De doos van Pandora lijkt vandaag wel een schatkist. Openbare diensten poseren trots
naast de buit: de douane met in beslag genomen namaak, de politie met drugvangsten, het Antwerpse parket met minnelijke schikkingen voor fiscaal paradijstoerisme. Voor het eerst wordt er nu een politioneel prijskaartje op gezet: “deze buit is van mij”. Geen vertrouwen in “de grote pot”. Wat de politie zichzelf uitbetaalt, zal ze beter besteden. Geen ʻWin for lifeʼ, maar ʻWin for the jobʼ. My Job First. Wat is makkelijker als je aan de bron zit. Gisteren politiedossiers in Delvaux, morgen magistraten in Prada ?
Boetes innen
Niet zo nieuw overigens, want onze Minister van Justitie opperde al langer dat FOD-Justitie geldboeten veel beter zelf zou innen dan FOD Financiën. Idem voor het Alimentatiefonds (DAVO), waar nu al bij invordering een soms ruïneuze toeslag van 10 % geldt ten laste van de onderhoudsplichtige, en… 5 % afhouding voor de onderhoudsgerechtigde. 15 % samen: dat geen bank daar vroeger al eens aan gedacht heeft. Na het “Gerechtelijk Inningskantoor” is het maar een stap voor het inhaalmanoeuvre voor Justitie, of zag u dié niet aankomen ?
Commerciële openbare diensten
Jacques Attali had het in ʻUne brève histoire de lʼavenirʼ (Fayard 2006) al over het “hyperempire” waar de meest essentiële openbare diensten allerhande commercieel zouden uitgebaat worden. Duurder, maar efficiënter, alleszins voor hen die het nog zouden kunnen betalen. Hij voorspelt ten laatste tegen 2050 een langzame ontmanteling van de (recht-) staat: contracten halen het op de wet, huurlingen op leger en politie, arbitrage op rechters.
Het blijkt 5 jaar na zijn boek, nauwelijks nog een voorspelling. Ondertussen kennen we de misbruiken allerhande van het Blackwater - leger in Irak. Enkele dagen geleden startte het onderzoek van de Cour de Justice de la République naar de arbitrage die Tapie in de zaak Adidas minstens 285 miljoen € opleverde, en de nieuwe baas van het IMF nu lijkt te zullen achtervolgen.
Honderd jaar na Orwells 1984
Even de ogen sluiten, en dromen hoe rechters in 2084 (ja, 100 jaar na 1984) betaald zouden kunnen worden. Politierechter Peter Pan junior (verre nazaat van…) deelt dan snelheidsboetes uit voor té speedy schepen. Nauwelijks autoʼs nog inderdaad, want de helft van Vlaanderen staat al onder water. Vaarverbod zit er niet meer in, want dan pikt de rechter geen percentje mee, en het loonzakje moet gevuld. ʻNo cure, no payʼ, zo werkt het systeem ondertussen: justitie is eindelijk self-supporting. De boetes zijn uiteraard fiscaal aftrekbaar: immers een vorm van sponsoring, zo heeft het ondertussen gesplitste Vlaamse Constitutioneel Hof in 2050 al beslist.
De rechter-fluisteraar
Het probleem van de mini-arrondissementen Veurne en Ieper is vanzelf opgelost: onder water. De opwarming van de aarde hertekende ook de hoger gelegen kantons: Roeselare verhuisde naar het droger gelegen Hooglede (tot 1969 een even “groot” afzonderlijk kanton als vele andere nog anno 2011). Daar fonkelt anno 2084 een blits computerscherm bij de vrederechter, die maar hoeft te fluisteren en het screen vertoont zijn vonnis.
Met één woord stuurt hij het naar het JPC (JustPay Center), waar het in real time van de bankrekening van de overtreder gehaald wordt. Fonkelnieuwe techniek, rechtstreeks gefinancierd met progressieve commissies op JustPay voor aanmeerretributies. De rechter-fluisteraar: dat L&H dàt niet heeft mogen meemaken.
Beter niet verder indutten voor de nachtmerrie hoe onderwijs, gezondheidszorg, speelpleinwerking…. dan nog betaald zouden raken uit een afgeroomde “grote pot”.
De àndere visie bestaat ook, alhoewel niet meer zo populair. In het oude China van de Shiatsu werd een arts betaald om mensen gezond te houden: zodra de “patiënt” ziek werd, kreeg hij zijn behandeling gratis. Stel je nu voor dat de politie bij relletjes niét betaald meer werd… Dàt heeft burgemeester Termont zijn Gentse korps na de laatste Interland - rellen niet aangedaan. Blijkbaar is de nieuwe verloning maar in één richting bedoeld: omhoog.
Terugverdieneffect
Iedere openbare dienst heeft zijn eigen “terugverdieneffect”. Voor mijn vredegerecht berekende ik die op net geen 100 % (klik hier voor de JustWatch blog van 28 01 2011).
Een vredegerecht kost volgens de berekening van het JustPaxproject all-in om en bij de 400.000 € per jaar, en int in Roeselare een slordige 70.000 aan tarieven voor rolrechten en afschriften. Daarnaast besparen de 1.700 geslaagde minnelijke schikkingen op 5.000 uitgestuurde, 300.000 € gerechtskosten per jaar (zie de berekening op de FAQ pagina ʻStatistiekʼ hier).
Dààr knelt natuurlijk het schoentje: die 300.000 € zijn geen centen die mijn vredegerecht kassa-kassa “verdient”, maar voor zowel schuldeisers als debiteurs bespaart. Virtuele inkomsten voor justitie dus, want de méérwaarde ligt elders, zoals voor taalkennis na een inburgering, revalidatie na een prothese, begeestering na een museumbezoek.
Ondertussen kost die inzet geld, maar justitie lost dat ànders op: door even veel of even weinig personeel te betalen voor een vredegerecht dat 5.000 minnelijke schikkingen uitstuurt, dan wel 394 (het nationaal gemiddelde voor 2009). Ook een methode natuurlijk.
In Orwelliaanse Newspeak is Justitie een Ministerie van Gelijkheid, en 2011 was al het Jaar van de Vrijwilliger.
Enfin, in de logica van mijn financiële nonsens nog slechts (400.000 - 70.000 - 300.000=) 30.000 € bijharken en ik raak aan een ʻsocio-financiële break-evenʼ. Die zou ten andere bereikt zijn indien de invordering van parkeerretributies na de testcase van 25 mei niet eventjes stokte, want die hapering kost een pak rolrechten (zie de berekening hier ).
Jammer, want anders haalde ik zelfs een ʻjustitiële return on investmentʼ per inwoner à 0,23 €.
Hoe je dus met één vonnis je eigen budget om zeep kunt helpen. Hoe extra centen binnenrijven haaks kan staan op rechtsbedeling. Ik zit dus in het verkeerde vak.
Jan Nolf
(De auteur was bijna 25 jaar vrederechter en schrijft bedenkingen over justitie op www.justwatch.be)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)
16/08/2011 om 12:13
Het gerecht moet zichzelf niet rechtstreeks terugverdienen, de terugverdiening gebeurt grotendeels indirect door een betere werking van de samenleving. De dienst die het gerecht levert is trouwens niet alleen wanneer er gebruik van wordt gemaakt, maar alleen al het bestaan ervan, dat een afschrikkingseffect/aanmoediging geeft om regels niet te overtreden. Daar profiteert dus ieder van. Het gerecht moet door de gehele samenleving (via algemene belastingen) betaald worden, niet door de toevallige gebruikers apart.
Als alleen de enkeling moet betalen voor rechtspraak, dan zal die op basis van zijn beurs beslissen of hij gaat vragen een rechter te laten rechten. Dat leidt ertoe dat de minst rijken minder gebruik maken van rechtspraak, daarmee minder hun recht behalen, en dat is klasse-justitie.
Ik neem aan dat de bedoeling van het terugverdien-principe is om de rechtsambtenarij aan te zetten tot meer efficiëntie. Maar de eindverantwoordelijkheid voor de organisatie daarvan én van de efficiëntie van de wetgeving zelf ligt bij de politiek. Het terugverdien-principe is daarmee een diploma van onbekwaamheid voor de verantwoordelijke politici die hiermee hun werk op anderen afschuiven.
16/08/2011 om 14:27
Luc Jacobs schrijft:
“Het terugverdienprincipe is daarmee een diploma van onbekwaamheid voor de verantwoordelijke politici die hiermee hun werk op anderen afschuiven.”
Ik heb zelf gans mijn carrière bij het “gerecht” volbracht, en kan ik enkel beamen wat Mr Jacobs schrijft.
Iedere “nieuwe” minister van justitie had als grote droom justitie te herkneden, herbouwen, overhoop te smijten, zonder inspraak of consult van de ingezetenen. Beroepsbekwaamheid, ondervinding, “behulpzaamheid” werden pro forma gecollecteerd.
Ik heb zelf in diverse werkgroepen meegewerkt en in slechts een enkele heb ik resultaat kunnen boeken, louter en alleen doordat ik gans de groep in snelheid pakte en alzo sommigen de mogelijkheid ontnam tussen te komen.
Het hete hangijzer “werklastmeting”: ik werd opgenomen in de opgerichte werkgroep, die enkel op papier bestaan heeft. Nooit is de groep samengekomen.
Een ander gevoelig onderdeel: de informatisering. Iedere nieuwe minister heeft er zijn streefdoel van gemaakt om justitie te informatiseren en vooral te uniformiseren. Vandaag, bodemloze putten later, staan we blijkbaar nog even ver, te weten: ver van uniforme applicaties, ver van uniforme databases.
Ook hiervoor werden werkgroepen opgericht, werd veel water naar de zee gedragen, tot… de zee overliep. Ook in deze werkgroepen stak ik veel tijd, héél véél tijd.
De burger moet weten dat al deze extra inspanningen werden geleverd voor en na de dagelijkse verplichtingen, tijdens het weekend, en vooral: gratis! Even voor de eerlijkheid: soms moesten we onze boterhammekes niet mee brengen naar Brussel, soms waren er broodjes voorzien…
Waar Mr Jacobs schrijft over de klasse justitie, moet ik hem in deze toch tegenspreken, namelijk dat deze vorm van “commerciële openbare diensten” niets van doen hebben met klasse justitie als dusdanig. Men kan enkel spreken van klasse justitie wanneer de toegang tot justitie een privelege wordt van de meer begoede burger, wanneer de financiële drempel te hoog wordt.
De analyse van de Heer Nolf heeft enkel betrekking op het financiële rendement van de instelling “gerecht”. Trouwens, de meer begoede burger slaagt er al te vaak in om dank zij dure advocaten, de dans te ontspringen (cfr. dure processen op zéér hoog niveau…)
18/08/2011 om 13:35
@ de heer Nolf, oud vrederechter, schrijver van bovenstaand essay. ‘t is goed in ‘t eigen hart te kijken… ik miste het misschien maar, in functie, hoorde ik je niet, denk ik. Maar laten we ons niet moe maken. Het volstaat toch de methoden van de Nederlandse justitie te volgen. Niet moeilijk? Toch wel, “La Trahison des Clercs”, dat heeft U toch gelezen. Een goed woord over de praktijken van de FOD ( ttz van de minister) hoorde ik nooit. Pak ze bevoegdheden ( zonder beroepsmogelijkheid, ancien régime dus) af dat zou goed zijn! Hyperempire .. juist ja. Pas verder op van voorspellingen bvb over snelheidsboetes. Dat zal, niet in 2084 maar wel tegen 2021, geheel en terecht privé geregeld worden. Een bedrijf zal de snelheid van voertuigen overal en steeds opmeten. Een fluitje van een cent. Een ander gecertifieerd bedrijf zal automatisch innen. Goed technisch ingelichte politici ( zelfs de 1 of 2, ik wil er van af zijn zullen de Privacy inroepen, dan voorspel ik ook geen datum meer.. Ze doen daarbij geen afweging met het grote aantal doden die door “totale pakkans” vermeden wordt in ons land alleen. Graag Uw antwoord, dat zou eens uiterst moedig zijn.
18/08/2011 om 18:56
Mr. Nolf,
Ik neem aan dat u een betere vrederechter was dan dat u een schrijver bent. Orwell wordt geen eer aangedaan met deze vergelijking.