Terwijl het alsmaar onduidelijker wordt wie tot winnaar van de Libië crisis zal worden uitgeroepen (de internationale en zwarte wapenhandel even buiten beschouwing gelaten), is het beeld van de Grote Verliezer(s) – zoals o.a. geschiedkundige Mark LeVine schrijft op Aljazeera - iets duidelijker. En ik heb het niet over Khaddafi en zijn getrouwen.

Eerste Grote Verliezer: het ‘geweldloze verzet’, wat de grote drijfkracht was voor de ‘Arabische Lente’, heeft de duimen moeten leggen voor het brutale militaire geweld. In Egypte en Tunesië is het ancien regime moeten opstappen onder druk van duizenden vreedzame betogers, die bovendien konden rekenen op de steun van het leger en de politie. In Libië liggen de kaarten iets anders op tafel.

Bovendien, de crisis in Libië omschrijven als onderdeel van de ‘Arabische Revolutie’ is al een discussiepunt op zich. In tegenstelling tot Egypte en Tunesië, gaat het in Libië om een clanoorlog, niets meer of minder; de machtige Warfalaclan is niet vergeten dat een jonge Khaddafi, behorend tot een nietszeggende clan van berbers, de Qadhadhfa, bijna een halve eeuw geleden hun koning van de troon heeft gestoten en zien nu hun kans schoon om wraak te nemen. ‘Oog om oog,…’ is nog steeds een lijfspreuk in veel Arabische landen, Libië is geen uitzondering. Maar wat na Khaddafi?

Tweede Grote Verliezer: de Verenigde Naties; ‘UN Security Council Resolution 1973’ riep op om een staakt het vuren, een ‘no-fly-zone’ en wapenembargo. Dit zou een mogelijke escalatie van het gewapende conflict hebben moeten verijdelen, zou ruimte hebben moeten geven voor een diplomatieke oplossing en had de bescherming van de Libische burgerbevolking moeten garanderen. Dat deze resolutie werd misbruikt door verschillende VN-lidstaten met een eigen agenda om zich toch te kunnen mengen in het gewapende conflict (wat het militaire geweld enkel en alleen heeft aangewakkerd) en dat duizenden burgers zijn omgekomen, is al lang geen geheim meer.

Derde Grote Verliezer: de NAVO; ‘’Resolutie 1973’ heeft nooit toegelaten dat lidstaten van de VN actief partij zouden kiezen voor een bepaalde gewapende fractie in het Libische conflict of daadwerkelijk actief zouden meevechten om het regime van een andere VN-lidstaat omver te werpen. Frankrijk heeft, ondanks het embargo en luide protest binnen de VN, toch tonnen wapens gedropt in Libië, en ondanks de belofte van Brits Premier Cameron om geen grondtroepen te sturen, heeft de UK militairen aan de grond in Libië die meer doen dan ‘enkel adviseren’.

De vraag kan gesteld worden wat de geloofwaardigheid zal zijn van toekomstige VN-resoluties indien dergelijke resoluties zo makkelijk kunnen worden geschonden of wanneer de tekst tot in het absurde kan worden geïnterpreteerd (zoals de alinea ‘all necessary means’ in resolutie 1973 aangaande Libië).

Vierde Grote Verliezer: het Internationale Strafhof (ICC) in den Haag; Khaddafi en zijn bende moeten zonder twijfel terechtstaan voor hun misdaden, maar het is meer dan duidelijk dat je de Veiligheidsraad en ICC niet moet vrezen, wanneer je machtige vrienden hebt. Eens je die vrienden kwijt bent, ben je een vogel voor de kat en pas dan loop je de kans dat je verantwoording moet afleggen voor je verschrikkelijke misdaden.

Ik zie niet onmiddellijk een Netanyahu, premier van Israël, iemand zoals Hamad bin Isa al-Kalifa, koning van Bahrein of een George Bush, in den Haag, voor de rechter verschijnen en al dreigt de VN-Veiligheidsraad met sancties tegen president Asad van Syrië, goede vrienden zoals Rusland en China (die er op hun beurt alle baat bij hebben om het deksel op stinkende potjes zoals Tsjetsjenië of Tibet te houden), zullen dergelijk VN-sancties niet ten volle steunen.

Vijfde Grote Verliezer: de Arabische Liga (AL) heeft geen kik gegeven toen o.a. het vreedzame protest van Sjiitische betogers in Bahrein met de militaire steun van buurland Saudi-Arabië brutaal en genadeloos werd neergeslagen. Bepaalde Arabische psychopathische dictators kunnen zich blijkbaar veel meer permitteren dan de AL van een gek zoals Khaddafi heeft kunnen verdragen. Maar Khaddafi had dan ook niet veel vrienden binnen de AL en de AL liet zich moeiteloos, als een stel ezels, voor de kar van de westerse coalitie spannen. De coalitie had namelijk de zegen nodig van de AL omdat anders een westerse militaire interventie te veel zou lijken op een zoveelste westers militair avontuur in een moslimland. Sindsdien neemt niemand de hypocriete houding van de AL nog serieus.

Zesde Grote Verliezer: Palestijnen en Sjiieten in Bahrein, onderdrukte bevolkingsgroepen en minderheden in Sri Lanka, Kashmir, Myanmar … Het zal hen ondertussen ook wel duidelijk zijn dat je zonder ‘Westerse sponsor’ het woord ‘vrijheid’ niet in de mond moet nemen. Zonder grootmacht of internationale coalitie aan je zijde sta je alleen en ben je aan je lot overgelaten. Dergelijke bevolkingsgroepen en minderheden worden door dictatoriale regimes brutaal onderdrukt, terwijl de grootmachten de andere kant opkijken of nauwelijks geloofwaardige acties ondernemen. Bepaalde dictators voelen zich daardoor onaantastbaar en moeten niet vrezen dat ze een zelfde afstraffing zullen krijgen als een Khaddafi.

Zevende Grote Verliezer: de Rechten van de Mens; tijdens een interview met een vertegenwoordiger van het de Overgangsraad, de transitregering in Libië, al erkend door een handvol landen, vraagt de BBC-journalist: ‘is het waar dat jullie een prijs hebben gezet op het hoofd van Khaddafi?’. ‘Jazeker’ is het antwoord, ‘één miljoen Britse Ponden, dood of levend, we hopen dat iemand in de entourage van Khaddafi de boodschap serieus neemt en ofwel Khaddafi gevangen neemt, of hem neerschiet’. ‘Zou het misschien niet beter zijn om Khaddafi te arresteren en hem voor de rechtbank te brengen waar hij verantwoording moet afleggen voor zijn misdaden’ stelt de ontredderde BBC-journalist voor. Ja, daar had de vertegenwoordiger van de raad, netjes in maatpak, blijkbaar nog niet echt bij stilgestaan. Een eerste fout van het nieuwe (democratische) regime of de laatste stuiptrekking van het oude (dictatoriale) regime?!

En is de Grote Winnaar de Libische bevolking? Een journalist van Aljazeera, in kogelvrije vest op het dak van een hotel, met op de achtergrond rookpluimen boven Tripoli zorgt voor de nodige verwarring. ‘Vooral de oudere Libiërs (en hij heeft het niet over de Khaddafi-aanhangers) wensen dat er een einde komt aan de onlusten’ zegt hij, ‘voor de burgeroorlog hadden Libiërs – buiten vrijheid – zowat alles, Libiërs zijn deze chaos niet gewoon en wensen het rustige leven van voor het conflict zo snel als mogelijk terug te hervatten’. Pardon?!

Terwijl verschillende oliemaatschappijen zich al maandenlang aan de deur van de Overgangsraad verdringen (het Britse BP zou de boot hebben gemist terwijl het Franse TOTAL en vooral het Italiaanse ENI de contracten al op zak zouden hebben), zal het een serieuze inspanning vragen van de nieuwe machthebbers in Libië en ontzettend veel discipline en zelfbeheersing eisen van de Libische bevolking om het land weg te houden van een burgeroorlog. Of zoals de Belgische cameraman Demoustier, actief in Libië, het voorstelt op Radio 1: ‘Er bestaat vrees dat het ontspoort (in Libië), er zijn zo veel families, zo veel clans die elkaar haten’.

Het neerleggen van een Kalasjnikov in Libië zal veel moeilijker zijn dan het neerleggen van een protestbord in Tunesië of Egypte.

Willy Legendre

(De auteur is oud-oorlogsverslaggever en was jarenlang coördinator voor Artsen zonder Grenzen in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Oost-Azie, waar hij nu woont en werkt)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)