Deze week kreeg een 19-jarige belhamel 110 € boete van een Mechelse politierechter: de leraar in klas uitgedaagd door muziek af te spelen op de computer. Wélke muziek is niet bekend. Jammer, want dàt kan pas interessant worden. “Je moet grenzen kennen”, also sprach der Polizeirichter.

Op 1 september 2011 hield Justitie haar jaarlijks togabal. Die dag spelden magistraten zich alle decoraties op, fier als pauwen. In Antwerpen volgde een politieke donderpreek, waarop een boze minister van Justitie “gevolgen” aankondigde. De beloning bleef niet uit: een nieuw spreekgestoelte voor Mercurius, nu in het Parlement. P.G. Liégeois had deze keer zijn zonnebloem opgespeld, maar gooide opnieuw met bloempotten. De grenzen van de Scheiding der Machten overschreden ? De Minister van Justitie uitgedaagd ? Hoeveel € boete ?

Geen vervolging, wel een tarief

Als er in één sector van justitie inflatie is, blijkt het wel in de boetedoening. Uit het strafwetboek werden zo goed als alle kleine overtredingen geschrapt, maar vervangen door Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS). Geen oproeping voor de politierechter meer, maar een overschrijvingsformulier in de bus. Het principe van “de vervuiler betaalt”.

Beledigen, lawaaioverlast, vuilnis te laat of te vroeg buiten, hangjongeren en hangouderen, op alles staat nu geen vervolging meer, maar wel een tarief.

Het zou leuk zijn te weten in welke mate die Boeteprocessies écht betaald worden, want die financiële efficiëntie oogt niet goed, de betrokken pappenheimers een beetje kennend. Dat Justitie er steeds méér voor kiest een aanpak financieel te vertalen is al een beleidsvraag op zich. In een “Opinie” in “De Juristenkrant” van 10/06/2009 werden de GASboetes deskundig afgekraakt door een substituut procureur des Konings, ja… van Antwerpen. Onder persoonlijke naam geschreven, niet van op het Hoge Spreekgestoelte van het Openbaar Ministerie. Niet in toga, misschien in jeans. Zoals het hoort dus, want ook magistraten hebben recht op een eigen opinie.

Ander verhaal

Liégeois is een ànder verhaal. Op 1 september gehuld in de bloedrode toga van zijn Openbaar Ministerie, was hij aan het werk, letterlijk ambtshalve, in toepassing van art. 345 Gerechtelijk Wetboek: hij “geeft aan hoe binnen het rechtsgebied is recht gesproken en wijst op de misbruiken die hij heeft vastgesteld”. Hij kan bovendien “indien hij zulks nuttig acht, een rede houden over een bij die gelegenheid passend onderwerp, en doet aan de minister van Justitie een afschrift van die rede toekomen”.

Ik ben niet de enige die zich in zijn koffie verkeerd verslikt heeft bij de lectuur van een “Untergang” - discours dat je in veel Antwerpse bistro’s kunt aanhoren, maar niet verwacht van een onpartijdig procureur in functie.

Magistratuur en Maatschappij - in de pers prompt omgedoopt tot “Linkse Rechters” noteerde: ”Diens stellingen doen huiveren (…). Terwijl het thema de strijd tegen de sociale fraudes was, gaan de mercuriales op werkelijke kwesties zoals de schijnzelfstandigheid, de aansprakelijkstelling voor onderaannemers of de misbruiken van het vennootschappenrecht niet in. De overheersende sfeer van de mercuriale is zelfs apocalyptisch; zij zaait angst. Het signaal is dat migratie en asiel hét probleem zijn dat de democratie doet wankelen. De mercuriales beschrijven niet op technische wijze wat op juridisch vlak fout loopt. Zij hebben integendeel vooral een emotionele lading. Hét signaal dat overblijft is: “het land zit vol. er zijn te veel buitenlanders”. En misschien zelfs : “eigen volk eerst”?”

Als er linkse rechters zijn, dan zijn er ook rechtse procureurs: dus nu ook de splitsing van Justitie ? Dan krijgen we misschien volgend jaar wel een Mercuriale over het Moreel Verval, met David Cameron als advocaat-generaal van dienst, met Theodore Dalrymple als ghostwriter.

Nieuwe Justitie

Terug naar Mechelen, waar het dus niet zo grappig verliep zoals in de klas van m’n zoons (zie de You Tube hier). De leraar kreeg zelfs één symbolische € schadevergoeding. Voor een klacht die hij niet eens aankaartte met zijn eigen directie, die de politierechter ter zitting vervolgens niet eens wou horen.

Hier lijkt wel een Nieuwe Justitie aan het werk. Niet een justitie die vragen stelt en communiceert. Geen overlegmodel en geen verzoening. Geen begeleiding, maar blinde bestraffing. Een financiële variante op de Kärcher van Sarko: eerst de klas schoonspuiten, dan het land.

Jan Nolf

(De auteur was bijna 25 jaar vrederechter en schrijft bedenkingen over justitie op www.justwatch.be)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)