Kunstenaars en hun politieke uitspraken staan weer volop in de aandacht. Vooral acteurs, theatermakers en zangers, mengen zich in het debat, tot vreugde van sommigen of tot ergernis van anderen. Deze kunstenaars profileren zich als progressief en pleiten veelal in pro-Belgische zin. Maar hoe kunnen we de bijdrage van deze groep tot het politieke debat beoordelen? Waarin bestaat de kritische rol van de kunstenaar? Een korte filosofische reflectie.
Anti-establishment
Kunstenaars presenteren zich graag als anti-establishment, zetten zich af tegen wat en wie burgerlijk is. En je staat burgerlijk in het leven als je denkt te weten wie je bent en ook nog de middelen hebt om je als zodanig te laten erkennen. Je stelt dan mee de algemeen geldende normen op en je valt er ogenschijnlijk mee samen. Bij het establishment hoor je dus, als je meeschrijft aan de regels van het betamelijke. De elite heeft machtsaanspraken en zal ernaar streven de bestaande machtsrelaties te bewaken, te behouden, indien nodig zelfs te bevechten. Maar macht is nooit definitief verworven en wie haar bezit, is nooit gerust…. Vandaar dat het doel van elke elite, volgens Machiavelli het beknotten van de vrijheid is. Daartegenover staat het streven van het volk: naar vrijheid, in de zin van ‘vrij van’ de overheersing door de ander, die de voorwaarden voor de machtsrelaties bepaalt.
Als kunst een politiek rol speelt, dan bestaat het anti-burgerlijke van de kunstenaar erin dat hij de bestaande machtsverhoudingen juist wil contesteren. Niet door openlijk politieke acties te stellen, maar door de kunstzinnige onthulling van de machtsrelatie zelf. Dit is de subversieve kracht van de kunst, waardoor ze wordt gevreesd door de vertegenwoordigers van de gevestigde orde. Uiteraard kan kunst over iets heel anders gaan, of kunnen kunstenaars zelf heel andere motieven hebben - ik bespreek vooral de mogelijk politieke functie van kunst.
Dan wordt het interessant als de kunstenaar een anti-autoritaire houding aanneemt. Als hij kijkt met de blik van wie tot de minderheid behoort degene die de norm van de meerderheid als leidraad neemt, in vraag stelt. Naarmate kunst hierin slaagt, draagt ze bij tot de cultuurkritiek. In die zin heeft kunst ook een politieke dimensie, zelfs al komt er geen enkele expliciete politieke boodschap bij kijken.
Anarchist
Neem nu de acteerprestatie van Matthias Schoenaerts in ‘Rundskop’. Natuurlijk springt de spectaculaire fysieke transformatie meteen in het oog. Toch is het meest opmerkelijke de acteerprestatie zelf. Want een acteur kan allerlei trucs toepassen, dat garandeert nog geen kunstzinnige interpretatie. Ongemakkelijk intiem leert de kijker de leefwereld kennen van iemand die geconfronteerd wordt met verlies, met een onherstelbare breuk tussen schijnbare macht en werkelijke onmacht. Ik vermoed dat je zoiets alleen kunt spelen als je jezelf op het spel zet, als je kunt loslaten wat je in de ogen van de ander bent. En van jezelf. Je bent bereid iets op te diepen dat ergens onbewust verscholen zit en dat de andere mensen juist willen laten waar het verborgen zit. Kunst laat een kwetsbaarheid toe die elke mens gewoonlijk tracht te verhullen.
In een samenleving waar de overheid en de cultuur pretenderen te weten wat het betekent om man te zijn, of vrouw, om lief te hebben, om iets te verwezenlijken, worden er weinig of geen interessante bijdragen geleverd aan de kunst: er is dan juist geen ruimte voor vraagtekens, voor de keerzijde van de schijnbare wereld, voor de vaststelling dat we nu eenmaal heel wat minder weten dan we denken. Vooral wanneer het gaat over wie we zijn.
Academica
Al heeft een kunstenaar het dus niet expliciet over politiek, zijn werk is een onontbeerlijke verrijking voor wie zich met politiek bezighoudt. Juist omdat het minderheidsperspectief niet vanzelfsprekend is. Een voorbeeld van het meerderheidsperspectief: het leven van een academica. Ik ben geen kunstenares, maar veeleer een actrice met één rol: ik heb de hoofdrol in het leven van Tinneke Beeckman, een stuk met het kunstzinnige equivalent van een soap. Het gaat over een filosofe, die rondloopt, mensen ontmoet, lesgeeft, opiniestukken schrijft… Steeds neem ik de plaats in die de maatschappij mij toedicht, behoorlijk aangepast aan de conventies. Natuurlijk weet ik dat de productie waarin ik speel mindere kanten heeft. Zo wacht ik al jaren op een teken van de regisseur en de scenarist durft wel eens in herhaling te vallen. Hoelang het nog zal lopen is ook onduidelijk. Maar verder zijn er weinig verrassingen, vereist het stuk niet echt dat ik het beeld dat ik van mezelf heb en anderen van mij, loslaat. Integendeel. In mijn stuk geldt: hoe aangepaster, hoe meer kans op succes.
Maar als burger kan ik met een expliciet politieke actie wél verzet aantekenen tegen de orde zoals die bepaald is door het establishment – al revolteer ik niet door het tonen van een andere manier om in de wereld te zijn, zoals de kunstenaar dit wel doet.
Kunstenaars in het publieke debat – ‘revolutionaire’ ideeën?
Mag een kunstenaar zich dan niet over hedendaagse politieke kwesties uitspreken? Uiteraard wel. In een democratie mag ieder zijn standpunt uitleggen. Maar dan spreken kunstenaars als gewone burgers die deelnemen aan het publieke debat. Hun uitspraken hebben niet meer profetische, poëtische of morele kracht dan de woorden of daden van anderen, al krijgen ze meer media-aandacht. Op zich is die aandacht begrijpelijk: mensen zijn nu eenmaal nieuwsgierig naar ideeën van bekende mensen. Hun inmenging wordt echter best afgemeten aan de kwaliteit van hun politieke argumenten. Ze verdient evengoed een kritisch onderzoek als de woorden van een havendirecteur, een vakbondsleider of een bedrijfseigenaar. Elke mening weerspiegelt namelijk evengoed een bepaalde positie in het machtsspel tussen wie heeft en wil behouden, en de anderen.
De artistieke vrijheid in het gewone leven vasthouden, is kiezen voor een leven aan de buitenkant van de samenleving. Alleen daar is er echte vrijheid. Voor de echte rebel houdt niemand een receptie. Hij krijgt geen lintje, schudt niet de hand van de één of andere minister, ontvangt geen subsidie… Al die activiteiten zijn voor wie behoort tot het establishment.
En als burgers die tot het establishment behoren, spreken, wat kunnen we dan verwachten? Inderdaad. Een streven naar het behoud van het voorrecht om de heersende regels van de maatschappij te bepalen. Laten we dit niet verwarren met een revolutionair (politiek) verzet… Ik weet dus wie me tot denken aanzet: de kunstenaar als hij zich kunstzinnig uitdrukt. Niet wie als BV een oppervlakkige politieke uitspraak doet in één of ander debatprogramma.
Tinneke Beeckman
(De auteur is filosofe aan de Vrije Universiteit Brussel)
@Allen: reageren op deze opiniebijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
20/08/2011 om 10:21
Right on !!
20/08/2011 om 11:41
Sterke opinie van Tinneke Beeckman. Op een subtiele wijze zet zij de zelfverklaarde progressieven, de anarchisten in hun hemd die nu menen de verdedigers te moeten zijn van het conservatief Belgisch establishment. Ook artiesten hebben recht op hun mening, maar met hun BV-status zijn ze ervan overtuigd dat hun stem harder klinkt en belangrijker is dan die van de gewone sterveling in de straat.
20/08/2011 om 12:09
Establishment of net niet, ik ben erg teleurgesteld door het niveau van de politieke tussenkomsten van de Belgische kunstenaars. Ze komen blijkbaar niet verder dan slogantaal, of in het geval van iemand als Daan, een scheldpartij. Ik vraag me af wat daar de achterliggende reden van is. Arrogant geloof in de evidentie van het Eigen Grote Gelijk? Of misschien opgesloten zitten n de pensée unique van een al bij al beperkt en weinig divers cultureel mileu? Want laten we eerlijk zijn, het deel van de artistieke wereld dat vlot toegang krijgt tot de massamedia, bestaat vooral uit mensen met dezelfde achtergrond en voorkeuren, die mekaar vaak kennen en deel uitmaken van dezelfde netwerken.
20/08/2011 om 13:40
Schitterende opinie. Volkomen terecht en goede analyse van wat kunst kan betekenen voor mensen in het algemeen. Toch enkele “kleinere” opmerkingen want uiteindelijk zijn er toch twee zwakkere kantjes aan dit opinie-stuk, best te documenteren met twee vraagjes :
-Wat of wie is het establishment op dit moment ?(bv. lopen deze in Vlaanderen wel parallel met bv. België of Europa)
-Op welke wijze is het uitdrukken van kunstzinnige activiteiten via nieuwe media ook echt wel kunst ? (een grottekening, een film noir of een bijdrage via Faceboek of Twitter, kunstzinnig ?)
20/08/2011 om 15:17
Ik vind dit toch een vreemd standpunt. Gedurende heel de geschiedenis van het nationalisme is men er juist van uitgegaan dat “de” kunstenaar het best vertolkt wat echt leeft bij een volk. Dat was al zo bij Herder en bij Wagner. Onlangs verkondigde ook ene B. De Wever die stelling toen hij op 11 juli uitdrukkelijk verwees naar Hendrik Conscience die zijn volk leerde lezen, en dus een heel belangrijke rol gespeeld heeft bij de Vlaamse emancipatiebeweging.
En nu zegt het nationalisme opeens dat kunstenaars helemaal geen bevoorrechte kijki op de zaken hebben, en dat we dus niet de minste aandacht moeten schenken aan wat Bart Peeters zegt. Ik vind dat toch vreemd: kunstenaar mogen alleen hun mond open doen als het past in een partijpolitiek kraam? Het nationalisme is boven alle kritiek verheven? Moet iedereen die op een podium wil staan een lidkaart kopen van een bepaalde partij?
Ik vind de Vlaamse cultuur belangrijk. Ik wil dus best wel eens horen, wat Luc Tuymans, Jan Hoet, Bart Peeters, Guy Mortier en zoveel anderen allemaal denken. Ik ben het niet altijd met hen eens, maar dat wil niet zeggen dat ik hen het zwijgen wil opleggen in het kader van de nieuwe mythes die nu zo welig tieren (zie Luc Huyse in de krant vandaag).
20/08/2011 om 18:06
Ik heb geen enkel probleem met het feit dat de uitlatingen van “kunstenaars” zijn voor wat ze zijn…
Maar steeds komt die tegenreactie uit dezelfde hoek, nl het vlaams nationalisme. Hoe groot is hun harde kern, 5 à 10%, hooguit.
Als alle kunstenaars tot dezelfde conclusie komen, dan kan men concluderen dat ze behoren tot de 90 à 95% van de vlamingen… toch.
Nu, als ik moet kiezen tussen hun mening of die van Dalrymple, zijn we gauw uitgepraat…
Eens te meer, er scheelt iets me de lengte van de tenen van deze mensen.
20/08/2011 om 18:35
Vroeger zetten de kunstenaars zich af tegen de gevestigde waarden, nu huilen ze mee met het belgisch establishment .
20/08/2011 om 18:39
het is een speciaal ras
20/08/2011 om 20:29
De kunstenaar hoeft niet per definitie links te zijn, traditioneel werd er zelfs gewerkt met een opdrachtgever en finaal is de gehele westerse gedachte geëvolueerd naar een verlichtingsdenken; getuige zelfs een “subversieve” reeks als South Park is zelfs zeer politiek correct en gericht op ontvoogding wanneer men het goed bekijkt.
Het beeld van de artiest die tijdens zijn leven miskend is, is geen representatief beeld: tal van artiesten hebben zich letterlijk rijk geschilderd, denken we maar aan één van onze grootste namen Octave Landuyt en voor hem Magritte.
De artiest die tot politieke actie overgaat kan evenzeer een reactionair of conservatief denker zijn; getuige de kunst van de “Vlaamse Primitieven”.
Al bij al een magere bijdrage; de academica mag groeien xil ze ooit het formaat van Leopold Flam of Hubert Dethier benaderen.
20/08/2011 om 20:30
de regels van het forum
20/08/2011 om 22:09
Eindelijk iemand die het eens zegt. Kunstenaars hebben een opinie, en die is net zoveel waard als die van Piet en Jan. Alleen krijgt die, zeker via TV, een enorme waarheidswaarde en impact. Als je dan moet vaststellen dat de meeste van die opinies ook nog bol staan van vooroordelen, ronduit foute informatie, dan is het soms méér dan ergerlijk. Men name in het communautaire dossier wordt pertinente onzin verteld. Het is toch vreemd hoe artiesten die teken van tegenspraak zouden moet zijn, kritisch voor gezag en establisment, zich vandaag haast uitsluitend tegen het Vlaamsnationalisme keren, de enige echte oppositie in dit land, en verder zonder problemen aanschurken bij de monarchie, de pensée unique en het conservatisme van links en het salonsocialisme..Vooral Vlaamse schrijvers en toneelkunstenaars zouden zich toch moeten realiseren dat zonder al dat Vlaams gedoe dat ze zo achterlijk vinden, mensen zoals Tom Lanoye nu waarschijnlijk écht een slagerzoon met een brilletje was, en al die succesvolle Vlaamse acteurs niet verder zouden geraakt zijn dat de Parochiale Bühne.. Dank zij de culturele ontvoogding van Vlaanderen hebben ze hun talent kunnen ontwikkelen en hun
carrière kunnen opbouwen. Maar het Belgisch virus dat Vlamingen blijkbaar besmet met de negatie van en de afkeer voor de eigen identiteit is blijkbaar nog niet uitgeroeid.
20/08/2011 om 22:11
Eindelijk iemand die het eens zegt. Kunstenaars hebben een opinie, en die is net zoveel waard als die van Piet en Jan. Alleen krijgt die, zeker via TV, een enorme waarheidswaarde en impact. Als je dan moet vaststellen dat de meeste van die opinies ook nog bol staan van vooroordelen, en gestoeld zijn op ronduit foute informatie, dan is het soms méér dan ergerlijk. Men name in het communautaire dossier wordt pertinente onzin verteld. Het is toch vreemd hoe artiesten die teken van tegenspraak zouden moet zijn, kritisch voor gezag en establisment, zich vandaag haast uitsluitend tegen het Vlaamsnationalisme keren, de enige echte oppositie in dit land, en verder zonder problemen aanschurken bij de monarchie, de pensée unique en het conservatisme van links en het salonsocialisme..Vooral Vlaamse schrijvers en toneelkunstenaars zouden zich toch moeten realiseren dat zonder al dat Vlaams gedoe dat ze zo achterlijk vinden, mensen zoals Tom Lanoye nu waarschijnlijk écht een slagerzoon met een brilletje was, en al die succesvolle Vlaamse acteurs niet verder zouden geraakt zijn dat de Parochiale Bühne.. Dank zij de culturele ontvoogding van Vlaanderen hebben ze hun talent kunnen ontwikkelen en hun
carrière kunnen opbouwen. Maar het Belgisch virus dat Vlamingen blijkbaar besmet met de negatie van en de afkeer voor de eigen identiteit is blijkbaar nog niet uitgeroeid.
20/08/2011 om 22:12
@ Mevrouw T. Beeckman, filosofe. Ik zou de kunstenaar graag horen. Vooral wegens zijn creatief talent. Waarom spreekt u daar niet van? Wellicht denkt U dat zulk talent in de politiek niet nuttig is? Zeer graag Uw mening of correctie, hier. Ik weet wel : opiniemakers hebben de jammerlijke gewoonte niets meer te laten horen eens hun ei gelegd is. Ik stelde zulk respectvolle benadering al meerder keren voor. Bvb antwoorden/reacties van de auteur juist vóór de reacties worden beëindigd. Wat het juist (veel) boeiender zou maken.
@Joris VA : Herder’s romantiek vormde was wel een ( ongewilde??) voedingsbodem tot het Nationaal-socialisme… Nationalisme … te dom!
20/08/2011 om 22:32
Mooi betoog. Eindelijk iemand die er de tijd voor neemt om eens op een duidelijke manier die zo in de mode zijnde grote, meestal ongefundeerde uitspraken van onze “kunstenaars/artistiekelingen” op de korrel te nemen; Het is natuurlijk altijd mooi meegenomen voor deze groep mensen om zo wat extra publiciteit te krijgen en de aandacht op zichzelf te vestigen. Pure profileringsdrang. Maar wat me nog het meest stoort is hun hautaine gedrag in de zin van “wij weten wel wat voor jullie goed is”, net zoals de pastoors van vroeger, met het vingertje in de lucht, terwijl ze ondertussen gulle subsidies toegeschoven krijgen. God wat wanen die mensen zich als goden op hun berg! Zij weten van de politiek vaak stukken minder af dan menig burger, maar daar gaat het natuurljk niet om bij die heren. Ziìj zijn belangrijk, zij hebben de waarheid in pacht en zij gaan de mensen eens zeggen hoe ze moeten (mogen) denken! Mooie artiestieke vrijheid.
21/08/2011 om 10:48
Je mag je afvragen wat het alternatief is voor die kunstenaars. “Um, geen commentaar” “Mijn subsidies zijn te belangrijk” “Mijn manager zegt dat ik hier niet op mag antwoorden”.
Alle verspilde mondvocht en virtuele zurigheid ten spijt gaat het niet over hoe intelligent of boeiend de mening van een artiest is. Ik denk dat iedereen boven de 16 wel beseft dat een beetje talent op één vlak niet automatisch grote diepgang op alle vlakken betekent. Als het daarom zou gaan, zouden we ook niet allemaal achterover vallen van een politicus die op de fiets kruipt tegen kanker. We zouden hem dan vlakaf vragen “ja maar, uw gezondheidsbeleid trekt nergens op, wanneer gaat u daar dan iets aan doen?”
Het gaat over wat een artiest wel of niet mag zeggen zonder uitgescholden en bedreigd te worden. Net zoals een politicus de domste irrelevante vragen mag beantwoorden terwijl de moeilijke vragen braaf worden weggeslikt, mag een artiest zijn wie weet wel domme of achterlijke mening geven, zonder daarbij alle zonden van België over zich heen te krijgen.
Dat een filosofe de echte interessante meningen elders gaat zoeken, verbaast mij niet en is mij geen opiniestuk waard.
21/08/2011 om 11:16
Aangezien de hele tekst maar intro is voor de laatste twee zinnen, wil ik het vooral over dat laatste statement hebben.
“Ik weet dus wie me tot denken aanzet: de kunstenaar als hij zich kunstzinnig uitdrukt. Niet wie als BV een oppervlakkige politieke uitspraak doet in één of ander debatprogramma.”
1. Het lijkt me mooi om als filosoof altijd geinteresseerd te zijn in andermans standpunt, ook de oppervlakkige. Ik ga er trouwens van uit dat de meeste mensen (ik ook) slechts oppervlakkige politieke uitspraken kunnen doen, niet omdat we oppervlakkig zijn, maar omdat politiek onze specialiteit niet is. Een analogie. Als een bakker aan een collega vraagt wat die van zijn koffiekoeken vindt, zal hij ongetwijfeld een heel diepgaand antwoord krijgen, terwijl de gewone klant allicht niet verder komt dan “Mjam, lekker…”. En toch zal de bakker evenveel, zoniet méér, belang hechten aan dat ‘oppervlakkige’ antwoord van zijn klanten. Misschien dat je als filosoof bij gesprekken met anderen wat meer zoals die bakker moet zijn, en wat meer waarde hechten aan die zogenaamde oppervlakkige antwoorden. Het antwoord van de leek. Je neemt dan immers een open en laagdrempelige attitude aan naar je gesprekspartners toe. Er blijkt meer respect uit naar de ander. Je luistert beter - het belangrijkste instrument van de filosoof.
2. Als filosoof hoor je te weten hoe je oppervlakkigheid in een debat moet vermijden. Je kan hier in feite een heel eenvoudig vuistregeltje voor gebruiken: je zegt nooit gewoon dat je het niet eens bent met je gesprekspartner, je zegt vooral WAAROM je het niet eens bent. Ik denk dat dit de basis is van elk (filosofisch) debat. Zeg dus niet: “de BVs hun standpunten zijn veelal oppervlakkig.” maar zeg: “die specifieke BV zijn standpunt is oppervlakkig omwille van volgende redenen.”. Vooral op dit punt is mijn kritiek op deze tekst zeer hard: aangezien hier geen enkel standpunt ook maar concreet wordt toegelicht of tegengesproken, aangezien heel algemeen een groep mensen (BVs) hun uitspraken zomaar een label krijgen (oppervlakkig), is dit filosofisch beneden alle peil.
3. Misleidend taalgebruik. Ik begeef me hier wat op glad ijs, want ik vertrek nu vanuit een interpretatie van je woorden. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat als je andermans standpunt als “oppervlakkig” labelt, je in feite bedoelt dat je het er niet mee eens bent. Het is iets waar we allemaal tegen zondigen in gesprekken (”Och, gij zevert gij!”), andermans standpunt labellen (zever) zonder te argumenteren. Maar een filofoof hoort zich, zeker in geschreven tekst, hier voor te behoeden. Trouwens, het oneigenlijk, misleidende (ja, sofistische) taalgebruik loopt echt wel de spuigaten uit in die laatste twee zinnen van je tekst. Je plaatst “kunstenaar” tegenover “BV”, “kunstzinnig uitdrukken” tegeover “oppervlakkige politieke uitspraken”, om nog te zwijgen van het denigrerende label “één of ander”, waarbij je schaamteloos niet zozeer die woorden, maar de conotaties, de labels, de status van die woorden misbruikt om je standpunt gewicht te geven zonder te moeten argumenteren. Het is een mooie filosofische denkoefening om eens uit te leggen wat het waardeverschil is tussen het standpunt van een kunstenaar tegenover dat van een BV. Zoals altijd: begin met de definitie van de twee uit te leggen. (ik voorspel moeilijkheden bij deze oefening, zoals daar zijn de moeilijkheid om af te bakenen wie kunstenaar is en wie niet, wie BV is en wie niet, om nog maar te zwijgen over het netelige probleem dat beide groepen vermoedelijk flink overlappen). Ik durf zelfs je eindstatement te vertalen naar: “Ik label graag mensen met wie ik het niet eens ben als BV omdat dat een minderwaardig label is, en ik op die manier hun standpunten even minderwaardig label, zonder te moeten uitleggen waarom.”
4. Durf standpunt innemen. Nergens, maar dan ook nergens in deze tekst neem je standpunt in. Nergens verdedig je, nergens bekritiseer je. En toch zijn een aantal commentatoren hier het roerend met je eens! Eens met wat? Dat BVs oppervlakkige uitspraken doen? Tja…ik vrees een beetje dat als je met al die mensen die het “roerend met je eens zijn” rond de tafel zou gaan zitten om eens dieper in te gaan over die “oppervlakkige uitspraken”, dat je al snel tot de constatatie zou komen dat wat voor de ene als “oppervlakkige uitspraak” geldt, dat voor de andere helemaal niet is. Dat heb je ermee als je zelf oppervlakkig blijft. Iedereen is het roerend met je eens…aan de oppervlakte toch. Om het met een misquote te zeggen: de pot verwijt de ketel dat hij oppervlakkig is. Toegegeven, je introduceert je kunstenaars als progressief en pro-Belgisch, maar om daaruit af te leiden dat je conservatief en contra-Belgisch bent is echt wel veelgevraagd. Zeker als ik meen te begrijpen dat je over jezelf vindt dat je misschien een wat te conventioneel en repetitief leven leidt. Ik weet dus helemaal niet wat je standpunt is, in welke materie dan ook. Ik denk dan ook dat deze tekst helemaal geen “filosofische reflectie” is. Daar is het veel te vaag voor.
Ik besef dat ik redelijk hard ben. Toch is het niet mijn bedoeling om te kwetsen, maar om je uit je tent te lokken. Uit heel deze tekst lees ik tussen de regels door twijfel. Twijfel om een duidelijk (en dus aanvechtbaar) standpunt in te nemen. Twijfel om conventies te doorbreken. Angst voor kunstenaars als Matthias Schoenaerts, die als kunstenaar per definitie in de marge leven, om nog te zwijgen van de personages die ze vertolken - heldhaftig, fout en gevaarlijk. En tegelijkertijd moet er aantrekking zijn tot dit soort vrijgevochten leven ‘aan de andere kant’. Welnu, docente ben je aan de ene kant. De veilige oever. Maar je bent pas filosoof als je in debatten een rundskop bent. Durf.
21/08/2011 om 11:17
@Igor: de Vlaamse Primitieven conservatief of reactionair??? Dat zijn toch termen die helemaal geen plaats hebben in het middeleeuwse denken! Misschien hou je niet van katholicisme en vind je dat allemaal conservatieve onzin, maar enig historisch besef zou welkom zijn.
Wat South Park betreft, kan je wel tegelijk politiek correct en ontvoogdend zijn? Ontvoogding veronderstelt het in vraag stellen van een bestaande maatschappelijke orde die mensen verdrukt (of toch een bepaalde plaats toewijst), terwijl politiek correct zijn net samenhangt met het respecteren van de orthodoxie. Het lijkt me eerder of het ene of het andere te zijn, maar niet alletwee tegelijk. Veel van wat ons in de massamedia als “subversief”, “rebels” of”onafhankelijk” voorgeschoteld wordt, is dat helemaal niet.
21/08/2011 om 13:53
Eindelijk iemand die in de media dit thema naar voor brengt! Deze stem is onze maatschappij broodnodig, daar de kunstenaar nog steeds of als genie of als product aanzien wordt. De kunstenaar zijn stem is wel degelijk belangrijk, zoniet cruciaal en zou even belangrijk geacht moeten worden als wetenschapper. Het medium is echter verschillend maar een goede kunstenaar kan via zijn kunsttaal een even belangrijk thema aanbod brengen als een wetenschapper. Het wordt tijd dit nog eens goed in de verf te plaatsen en dit te erkennen als democratische samenleving.
21/08/2011 om 14:14
Als iemand als Urbanus of Jan Verheyen zich pro-DeWever out, dan kraait er geen haan naar. Maar als enkele BV’s kritiek hebben op Zijne Vlaamsche Heiligheid dan beginnen de Vlaams-nationalisten wild in het rond te roepen, het recht van meningsuiting van artiesten in twijfel te trekken en krijg je opiniestukken als deze waarin de meningsuitingen van BV’s niet als onwenselijk maar als oppervlakkig worden beschouwd. Er wordt de BV’s sloganpolitiek verweten, maar de populairste hedendaagse politicus is iemand die te pas en te onpas Latijnse oneliners in het rond strooit. Sloganpolitiek ten top.
21/08/2011 om 15:10
Voilà, nu zijn we er.
De mening van een artiest is niet meer dan dat. Een mening. Het is niet omdat Bart Banninks iets zegt dat het waar is. Net zo min als de mening van die andere Bart de enig zaligmakende waarheid is omdat hij nu toevallig in de wetstraat optreedt in plaats van op de Lokerse Feesten. Als iedereen dat eens in gedachten zou willen houden?
21/08/2011 om 19:23
“Dan wordt het interessant als de kunstenaar een anti-autoritaire houding aanneemt. Als hij kijkt met de blik van wie tot de minderheid behoort degene die de norm van de meerderheid als leidraad neemt, in vraag stelt.” (citaat)
Naar mijn bescheiden mening vertolken kunstenaars hier niet ‘de minderheid’. N.VA staat, ondanks de ‘overwinning’ nog steeds niet voor de ideeën van de meerderheid van de Vlaamse bevolking. Daar is, dacht ik, meer dan 50% van de stemmen voor nodig. Die hadden ze niet.
21/08/2011 om 19:55
@ingrid.k. : u beseft het duidelijk niet maar uw betoog bewijst het gelijk van de auteur…
21/08/2011 om 21:54
Kunstenaars mogen wat mij betreft hun mening uiten. Of die nu wel of niet politiek gekleurd is doet niets ter zake. Het enige wat ik daarmee doe, is er akte van nemen. Haatmails zijn er niet aan besteed. Want naast die enkele die hun pijlen richten op NVA of BDW is er een grote meerderheid die stilzwijgend of in het openbaar de Vlaamse zaak verdedigen.
Dat diezelfde kunstenaars dan emotioneel reageren wanneer ze aangevallen worden verwondert mij wel. Is het niet hun (vermeende) opdracht om af en toe eens de mensen wakker te schudden uit hun (kleinburgerlijk) bestaan? Als ze dan wakker- en in hun pen schieten is het plots niet meer plezant.
Voor mij zijn kunstenaars (beeldend, grafisch of muzikaal) meestal gewoon entertainment dat ik kan smaken of niet.
21/08/2011 om 23:18
Is dit de mening van een filosofe, of van de filosofe? Alvast is mij duidelijk dat het containerbegrip ‘kunstenaar’ met zo’n simplistische benadering niet werkelijk aangeraakt werd, alsook dan hun politieke rol (alsof rollen zo maar los te koppelen zijn…).
Ook heb ik de indruk dat er vooral bepaalde kunstenaars in het hoofd werden geplaatst, tijdens het schrijven van dit, eum, stuk opinie. Natuurlijk houden velerlei medebewoners van zulks een ‘over-de-kam-scheren’ en volgen dan kreten als ‘het zal hen leren die progressievelingen’ of ‘politiek correct’.
Zelf ben ik voornamelijk een kunstnar en weet ik meer dan genoeg over de weereld om het net niet aan economen en dergelijke over te laten. Beter ook zou het zijn niet op deze verzameling (meer nog op commentaren doelend) onzinnen te reageren, maar het wordt gewoon te veel. de kleingeestige (of kleinburgerlijke) (of wereldse) (en zo verder) vlaamsche grond verjaagt zijn kreaktievelingen, net omwille van het oeverloos gekakel van gepeupel.
mais bien…
(om af te sluiten in een vreemde taal)
22/08/2011 om 14:03
@Joris VA
Leer tussen de regels door te lezen! Er staat nergens geschreven dat kunstenaars hun mening niet mogen geven. Het is de waarde die je er aan hecht die belangrijk zijn en hoe je ze interpreteert. Net zoals dit opinie stuk.
Persoonlijk ken ik de schrijfster niet noch haar achtergrond. Blijkbaar jij wel want je schrijft gewoon dat het nationalistisch getint is. Of is het zo dat iedereen die aan de VUB verbonden is Vlaams nationalist moet zijn?
MVG,
22/08/2011 om 14:35
Ik heb de tekst nu tweemaal gelezen, en stel vast dat er in het begin van de tekst weinig samenhang is en dat wat gezegd is weinig met het volgende te maken heeft. Waarom over Macchiavelli zelf begonnen wordt is mij een raadsel.
Daarna stelt u dat de mening van een kunstenaar met een korreltje zout moet genomen worden, volledig akkoord, maar geldt dit niet dan niet voor alle meningen die je hoort? Daarna komt opeens de conclusie dat de kunstenaars bij het establishment horen, waarom dit zo zou zijn wordt niet uitgelegd. Moet ik mij dan voorstellen dat deze kunstenaars geregeld samenkomen ergens in een paleis bij de koning ofzo? Ten slotte komt u er weer toe dat het beter is zelf je mening te vormen.
Dit is toch een vreemde manier van argumenteren vind ik. U vindt dus dat iedereen zelf moet denken en meningen van anderen met een korrel zout moet nemen, waarmee ik akkoord ga, maar dit zou te maken hebben met meningen van artiesten. Dit is toch bij alle meningen zo. Daarenboven is het toch wenselijk voor het debat, en het denken, dat meningen toch verspreid worden. Waarom bepaalde meningen meer aandacht krijgen dan anderen en dan bijvoorbeeld de krant of de radio halen, komt omdat dit gewoon mensen zijn naar wiens mening juist interesse is. Iedereen moet toch zijn mening kunnen geven, zeker bepaalde artiesten. Ik vind dit een bizar filosofisch stuk eerlijk gezegd.
onheuse passage geschrapt - mod
22/08/2011 om 17:21
Mijn partner en ik hebben allebei universitaire studies gedaan, en hebben onze eigen visies uitgebouwd op leven en cultuur, wat maakt dat wij soms moeite hebben met de volks gerichte programmaties op de televisie, waar zogenaamde kunstenaars (?) of showbizfiguren ons willen opdringen hoe zij de wereld willen verbeteren. Zij zouden ons willen aan het verstand brengen hoe wij moeten eten en drinken, hoe wij ons moeten kleden, hoe wij naar het toilet moeten gaan, hoe wij moeten liefhebben, wat goede en slechte seks is, hoe wij moeten vrijen en hoeveel maal per week… enz. enz. Nu komen een paar van die navelstaarders nog eens vertellen welke politiekers goed zijn en welke niet, welke partij een te volgen programma heeft en welke partij garant staat voor de ondergang.
22/08/2011 om 18:56
The artist is the opposite of the politically minded individual, the opposite of the reformer, the opposite of the idealist. The artist does not tinker with the universe, he recreates it out of his own experience and understanding of life. ~Henry Miller
22/08/2011 om 20:12
@Marc V.: de alinea waar u naar verwijst was door de mazen van het moderatienet geslipt en is intussen verwijderd; excuus - mod
22/08/2011 om 22:17
Marc, jouw bijdrage is zo zelfverheerlijkend en verheven dat ik een vorm van schaamte voel omdat ik geen moeite heb met die volks gerichte programmaties. Zou het aan de studies en de diploma’s liggen…? zou het mijn fout zijn…? zou het uw fout kunnen zijn…?
23/08/2011 om 01:19
Volgens mij geeft een goede kunstenaar nooit zijn / haar mening, maar stelt hij in zijn / haar werk net die vragen die de kijker / luisteraar dwingt om een eigen mening te vormen. Eigenlijk best te vergelijken met een filosoof, zou ik denken.
23/08/2011 om 11:29
Ik vind dit toch een vreemd opiniestuk… wat is nu eigenlijk de opinie? wat blijft er over van het stuk als je alle vaag geformuleerde zinnen (die eigenlijk niets zeggen) weglaat? inderdaad, de laatste paragraaf blijft over… waarin er eigenlijk geïmpliceerd wordt dat de kunstenaar zich beter niet te veel profileert en toch maar beter gewoon kunstenaar blijft.
Iedereen heeft het recht op een mening, kunstenaar of niet, en het is aan elk individu om te bepalen wat men met deze meningen doet. Kunstenaar of niet. Het is gevaarlijk om in hokjes te denken…
@ Erik Bongers: ik vond uw reactie heel verlichtend en volkomen terecht!
23/08/2011 om 13:07
Voor mij gaat dit opiniestuk vooral hier om, zoals schrijfster zèlf zegt:
……’Dan wordt het interessant als de kunstenaar een anti-autoritaire houding aanneemt. Als hij kijkt met de blik van wie tot de minderheid behoort degene die de norm van de meerderheid als leidraad neemt, in vraag stelt. Naarmate kunst hierin slaagt, draagt ze bij tot de cultuurkritiek. In die zin heeft kunst ook een politieke dimensie, zelfs al komt er geen enkele expliciete politieke boodschap bij kijken.’ ……..
Vroeger had dat (soms) een naam: protestzanger !!
De politieke mening van Bart Peeters of Daan of…. kan volgens mij hier op dit of op een ander forum. Anoniem dus, onder een schuilnaam ofzo. Zij hebben zoals ik en jij recht op een mening, “t zou eraan mankeren zeg.
De politieke mening van de zanger/acteur - hoe hij ook heet - kan ook, maar dan vanuit de optiek van het citaat hierboven.
Op het podium of in zijn werk. En dan is het aan de toehoorder/kijker om zich hierachter te scharen of die mening te negeren.
Maar als de kunstenaar in eigen naam spreekt op een aangeboden publiek forum, dan is dat niet alleen verwerpelijk, maar ook nog schadelijk voor hemzelf. Gegarandeerd keert een groot deel van Vlaanderen nu B Peeters de rug toe.
Hij is niet meer dezelfde onschuldige pretmaker die neutraal iedere vorm van amusement aankan/presenteert.
Bovendien bestaat dhr Peeters het dan nog om in VillaVanthilt alle Kiezers van BDW te schofferen ! Met de woorden: ‘ik hoop dat BDW niet vereenzelvigd wordt met zijn achterban….’ ,zelfs een paar keer herhaalt hij die woorden. (ik heb de opname nog).
Met andere woorden, BDW is de slechtste nog niet, het zijn zijn kiezers die het verkeerd voor hebben.
Voor mij is Peeters niet meer dezelfde. Ik zal nooit meer kijken naar zijn presentaties, niet omdat hij mij op mijn eigen kosten heeft uitgekafferd, maar omdat ik van Peeters onpartijdig amusement wil zien. Hij presenteert nogal veel TV werk namelijk.
Op het podium kan hij rustig de protestzanger uithangen, maar dan niet schelden, zoals Daan.
Al is die Daan dan weer een fantastische muzikant…..
23/08/2011 om 15:01
u speelt de man, niet de bal - mod
23/08/2011 om 15:53
Mijn interpretatie van bovenstaand opiniestuk. Kunstenaars kunnen op 2 manieren aan politiek doen, ten eerste via hun oeuvre en en ten tweede als gewone mens door hun mening te geven. Daarbij geldt dat vrije meningsuiting een recht is voor iedereen. Voor de zanger Bart Peeters, voor de kunstenaar Bart Peeters, voor de BV Bart Peeters, voor de mens Bart Peeters,… Het is toch niet omdat iemand meer dan Jan Modaal de media haalt, dat hij dan plots dat recht verliest ? Dat hij in zijn oeuvre wel een statement mag maken, maar verder zijn klep hoort te houden ? Je kan het met zijn mening eens of oneens zijn en er verder over discussiëren, maar je kan hem niet verbieden die mening te hebben. En die mening weegt niet meer of minder dan de mening van Jan Modaal, die echter minder of zelfs geen media-aandacht krijgt.
De auteur van het opiniestuk wordt meer tot denken aangezet door het oeuvre van een kunstenaar (waarin al dan niet een politiek engagement zit) dan door zijn rechtstreekse meningsuiting in een of ander programma (of zou dit preferen). En daar verschil ik van mening. Ik kan evenveel aan het denken gezet worden door wat Bart Peeters (of gelijk welke andere kunstenaar) in zijn liedjes zingt (of gelijk welk oeuvre waarin de kunstenaar zich uit) dan wanneer hij als mens op de radio zijn mening vertelt.
23/08/2011 om 23:19
Ik kan me niet ontdoen van de indruk dat de auteur een intens verlangen heeft naar een diep geraakt zijn, dat zij laks heeft aan de oppervlakkigheid van zovelen in de media, en dat zijzelf ook dieper en intenser zou willen leven.
Ik lees hierin tussen de lijnen door een pleidooi voor een waarachtig en liefdevol bestaan.
Als mijn aanvoelen klopt, kan mij dat alleen maar verheugen.
26/08/2011 om 02:40
@Eric Bongers en @ Koen V.
Mijn diepste respect voor jullie schrijven,
brains & love, who needs more.