De gebruikelijke media-obsessie met mini-hypes was vorige week de mega-herdenking van tien jaar “9/11”. Ik ben zelf compleet verzadigd door alle terugblikken en commentaren. Hopelijk bent u dat niet, want ik doe er alvast mijn bescheiden schepje bovenop.
Tien jaar geleden werden de aanslagen meteen tot kantelpunt in de wereldgeschiedenis verklaard. Tien jaar later is alvast gebleken dat de geschiedenis nooit kantelpunten tekort heeft. Wat er sinds “9/15” – de val van Lehman Brothers op 15 september 2008 en het begin van de Grote Recessie – gebeurd is, zal voor de VS en de mensheid wellicht veel meer betekenen dan het terrorisme van Al Qaeda.
De schuldwoestijn
Na Lehman Brothers vielen ook Wall Street, het Westerse banksysteem, het Amerikaanse kapitalistische model, de Amerikaanse economie, de Europese welvaartstaat, de euro, en elke illusie dat welvaart voor altijd op private of publieke schulden kan blijven teren. Zowel Amerika als Europa moeten hun sociaaleconomisch model vertimmeren en trekken nog jaren door de schuldwoestijn.
Politieke impasse verergert de problemen. In de VS wil Barack Obama een land regeren dat niet bestaat. Hij botst dus voortdurend op weerstand in zijn parlement. Tien jaar na de aanslagen in New York is de “Freedom Tower” die de vernielde “Twin Towers” moet vervangen, nog altijd niet afgewerkt. Een groter symbool van Amerikaanse onmacht is niet denkbaar. In Europa blijkt de euro een luchtkasteel. Het institutioneel kader om er een stenen versie van te maken, ontbreekt. Het gevolg is een desastreuse beleidskakafonie. Overal test de crisis pijnlijk de limieten van het democratisch bestuursmodel.
Dat alles is koren op de molen van China. Dat land was al bezig aan een grote remonte. Het maakt van de Westerse dip gebruik om die te versnellen. Landen als India, Indonesië en Brazilië volgen in zijn kielzog, maar China is andere koek. Het land wordt gerund als een bedrijf, heeft zowel economisch als politiek een andere agenda, heeft militaire ambities en zit op een berg geld. De crisis van het Westen is een historische opportuniteit voor de verankering van een concurrerend Chinees model en de uitbouw van Chinese invloedsferen. De geopolitieke schalen zijn verbazend snel aan het kantelen.
Lichtpunten
Maar er zijn ook lichtpunten. Er is de “War on Terror” – jawel. Die wordt universeel afgedaan als een peperdure overreactie, met de hel van Irak als dieptepunt. Ongetwijfeld. Maar vergeet niet dat iedereen na 9/11 het over één zaak eens was: er zouden nog meer aanslagen in de VS volgen. Het zijn er welgeteld nul geweest, ondanks diverse verijdelde pogingen. De winst daarvan, in termen van mensen en middelen, is enorm. Al Qaeda is zo goed als uitgeteld. Bin Laden is geëlimineerd.
Irak was een blinde gok om democratie met de wapens te exporteren naar het olierijke Midden-Oosten. Ondertussen staat er wel een ontluikend democratisch regime, terwijl elders de Arabische Lente bloeit. Obama heeft de beruchte “Freedom Agenda” van zijn voorganger eerst afgezworen om hem later weer te omarmen, min het militaire messianisme.
Sociologische aardverschuiving
Dit alles is nog heel pril en broos. Maar dat geldt evenzeer voor China en co. De Chinezen kunnen niet eeuwig blijven groeien op centralistische planning, goedkope export en massale overheidsinvesteringen. Sneller dan ze het zelf wensen, zal de gestuurde inhaalgroei vertragen om plaats te maken voor de onvoorspelbare combinatie van innovatie en ondernemerschap. China moet zijn model bijstellen naar Westers voorbeeld of het zal in de Chinese Muur eindigen.
Ondertussen is de Chinese middenklasse geboren. In heel Azië is een middenklasse van anderhalf miljard mensen aan het opkomen. Die gigantische sociologische aardverschuiving zal dé bepalende factor van onze tijd zijn. De wensen, keuzes, verlangens en frustraties van de Aziatische middenklasse zullen het wereldbeeld van de 21ste eeuw boetseren. Hun leven valt niet te voorspellen. Ze zullen het zelf maken. Afspraak over tien jaar, voor een nieuwe tussenstand.
Marc De Vos doceert aan de UGent en is de directeur van de denktank Itinera (www.itinerainstitute.org) Hij schrijft deze wekelijkse column in eigen naam - Twitter @devosmarc
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
12/09/2011 om 17:44
Een onderwerp dat mij buitengewoon boeit; Jammer dat Prof. De vVos niet dieper ingaat op de rol, de toekomst en de geopolitieke situatie van ons Europa bij dit hele gebeuren.
Aan dergelijke fenomenen zouden wij meer aandacht moeten geven. Maar ja, wat wilt ge? Wij hebben het liever over de splitsing van BHV
12/09/2011 om 21:55
Misschien moeten de overheden dan ook maar eens denken aan een “War on Financial Terror” door alternatieve financieringsmethoden te overwegen en niet langer de speelbal te zijn van het compleet dolgedraaid emo-kapitalisme op de beurzen.
Maar net zoals bij de echte “war on terror” waarbij onfatsoenlijk veel meer “collateral damage” slachtoffers vielen dan bij de strijdende partijen, blijven de echte schuldigen aan de graaicultuur rustig verderbouwen aan de volgende crisis in wording terwijl de kost voor de heropbouw zoals vanouds weer op die brave, domme belastingbetalers afgewenteld wordt
13/09/2011 om 10:23
U zegt : “China moet zijn model bijstellen naar Westers voorbeeld of het zal in de Chinese Muur eindigen”
Misschien is iets meer bescheidenheid hier wel gepast, want als er vandaag iets op een muur lijkt te botsten is het wel het westerse model. Of toch zeker bepaalde aspecten / uitwassen ervan.
In UW woorden :
“Na Lehman Brothers vielen ook Wall Street, het Westerse banksysteem, het Amerikaanse kapitalistische model, de Amerikaanse economie, de Europese welvaartstaat, de euro, en elke illusie dat welvaart voor altijd op private of publieke schulden kan blijven teren.”
Ik denk dat de Chinezen beter op creatieve wijze een eigen weg zoeken en de nodige lessen uit onze fouten trekken. Misschien kunnen wij dan iets van hen leren ipv. omgekeerd. Lol.
13/09/2011 om 12:57
@Vik Eggermont
alsof BHV niet belangrijk is, of wenst u te leven in een land waar twee bevolkingsgroepen lijnrecht tegenover elkaar staat omdat er eentje (beginnend met f- en eindigend op -ranstaligen) met de overtuiging leeft dat ze meer gelijk zijn dan de anderen?
Willen de franstaligen de Serviërs van het noorden zijn (blijkbaar wel als je ze bezig hoort)?
Ook dat is dus belangrijk. Beweren dat dit niet zo is, is op zijn minst kortzichtig.
13/09/2011 om 13:05
Zeer interessant en volgens mij correcte visie op de wereld. China komt op met een ander maatschappelijk model, maar moet nog steeds bewijzen dat het de tand des tijds kan doorstaan, zoals het kapitalisme tot nu toe min of meer succesvol deed. We zullen zien
13/09/2011 om 17:49
Het “hebben” loopt op zijn limieten. Symbooltorens stuiken in, aandelenportefeuilles verdampen, grondstoffen raken stilaan uitgeput, banken kraken, sociale zekerheid beeft. Misschien heeft dat alles een positieve keerzijde. Heel misschien, als we dat met zijn allen willen, zal het belang dat we hechten aan het “hebben” plaats maken voor de kwaliteit van het “zijn”.
14/09/2011 om 00:37
Luc D
Zeg dat maar eens aan de patiënten die dure behandelingen zullen moeten ondergaan, oudjes die een aangename herfst wensen door te maken in de zorg, de intelligente jongere die ondanks z’n bescheiden komaf ambities heeft om jaren te studeren, etc…
Ik hoor dat allemaal wel graag hoor, anders leven, meer kwaliteit dan kwantiteit bla bla bla, da’s eigenlijk op zich nog de meest decadente houding vandaag de dag als je er even over doordenkt. Want je hebt makkelijk praten als je in dit tijdsgewricht bent geboren en groot geworden.