Morgen is het zo ver. Dan zou het Europees parlement definitief het licht op groen zetten voor het ‘sixpack’, nadat hierover eerder op de maand een akkoord werd gevonden tussen het Europees Parlement en de Europese Raad. Het sixpack, dat zijn zes wetgevingsvoorstellen voor de Europese economic governance. Voor meer budgettaire discipline bij de Lidstaten, in het bijzonder die van de eurozone. In samenhang ook met een betere coördinatie van het economische beleid.
Op het eerste zicht een logische stap, tegen de achtergrond van de schuldencrisis in de eurozone.
Op het tweede zicht een beschamende onderwerping van de nationale democratieën aan de neoliberale haviken van de Europese Ecofinfilière. Zodat, wat werd aangepraat als onafwendbaar om het Rijnlandmodel te handhaven, snel dreigt te worden ingezet als breekijzer, ter ontwrichting van ons sociaal model.
Afstand van macht
We hebben er al in het voorjaar – in het kader van onze ’Help Heinrich’-campagne - onophoudelijk voor gewaarschuwd. En samen met het Europees Vakverbond concrete bijsturingsvoorstellen geformuleerd. Niet geheel resultaatloos. In elk geval minder steriel dan het roepen en schelden aan de zijlijn, zonder overdreven dossierkennis, dat we in dit debat teveel hebben gezien. Vooral inzake loonvorming werd een belangrijke bijsturing bekomen (zie verder).
Maar al bij al blijft het eindresultaat behoorlijk gevaarlijk, niet enkel vanuit sociaal oogpunt, maar ook vanuit democratisch oogpunt. Omdat dit sixpack zeer ruime bevoegdheden geeft aan de verantwoordelijken binnen de Europese Commissie voor Economische en Financiële Zaken (Ecofin) om landen te dwingen orde op zaken te stellen teneinde budgettaire en/of macro-economische onevenwichten weg te werken. Op straffe van sancties.
Daarbij is het probleem niet zozeer dat landen macht afstaan aan het Europese niveau. Maar vooral dat het Europese parlement en de Europese Raad die macht onmiddellijk doorschuiven naar de Europese Commissie. En dat binnen de Europese commissie die macht komt te liggen bij de diehards van de Ecofin-filière. En dat dezen – als je niet oplet – die macht ook gaan gebruiken om de vrijheid van onderhandelingen van de sociale partners aan banden te leggen. Niet de Europeanisering, maar de Ecofinisering is dus het kernprobleem. Met als bijzonder vraagstuk dat die Europese commissie niet democratisch is verkozen. Maar dat de Lidstaten er desalniettemin vrede mee hebben genomen dat ze de Europese commissie enkel nog kunnen terugfluiten bij gekwalificeerde meerderheid. Behoudens voor de preventieve budgettaire controle, waar met gewone meerderheid zou kunnen worden gewerkt. Dat is in de laatste rechte lijn nog bijgestuurd.
Ecofin 2020
Die almacht van Ecofin zag je al met de nieuwe Europese middellangetermijnstrategie, Europa 2020. Die leek aanvankelijk op een gemeenschappelijk project van de staatshoofden, maar werd uiteindelijk geüsurpeerd door Ecofin. Wat ook goed te merken was aan de aanbevelingen die eind juni naar de Lidstaten en de eurozone werden gestuurd. Met nog nauwelijks enige aandacht voor de sociale dimensie van Europa 2020. En met nog nauwelijks ruimte voor de filière voor Werkgelegenheid en Sociale Zaken om daarop te wegen. Of is het normaal te vinden dat amper twee Lidstaten een aanmaning kregen iets te doen aan de inkomensarmoede. En dat landen als Nederland, Verenigd Koninkrijk of Duitsland, met beschamend zwakke beleidsdoelstellingen inzake armoede en uitsluiting, werden bedekt met de neoliberale mantel der liefde.
Asymmetrie
Nu het sixpack er is, dreigt het van kwaad naar erger te gaan. Dat begint al met de bevoegdheid die Ecofin krijgt om een scorebord op te stellen voor de macro-economische onevenwichten. Dat bord ligt trouwens al zo goed als klaar. Met niet enkel scores voor goed budgettair gedrag. Maar ook voor bijvoorbeeld de handelsbalans, de investeringspositie, het marktaandeel, de schulden in de privésector, de huizenprijzen en – last but not least – de loonkost per eenheid product. Waarbij het dan de bedoeling is voor elke score een bandbreedte te bepalen.
Met het EVV hebben we nog geprobeerd daar enige “symmetrie” in te krijgen. Want als de loonkost in het ene land stijgt in verhouding tot de loonkost in een ander land, en als daardoor ook handelsonevenwichten ontstaan, waar zit dan het probleem? Bij het land waar de loonkost stijgt, en navenant ook het handelstekort? Of bij het land dat de andere landen de duvel aandoet, dat zijn werkloosheid exporteert, door een protectionistische politiek van loondumping en opstapeling van handelsoverschotten? Echter, Duitsland is gaan dwarsliggen. En dus is van die symmetrie ook niet veel meer overgebleven. Zodat Duitsland doodgemoedereerd kan doordoen met zijn politiek van sociale dumping. Die daar nota bene op vier jaar tijd – we kunnen het niet genoeg herhalen – 2.630.000 personen extra heeft opgezadeld met een risico op armoede.
Voor machteloze werknemers
Hoeft het te verbazen dat ze daar bij Ecofin de laatste dagen op wolkjes lopen? Die zien reeds hun almacht dagen. Die zien hoe Parlement en Raad gewillig de rode loper hebben uitgerold voor hun neoliberale fantasmen. En wees maar zeker dat ze die ook gaan inzetten om niet enkel de nationale regeringen (én hun parlementen) te disciplineren, maar om in één beweging ook de sociale partners onder de knoet te brengen. Of liever: de ondernemingen te bevrijden van de verstikkende greep van de vakbonden.
Een intentieproces? Wat moet je anders afleiden uit een van de belangrijke insteken van de Europese commissie voor een recent debat over de loonvorming in Europa. “Assessing the links between wage setting, competitiveness, and imbalances” (inschatting van de verbanden tussen loonvorming, competitiviteit en onevenwichten), heet het besprekingsdocument. Opletten met werkloosheidsuitkeringen, staat er, want hoge uitkeringen, gedurende lange tijd, dat “verhoogt de onderhandelingsmacht van de vakbonden en de werknemers”. Meer werkgelegenheid in de openbare sector? Idem, want “de onderhandelingsmacht van vakbonden en werknemers is hoger wanneer de overheid een aanzienlijk deel van de arbeidskrachten opslorpt”. Ontslagbescherming? Ook mee opletten, want “door de onderhandelingsmacht van de tewerkgestelden te verhogen, slagen zij er beter in te weerstaan aan loonmatiging and looninleveringen en wordt de vervanging van tewerkgestelde werknemers door ‘lage loon outsiders’ bemoeilijkt”. Dat verzinnen wij niet. Dat staat zo letterlijk drie keer op nog geen bladzijde Ecofin-tekst. En elders in de tekst ook nog een paar keer.
Mag je dan niet wantrouwig worden? Mag je dan niet, tot bewijs van het tegendeel, het vermoeden koesteren dat die Ecofin-branies er op uit zijn de balans tussen werkgevers en werknemers scheef te slaan?
Monti-clausule
Om al die redenen kan de enige belangrijke bijsturing die de vakbeweging heeft bekomen aan het sixpack, de komende jaren nog bijzonder belangrijk blijken te zijn. Immers staat nu uitdrukkelijk in de teksten dat het beleid inzake macro-economische onevenwichten de nationale praktijken en instellingen inzake loonvorming moet respecteren. En dat het recht op onderhandelen, het recht om collectieve overeenkomsten af te sluiten en ze te doen afdwingen, het recht op collectieve actie ook, onaangetast moeten blijven. Dat laatste staat bekend als de zogenaamde Monti-clausule.
Over de interpretatie ervan zal ongetwijfeld nog heel veel worden gebakkeleid. Ecofin gaat zonder enige twijfel op zoek naar juridische argumenten om toch met gesanctioneerde aanbevelingen voor de dag te kunnen komen over de loonvorming, over de cao-afspraken inzake indexering, over het vermaledijde centrale onderhandelingsniveau, enzovoorts… Maar de Monti-clausule biedt tenminste enig houvast om tegen al het Ecofin-geweld te blijven opkomen voor de vrijheid van onderhandelen en voor het daartoe noodzakelijke evenwicht tussen de onderhandelingsmacht van werkgevers en werknemers. Desnoods tot voor het Europees Hof van Justitie. Want nu het Parlement en de Raad hun democratische macht grotelijks hebben afgestaan, blijft dat het laatste redmiddel.
Chris Serroyen
Hoofd ACV-studiedienst
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
27/09/2011 om 18:17
altijd maar schulden maken zal dat sociaal model ook ten onder doen gaan. Dan maar liever de korte pijn zeker? anders zijn het onze kinderen en kleinkinderen die de zaken mogen betalen.
Niets is eeuwig, behalve de tijd en concept vraag-en-aanbod
27/09/2011 om 21:24
Heeft voortaan Europa ook haar Tea party??? Ze zullen er in ieder geval voor zorgen dat Europa sneller afhankelijk zal worden van Chinese steun en dat we goedkope producten mogen maken voor China tegen miezerige lonen om de groeiende middenklasse van China te plezieren.
28/09/2011 om 09:38
Geachte Heer Serroyen,
Graag laat ik mij door U even uitleggen wat er nu zo neo-liberaal is aan, schuldbeheersing en afbouw, financiële orthodoksie, budget evenwicht, een competitieve economie, vergrijzingsproblematiek remediëren, pensioen voorzieningen veiligstellen naar de toekomst zonder de factuur door te schuiven naar onze kinderen en kleinkinderen…..
Nu betreffende het vermadelijde Duitsland of van zieke man van Europa tien jaar geleden (geremedieerd door een socialistische bondskanselier) tot behoeder van de Euro (met al zijn voordelen) vandaag en de feitelijke motor van de Europese economie waar zeker de Belgische economie en tewerkstelling als toeleverancier ten zeerste van profiteert, kan alleen maar gezegd worden dat dit samen met het al even verguisde Nederland tot de meest welvarende landen van Europa behoort (al eens over Duitse of Nederlandse wegen gereden??) en dat men deze “welvaart” tracht veilig te stellen voor de volgende generaties.
28/09/2011 om 11:10
Waarom is er over bovenstaande informatie zo weinig info beschikbaar via de media? Waarom lezen en horen wij steeds opnieuw vooral het rechts populistisch discours van de NVA met in hun kielzog neoliberale denktanks, werkgeversorganisaties en rechtse economen? Mag u, of iemand anders die van wanten weet, vanavond ook eens in ter zake?
28/09/2011 om 12:29
Als al die loonmatigingen en sociale afbraak werkelijkheid worden zal de economie nog rake klappen krijgen omdat de burgers niet genoeg meer zullen kunnen consumeren.
28/09/2011 om 14:10
Wat we hier vergeten is dat ook de CD&V als onderdeel van de EVP hier meestemmen. Waarom wordt er daar geen druk uitgeoefend??? Tot wat dient onze stem en steun aan de CD&V?? Straks op nationaal vlak van hetzelfde??
Een ACV-ACW-er.
29/09/2011 om 09:53
Markant is dat ook sociaal democratische partijen in de val trappen om liberale maatregelen er door te trekken. Als zoethouder krijgt men de Tobintaks, waarvan iedereen weet dat die er toch nooit komt. De gewone man wordt hier het slachtoffer van de machtsstrijd tussen de Europese Commissie en de Europese Raad. Of hoe …politici en ambtenaren beslissen over het lot van de gewone man.
En hoe gemakkelijk die spreken over het lot van die gewone man in Griekenland, terwijl ze hier klagen dat hun bedrijfswagen in gevaar komt. Van solidariteit gesproken.
29/09/2011 om 23:13
Ja, de auteur breekt een lans voor het belang van de individuele vrijheid van de eurolanden om hun eigen sociale en monitaire politiek te bepalen. Echter, men mag niet vergeten dat al die economieen onderdeel zijn van een Eurotapijt. Wanneer een land dus uit de rij van de gemiddelden en de toegelaten grenswaarden danst, verzwakt het hele tapijt en kan er zelfs een gat in vallen. De consequentie van die laatst genoemde feiten is dus dat de verschillende Eurolanden invloed op elkanders beleid willen kunnen uitoefenen, wanneer zo’n situatie dreigt. Men kan niet van twee walletjes eten. Aan de ene kant de stabiliteit en macht van een gezamelijke munt en dan aan de andere kant het recht claimen toch geheel de eigen zin te kunnen doen.
Ik heb in andere bijdragen al opgemerkt dat Belgie nu eenmaal geen enclave in Europa is, waarvoor de economische wetten niet gelden om gewoon door te gaan geld uit te geven, wat er niet is. Ik begrijp wel dat dit voornamelijk om de index gaat, maar wanneer die verhoging van lonen door de index de verhoging van de arbeidsproductiviteit overtreft, gaat ons land er economisch op achteruit en zal de reeds veel te hoge staatsschuld nog verder toenemen door oplopende begrotings-tekorten. Zoals een van de hoger genoemde inzenders schrijft: “Men kan nu eenmaal niet de wet van vraag en aanbod buiten werking stellen, omdat de vakbond z’n leden graag hun jaarlijkse loonsverhoging wil doen toekomen, ongeacht of die loonsverhoging (want dat is de index) verdiend wordt of niet”.
Facit: Met het toenemen van het belang van Europa en het economisch belang van de Euro als gezamelijke munt zal ook de vakbond genoegen moeten nemen, met een grotere invloed van Europa op het reilen en zeilen van de individuele landen om het gezamelijke ‘goed’ op orde te houden (of te krijgen!).