaan kan op deze manier alvast tijd worden gewonnen. Het debat over de vraag hoe opportuun het is om zo’n vergadering samen te roepen, kan immers al worden overgeslagen. Iedereen beseft trouwens dat de ellende nog niet van de baan is en er de volgende maanden nog veel crisisoverleg zal nodig zijn.

Maar de gevolgen gaan verder. Want het initiatief leidt onvermijdelijk tot een meer politiek beheer van de muntunie, wat Duitsland lang wilde vermijden. In de pikorde staat er immers niets boven de staats- en regeringsleiders, zelfs geen onafhankelijke Centrale Bank. Op de ladder van de macht is die Europese Centrale Bank dan ook aan het zakken. Wie ook zakt op diezelfde ladder, is de Eurogroep, met voorzitter Jean-Claude Juncker. Maar die is zichzelf al enige tijd aan het diskwalificeren. Hij is uitgeblust, zeggen insiders. In plaats van weer maar eens bemiddelaar te spelen tussen Berlijn en Parijs, zegt hij liever zijn eigen gedacht. Of drinkt hij nog een glas.

Intussen in eurofiele kringen…

De meeste liefhebbers van de Europese integratie staan nogal sceptisch tegenover vergaderingen waar de staats- en regeringsleiders het hoge woord voeren. Want die denken alleen maar aan hun eigen, nationale belangen en ondergraven daarmee het Europese project. Zo wordt traditioneel gevreesd in eurofiele kringen.

Het Europese belang wordt nog het best bewaakt door de Europese Commissie, klinkt het daar. Toch zou het onmogelijk zijn voor Barroso om de rol te spelen die Van Rompuy nu krijgt. Immers, om de euro overeind te houden, worden maatregelen genomen die ontzettend ingrijpend zijn en waarvan de draagwijdte nog lang niet door iedereen beseft wordt. Om de acute problemen op te vangen, is een solidariteitsmechanisme ingesteld, dat wellicht in de nabije toekomst nog drastisch wordt uitgebreid. Rijke landen zullen borg staan voor probleemlanden. Om op langere termijn gelijkaardige problemen te vermijden, zullen landen elkaars beleid ook meer in de gaten houden. Landen geven daarmee hun soevereiniteit op in domeinen waarover ze tot voor kort nog autonoom konden beslissen: hun begrotingspolitiek, pensioenen, lonen, werkloosheidsregelingen, misschien zelfs belastingen.

Het zou nooit lukken om deze spectaculaire Europese machtsgreep vanuit de Commissie te organiseren. De lidstaten zouden dit nooit aanvaarden. Door nu principieel te beslissen dat de staats- en regeringsleiders van euroland voortaan een economische regering vormen, onder leiding van Van Rompuy, worden de zaken al wat eenvoudiger. De premiers en de presidenten van de lidstaten zullen nu dus zelf het proces moeten organiseren. Al is het resultaat hetzelfde, het is makkelijker en vooral eleganter om zelf macht af te staan aan Europa dan om macht te laten afpakken door Europa.

Hendrik Vos

‘De auteur is Europa-specialist aan de Gentse universiteit)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod