De nasleep van de kernramp in Japan legt een opvallende gelijkenis bloot tussen kernenergieproducenten en grootbanken. Ze zijn beiden mogelijk erg winstgevend omdat de overheid het grootste risico afdekt, dat van een financiële of nucleaire meltdown en fall-out. Gezien de precaire situatie van de overheidsfinanciën is het hoog tijd om die ongezonde situatie te verhelpen: splits de banken, sluit de kerncentrales.
Private lusten, publieke lasten
In Japan is een fonds van 18 miljard euro opgericht, grotendeels gespijsd door de overheid, om de schade van de kernramp te vergoeden. Die eerste schijf van 18 miljard euro is niet niets: in België kan je er een jaar lang het pensioen van alle, 1,6 miljoen werknemers op rust met betalen. De som dient om tienduizenden burgers en ondernemingen bij te staan die het besmet gebied omheen de smeulende kernreactoren moesten ontruimen. Daar draait de uitbater TEPCO of haar verzekering toch voor op zou je denken. Niet zo.
Kernenergie overleeft maar bij gratie van de belastingsbetaler. Die vergoedt het grootste deel van de schade als het mis loopt. Zo een onzuiver bedrijfsmodel, de lusten zijn privaat de lasten publiek, kennen we uit de financiële sector. Amerikaanse financiële instellingen verdienden miljarden met niet te verantwoorden, risicovolle hypotheekleningen. Drie jaar nadat de vastgoedzeepbel knapte, liggen níet de ondernemingen die ervoor verantwoordelijk waren in de touwen, wél de overheden die schulden maakten om ze van het bankroet te redden.
Banken- en kernlobby wegen op beleid
Nog nieuws uit Japan: de regering ontslaat drie hoge ambtenaren die hun personeel aanspoorden om positief te berichten over kernenergie. Wereldwijd voelen bepaalde politici en ambtenaren zich blijkbaar geroepen om het werk van de kernlobby over te nemen. Ook dat herinnert sterk aan de bankencrisis, ontluisterend in beeld gebracht in de bekroonde documentaire Inside Job. De maker, Charles Ferguson, concludeert dat de financiële sector de politiek in de VS systematisch “corrumpeert”. Verantwoordelijken voor de bankencrisis zitten niet in de cel, ze stippelen het overheidsbeleid uit in de financiële sector.
Ook in België is er een diepe vervlechting van de politieke wereld met de bank- en energiesector. Niet zonder surrealistisch tintje. Zo stuurde de regering achtereenvolgens ex-premier Jean-Luc Dehaene als voorzitter naar Dexia, ex-CEO van ING Michel Tilmant als overheidsbestuurder naar BNP Paribas, en ex-CEO van Electrabel Jean Pierre Hansen als overheidsbestuurder naar KBC. Het etiket privaat of publiek wisselt blijkbaar net zo gemakkelijk bij de personen als bij de centen die grootbanken of kernproducenten recht houden.
Splits de banken, sluit de kerncentrales
Nu overheden steeds verder door de markten in het nauw gedreven worden, is het moment aangebroken om marktspelers die de belangrijkste risico’s afwentelen op de overheid te responsabiliseren. Bij financiële instellingen is er de mogelijkheid om spaarbanken af te splitsen van investeringsbanken en ervoor te zorgen dat ze niet te groot zijn om te mogen falen. Bij kerncentrales zijn de risico’s onlosmakelijk verbonden met de gebruikte technologie. De Duitse beslissing om de kerncentrales te sluiten, is bijgevolg ook in economisch opzicht rechtlijnig. Er bestaat immers geen private verzekeraar die alle risico’s van kernenergie wil dekken.
Gebruik onrechtmatige winsten om transitie te financieren
De wet op de kernuitstap voorziet de geleidelijke sluiting van de kerncentrales tussen 2015 en 2025. Tussen nu en het einde van de kernuitstap zal Electrabel nog minstens 22 miljard euro winst maken uit de Belgische kerncentrales, waarvan de eerste jaren ongeveer 2 miljard euro of 77 euro per Belgisch gezin. (berekend op basis van een jaarverbruik van 3500kwh en met cijfers van de CREG.) Die winst vloeit naar de aandeelhouders van GDF-Suez. Ze is nochtans onrechtmatig. Ze komt voort uit het vervroegd afschrijven van de kerncentrales, het doorrekenen van gratis verkregen CO2 rechten, het misbruik van marktmacht maar bovenal het afwentelen van risico’s op de samenleving.
Zoals de gasten van Basta mooi aantoonden, boekten de grootbanken de tien jaar voor de crisis bijna 60 miljard euro winst. Hun return on equity oversteeg ruimschoots die van de doorsnee Belgische spaarbanken, net omdat ze torenhoge risico’s namen. Het is absurd dat de bankentaks die de federale regering invoerde nauwelijks een onderscheid maakt tussen banken die te groot zijn om te falen en gewone, gezonde (spaar)banken. Bij de grootbanken zouden ongeveer alle winsten die de gemiddelde return on equity overstijgen van de kleinere financiële instellingen wegbelast moeten worden. Als vergoeding voor de impliciete overheidsgarantie maar ook als prikkel om naar een gezonde omvang te evolueren.
De onrechtmatige winsten bij de Belgische grootbanken en kernproducenten lopen jaarlijks in de miljarden. Welk belang dienen diegenen die roepen dat er geen nieuwe belastingen mogen komen, maar enkel besparingen?
Mathias Bienstman
(De auteur werkt als beleidsmedewerker klimaat en energie voor Bond Beter Leefmilieu)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
08/08/2011 om 13:16
Het wordt hoog tijd dat de burgers en politici zich ook bewust worden van het feit dat wanneer burgers collectief belastingen betalen en dit geld wordt gebruikt om aan ‘grootste winstgevende projecten’ te subsidieren of te besteden, dat de winsten en het profijt ook terugkeert op termijn. Wie leent nu geld uit aan schurken die nadien hun verantwoordelijkheden en verplichtingen niet nakomen? Hoe kan je zo dom zijn geld te besteden aan organistaties, bedrijven, staten als er geen duidelijke afspraken MET CONTROLE worden nageleefd. Men heeft veel te lang geloofd dat in een vrije markt geen controle nodig is. Zonder controle weet men toch zowiezo dat wie veel geld krijgt om iets te verwezenlijken, nadien niet erg geneigd is dat terug te betalen als geen enkele druk bestaat? De goedkoopste en snelste manier immers om rijk te worden, is bedrog plegen en zich niet meer houden aan afspraken. Het aantal mensen dat spontaan plichtsbewust, filantropisch en altruistisch opstelt en zich houdt aan afspraken zonder enige druk en sociale controle is een zeer kleine minderheid. Elke economie draait pas goed als het gebaseerd is op een afsprakensysteem waar ieder zich grosso modo aan houdt. De beste manier om bedrog uit te sluiten is macht controleren. Wie immers macht in handen krijgt raakt er aan verslaafd en wil altijd die macht behouden en vergroten. Daarom kan men enkel machtsmisbruik voorkomen door tegenmacht en controle. Zoniet verkrijg je een economie gebaseerd op bedrog, afperserij, chantage en woeker. Wat is de bankencrisis anders geweest dan handig bedrog plegen door een lobby die enkel geinteresseerd was een massa voor het ootje te nemen? Wie gelooft in spontane eerlijke handel is naief en dom. Je kan daarom beter bij elk grote investering en uitgave best flinke zware controles tegenover plaatsen om bedrog zoveel mogelijk uit te sluiten en te beheersen. Zelfs apen plegen bedrog en mensen zijn geen haar beter. Hoed u dus altijd voor machtigen: zij kunnen slechts een positieve inbreng hebben voor samenlevingen wanneer ze blijvend de hete adem van controle van vele burgers in hun nek voelen. Geef je machtigen een pink zonder enige tegenprestatie, dan mag je er zeker van zijn dat ze je hele arm ook pakken. Dat vele minder machtige wereldburgers momenteel nu meer belastingen moeten betalen en de zogenaamde elitaire machtigen hun verantwoordelijkheden kunnen ontlopen, is omdat ze natuurlijk zo slim waren al op voorhand te voorzien hoe ze hun verantwoordelijkheden konden ontlopen. Daarom brave burger, wees niet naief en hoed je voor machtigen. Koester ze, want ze kunnen inderdaad nuttig zijn, maar bedenk wel dat ze snel verslaafd raken aan hun macht en rijkdom en dat je daarom beter voorziet dat ze niet verslaafd raken aan macht en rijkdom, door ze op tijd hun macht te ontzeggen of in te perken van zodra je merkt dat ze er misbruik van maken. De zeepbeleconomie is niet alleen het gevolg van onverantwoordelijke machtigen die graag spelen met rijkdom en macht, maar ook het gevolg van naieve burgers die menen dat ze die machtigen zomaar kunnen laten doen. Het zijn en blijven mensen die ook hun broek moeten laten zakken om naar het toilet te gaan en dus geen haar beter dan iedere gewone mens. Dus wanneer je een machtige politicus, bedrijfsleider, spirituele leider of wie dan ook hoort praten, bedenk telkens dat ze net als ieder van ons ook toiletpapier nodig hebben om hun billen proper te vegen en ze niet het voorrecht van extreme privileges verdienen voor hun verwezenlijkingen, maar slec hts een eerlijke vergoeding voor hun prestaties. Bonussen verdien je niet door bedrog maar door daden en prestaties die daar vergelijkbaar mee zijn. Niet meer en niet minder. Onthoud deze boodschap telkens je het toilet bezoekt en beeld je dan een machtige politicus, bedrijfsleider of spirituele leider
als je de smurrie tussen je billen wegveegt, dat het ook eens kan kleven aan hun vingers.
08/08/2011 om 13:48
Wat de banken betreft: Stel ze zelf verantwoordelijk voor wat ze doen, de staat vrijwaart de mensen die rustig willen sparen voor hun oude dag en wat er met de bank gebeurt zou eigenlijk niemand ook maar iets moeten schelen.
Over de kernenergie: Het wordt nu toch eens tijd dat al dat gelobby door de groenen stopt, kernenergie is momenteel de enige oplossing voor goedkope CO2 arme energie. Inderdaad is het schandalig dat de energie maatschappijen met de enorme winsten gaan lopen, maar dit is iets waar dat op politiek vlak aan gewerkt kan worden (indien er ooit een regering komt in dit land dan toch).
De genoemde alternatieven voor kerncentrales zijn maar lapmiddelen voor de korte termijn, met windmolens en zonnepanelen kan je met de huidige technologie niet voldoen aan de vraag naar energie
en o ja worden die dingen ook niet kapot gesubsidieerd door de overheden waardoor de prijs van energie maar blijft stijgen?
Hier is de oplossing niet sluiten maar reguleren. Het zou zelfs aangeraden zijn om een nieuwe kerncentrale te bouwen ter vervanging van Doel en Tihange in afwachting van kernfusie reactoren. eens zien hoe hard de energie prijzen dan kunnen zakken.
mvg
08/08/2011 om 15:16
@ Moors : een beetje de wereld op zijn kop dat “gelobby door de groenen”. Ken jij een sterkere lobby als de (kern)energielobby ? Zelfs de wapenlobby verbleekt erbij, kun je nagaan.
Ten gronde : eindelijk een andere inbreng dan de Van de Clooten, de Van Droogenbroecken en de Noelsen onder ons. Meer kritische inbreng bij al dat financiëel gespeculeer is immers hoogst nodig. Ik verwijs hierbij naar de opinie van Johan Depoortere (ivm de financiële perikelen inde VS) op deze website: “de verliezer is al bekend”.
Dat media en politiek internationaal voor alles de spreekbuis en waterdragers zijn van economie en financies hoeft niet te verwonderen. Dat echter de gemiddelde burger, en zeker de zwakkeren (al zijn daar momenteel wereldwijd hoopvolle tekenen van verandering gaande) geen krachtig halt toeroepen aan deze hemeltergende uitbuiting is onbegrijpelijk.
Waarschijnlijk doen zij het nog in hun broek voor het mogelijke verlies van hun zuurverdiende centjes. Echter wie schrik heeft, krijgt zeker slaag.
08/08/2011 om 19:31
Misschien ook eentje om over na te denken. Vooral in de VS maar ook in Europa zijn we al jaren aan het pensioensparen. Al deze centjes zitten in fondsen, obligaties, aandelen allerhande… Nu de babyboom generatie hun pensioenfondsen uitgekeerd willen zien, dalen de aandelen en obligaties als nooit gezien. Hoe lager de koersen van allerhande bankpapier hoe minder uitbetaald dient te worden. Er zijn er zelfs bij die aan verlies gespaard hebben?? Dus ik schat dat we nog zo’n 5 jaar verder aanmodderen… dan is het zwaarste achter de rug. Maar voor we de kerncentrales sluiten toch even dit… alle overheden, en ik bedoel elk niveau, is verankerd met de kerncentrales dus met Electrabel. (Frans bedrijf). Al het andere geld zit bij Dexia (ook deels Frans). De bankaandelen geen achteruit, dus ook de inkomsten van de gemeenten…. Hoeveel km riolering moet nog aangelegd worden? Hoeveel km fietspaden…. was het maar zo simpel. Pieter DM
08/08/2011 om 21:18
Mijn bedenking hierbij is dat het ganse economische model voorbijgestreefd is en stilaan achterhaald wordt door de uitwassen van het kapitalisme, deze uitwassen manifesteren zich steeds meer (olieramp in de Golf van Mexico, Kernramp in Japan, massale vissterfte, massale bossenkap in de groeieconomie Brazilie, milieurampen in China en India en diegene die het meest boven hun stand geleefd hebben de VS als groot kapitalistisch voorbeeld, maar ze hebben wel de meeste schulden gemaakt hebben de laatste jaren om de baas te kunnen blijven spelen over de wereld.
Een idee om dit economisch model te herbekijken zou kunnen zijn om naast Standard en Poors en andere financiële ratingbedrijven die financiele solvabiliteit en rendabiliteit controlleren, gelijkaardige bedrijven of wereldwijd erkende organismen op te richten die de ecologische impact/voetafdruk van alle groot bedrijven en overheden zou evalueren en publiceren + dat er op internationaal vlak zou aanvaard worden dat een slechte rating ook invloed heeft op de financiële mogelijkheden om aan kapitaal te geraken.
Minstens een deel van het kapitaal zou gedeeltelijk uit (nog op te richten?) staatsbanken kunnen komen (van publiek recht en bestuur), deze banken zouden als kenmerk een vooral ethische beleggingsportefeuille moeten nastreven..
In alle communicatie van de banken en bedrijven die bij het publiek geld lenen zou deze rating naar ethiek en ecologie moeten voorkomen en duidelijk aan het algemeen publiek voorgesteld worden.
Bedrijven of banken die te commercieel (lees risicovol) beleggingen promoten zouden automatisch een verlaging van dit ethisch, ecologisch en verantwoordelijk beleggingskenmerk bekomen, waardoor het publiek altijd kan checken hoe het staat met de bedrijven die bij hen de vraag naar kapitaal (hetzij via aandelen of obligaties) indienen.
09/08/2011 om 10:44
Bizar toch hoe het “ELECTRABEL-bashing” uit linkse hoek blijft duren…Ik lees NOOIT dergelijke zaken over de te dure brandstoffen (die deels de energieprijs mee bepalen, overigens) waarvan de woekerwinsten uiteraard ook naar het buitenland gaan (of kent iemand een olieboer die Belgisch is ?), de te dure medicamenten, en veel te dure levensmiddelen - van voeding tot kledij. Kan iemand me trouwens tien grote bedrijven noemen (meer dan 1000 man) waarvan de winsten NIET naar het buitenland gaan (inclusief banken) ? En toch is het altijd opnieuw GDF-SUEZ die dé grote boeman is. Raar, raar, raar….Maar dat SUEZ wereldwijd een enorme speler is in groene energie en watervoorziening/zuivering, dat wordt bvb. ook nooit verteld. Waarom ? Omdat we in dit land een kerktorenmentaliteit hebben en een dito politiek bedrijven. Maw: als de windmolens niet op 10 km van onze deur draaien, dan bestaan ze zogenaamd niet. BBL is blijkbaar ook (of nog) zo’n doctrinebedrijjfje dat nauwelijks beseft dat de milieustrijd mondiaal gevoerd wordt, en niet tussen de Maas en de Leie. Trouwens, België is voor GDF-SUEZ peanuts, en steeds kleinere peanuts. En oh ja, waar het de overheid lineair méér opbrengt naarmate het duurder wordt, daar hoor je ze niet natuurlijk klagen. Ik stop er nu mee, voordat ik weer eens moet beginnen over de alternatieven voor kernenergie, die er nog niet zijn…