Een heuse vergelijking met wat toen gebeurde, wordt het natuurlijk niet. Al was het maar omdat er tussen en het België van toen – het Egmontpact kwam er in de tweede helft van de jaren 1970 - en dat van vandaag toch al hopeloos veel veranderd is. Het beloofde Di Rupo-pact roept wel herinneringen op aan wat toen (ook al) gebeurde, die zoveelste vooral nachtelijk oefening om minstens dat “andere” België uit te tekenen. Ook toen vroeg men zich zoals nu af of het Egmontpact een historisch gebeuren was? Of was het toch een zoveelste vergissing zoals de vooral Vlaamse critici van toen met grote volharding ook al probeerden aan te tonen.(1) Voor wie er zoals ondergetekende toen zo goed als lijfelijk dag in nacht uit, beroepshalve stond op toe te kijken, is een vergelijkende herinnering van het Di Rupo-pact aan dat beroemde maar mislukte Egmont-Stuyvenbergpact niet helemaal ongerechtvaardigd.
“Het Gemeenschapspact voor een modern België”. Zo staat het op de flap van een in 1978 royaal uitgegeven brochure, 80 bladzijden dik. Een publicatie van de Nederlandstalige staatssecretaris “voor hervorming der instellingen”, zijn Franstalige collega in de Belgische regering hield het voor zijn Franstalige versie van de 137 overeengekomen punten bij een meer bescheiden “Pacte communautaire”. Het pact in beide landstalen op niet goedkoop glanzend papier maakte ongetwijfeld indruk. Het eindpunt van slechts wekenlang onderhandelen tussen wat toen nog de christendemocraten van weleer waren en de Belgische socialisten met daarbij de federalisten van de Volksunie en van het Brusselse FDF! Met als roerganger aan tafel, de CVP’er Leo Tindemans die bij de verkiezingen van 17 april van datzelfde jaar geplebisciteerd was met bijna 135.000 voorkeurstemmen. Hij zou het twee jaar later bij de eerste Europese verkiezingen historisch nog veel beter doen. Blijkbaar namen niet zo veel Vlaamse kiezers het hem kwalijk dat hij het “historische” Egmontpact had laten mislukken. Peilingen moeten ons vandaag oen geloven dat zeker de Vlaamse kiezer over een en ander meer dan grondig anders denkt. En niet zo een klein beetje zelfs.
Egmontpaleis
Het staatshervormende discussies in de kelders van het Brusselse Egmontpaleis waren de zoveelste etappe in een verhaal dat begint met de eerste taalwetten uit het midden van de 19de eeuw en aanvang van de jaren 1970 aan een tweede grote etappe begon, die van de eerste zogenoemde staatshervorming, die van de invoering van de drieledige gewestvorming en de tweeledige gemeenschapsvorming. Het was de eerste keer dat men de buitenwereld wilde tonen dat er in dit Belgenland ook Vlamingen en Walen woonden, die elk een andere taal spraken die ieder voor zich een eigen beleid wilden uitstippelen. Tot dan had men dat beter willen samenleven van Vlamingen en Franstaligen proberen op te lossen met honderd jaar prutsen aan de wereldberoemde Belgische taalwetten.
Daarover was men nu zo goed als uitgepraat, het moest dit keer zeker meer zijn, het aloude België zou er na deze oefening zichtbaar anders moeten uitzien. Voor de anciens in de Belgische staatshervormende wetenschappen, men schreef toen de intussen al lang geschrapte grondwetsartikelen 107quater en 59bis, de (Franstalige) drieledige gewestvorming en de (Vlaamse) tweeledige gemeenschapsvorming. Een oefening die men de daarop volgende jaren langs alle kanten probeerde uit te diepen via discrete en andere gesprekken onder meer tijdens een meer dan 24 uur durend beraad op het kasteel van Steenokkerzeel. Tot men uiteindelijk na de verkiezingen van voorjaar 1977 in het Brusselse Egmontpaleis terecht kwam. Terwijl het buiten uitzonderlijk mooi voorjaarsweer was.
Men zou nog maar eens op zoek gaan naar dat andere België dat er anders mocht uitzien dat wat het ooit was, maar helemaal nieuw zou het ook dit keer niet zijn. Zoals men ook nu weer angstvallig binnen de oorspronkelijke Belgische contouren blijft, die van het aloude België van toen.
Facelift
In simpele bewoordingen, een al dan niet stevige facelift, dat moest het worden. Nieuw behangpapier dat kon zeker, een aparte badkamer voor elke familie, een moderne keuken met een eigen eetkamer, dat en nog veel meer mocht allemaal als het aloude Belgische adres maar bleef wat het al zolang was. Niet te vergeten, extra beetje zakgeld voor alle huurders. Tot en met een gesplitst BHV. De beruchte zes randgemeenten bleven bij Vlaanderen, maar Franstalige inwoners van de zeer ruime Vlaamse rand rond Brussel kregen het recht om binnen de Brusselse muren te gaan stemmen. Het zogenoemde “inschrijvingsrecht”: om van dat recht gebruik te kunnen maken, moest men enige moeite doen, men moest zich in een Brusselse gemeente gaan inschrijven, men moest zijn stem in die gemeente uitbrengen, men moest zich dus lichamelijk verplaatsen.
Vandaag krijgt men dat voorrecht aan huis besteld, in de eigen Vlaamse brievenbus. Dat voorrecht wordt nu wel beperkt tot de zes Vlaamse faciliteitengemeenten die hun etiket van Vlaams grondgebied mogen blijven dragen. Egmont gaf de Franstalige Gemeenschap bovendien de culturele vrije hand in die Vlaamse gemeenten. Precies dat inschrijvingsrecht dat al een paar jaar vroeger op het kasteel van Steenokkerzeel op tafel lag, was één van de zwaarste Vlaamse struikelstenen tegen het Egmontpact.
Maar Egmont bracht nog heel wat andere nieuwigheden. Zo wilden sommigen de provincies afschaffen. Men liet die uiteindelijk bestaan maar in een wat ontmantelde vorm. Er kwam zelfs een nieuwe bestuursniveau bij: 25 subgewesten. Als het over de centen ging, hadden de Egmonters met niet veel meer dan 1 pagina van het boekje al meer dan genoeg.
Ontslag
Het historisch (!) resultaat van de Egmontoefening kent men: “Ik ga van hier weg. Ik ga naar de koning en biedt hem het ontslag aan van de regering.” Aldus een nogal opgewonden Leo Tindemans najaar 1978 voor een verbijsterd parlement en onder toezicht van de “toevallig” aanwezige televisiecamera’s. In Laken zou men de electoraal zo succesrijke Antwerpse politicus deze opvoering nooit vergeven. Zijn piepjonge partijgenoot Wilfried Martens mocht het in zijn plaats opnieuw proberen: goed twee jaar later zorgde die samen met de socialisten en de liberalen voor een gecorrigeerde versie van de Egmontafspraak, ook weer voorgesteld als dé definitieve staatshervorming.
De partijpolitieke federalisten die nochtans bereid bleken om het uitgesproken Belgische Egmontpact een “historische” kans te geven, mochten niet meer meedoen. Die mogelijkheid krijgen ze vandaag ook niet meer: ze krijgen zo te zien geen tweede kans om toch minstens één vinger in die nieuwe Belgische papketel te hebben. De Waalse federalisten hebben vandaag trouwens geen georganiseerde partijpolitieke stem meer om zelf hun verhaal luid en duidelijk te laten horen: aan Vlaamse kant is het weinig waarschijnlijk dat het tussen de opvolgers van wijlen de Volksunie van Hugo Schiltz en de restanten van het ook al wijlen het Vlaams Blok samen aan het Vlaamse oppositiezeel te trekken.
Zoals toen is beider keuze vandaag te tegenstrijdig: de N-VA blijft zoals de Volksunie toen zeggen dat een oplossing binnen de bestaande Belgische contouren moet kunnen, zoals toen vinden de Belangers van vandaag dat een non-uitweg, voor hen moet Vlaanderen eens en voorgoed los uit het Belgische carcan. In de staatshervormende vaktaal: N-VA kiest voor een confederaal België, hun Vlaamse tegenspelers willen de scheiding zonder meer.
Confederaal
Lang geleden werd ene Vlaamse minister-president Luk Van den Brande letterlijk binnen het uur op het koninklijk matje geroepen omdat hij publiek durfde stellen dat dit Belgenland een confederaal land moest worden: twee zo goed als onafhankelijke staten die afspreken wat ze binnen de Belgische grenzen nog samen willen doen. Het heeft hopeloos lang geduurd voordat het Belgische systeem het woordje “federalisme” in de mond wilde nemen, “confederalisme” blijft vandaag nog altijd een Belgisch taboe. Een keuze die men nog altijd niet wil maken en de operatie “Op weg naar een echt ANDER België” ook nu weer herleidt tot oeverloze discussies over peperdure punten en nog minder goedkope komma’s.
Een lukrake illustratie uit de voorbije dagen: de blijkbaar bijzonder moeilijke discussie over de vraag of het Franstalige Brusselse parket straks nog bevoegd zal zijn voor het Vlaamse deel van wat ooit het gesplitste BHV moet worden. Het zal daar niet bij blijven. Altijd zal er wel iemand bij de poging tot uitvoering van de Di Rupo afspraken zijn vingertje opsteken om te laten weten dat men toen toch iets anders had afgesproken, altijd zal er wel een Raad van State zijn of een geleerde deskundige “staatshervorming” zijn die zwart op wit zal aantonen dat deze punten en komma’s echt niet kunnen als men niet eerst toch nog enkele andere komma’s en punten wegveegt of toevoegt. Alleen maar omdat men tegen beter weten in binnen die aloude tot op de draad versleten Belgische contouren wil blijven rondploeteren. Alleen maar omdat men die toch onvermijdelijke keuze tussen federalisme en confederalisme niet wil of durft maken. De toenmalige voorzitter van wat toen nog de Vlaamse executieve was, vandaag de Vlaamse minister-president van de Vlaamse regering, vond die keuze vijftien jaar geleden al vanzelfsprekend. Men blijft het daarom doen met punten en komma’s. Alleen maar omdat men ook nu weer die vanzelfsprekende keuze niet wil maken.
Marc Platel
(De auteur is oud-journalist en gewezen stafmedewerkers van Volksunie en N-VA)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
(1)Marc Platel, De Prinsen van Stuyvenberg, Historische beslissing of vergissing, 127 blz.,1979, uitg. Davidsfonds, Leuven.
30/09/2011 om 16:28
Wat is het verschil dan tussen confederalisme en federalisme meneer Platel? Iedereen in Vlaanderen gebruikt een verschillende definitie van confederalisme. De enigste correcte die van een samenwerkingsverband tussen onafhankelijke staten wordt in Vlaanderen echter nauwelijks gebruikt, ook niet door de NVA. NVA beweert bij hoog en laag dat een confederatie een eerste stap is naar een onafhankelijk Vlaanderen daar waar een onafhankelijk Vlaanderen een essentiële voorwaarde is om van een confederatie te kunnen spreken. Zolang er geen sprake is van Vlaamse onafhankelijkheid en dus het splitsen van België in twee of meerdere onarfhankelijke staten kan er geen sprake zijn van confederalisme. Een confederatie is dus ofwel geen oplossing binnen de Belgische contouren zoals de heer Platel beweert want het opheffen van die contouren zijn een eerste voorwaarde om een confederatie op te richten ofwel is er hier helemaal geen sprake van een confederatie maar gewoon een zoveelste variant van het federalisme.
Ten andere. Wat is de meerwaarde van een confederaal België als die enkel maar dient om de staatsschuld en Brussel te parkeren omdat NVA niet weet hoe dat probleem op te lossen. Confederalisme is voor de nationalisten van NVA niet meer dan een theoretische constructie om de standpunten van de separatisten en niet-separatisten met elkaar te verzoenen.
30/09/2011 om 17:03
Misschien moet iemand eens duidelijk uitleggen hoe het komt dat de koning (als instituut) nog steeds zoveel macht heeft. Blijkbaar is dat toch een van de grote struikelblokken die Vlaanderen verhinderen te ontwikkelen zoals de Vlamingen dat willen (zonder daarvoor separatistisch te moeten zijn).
30/09/2011 om 17:54
Op grond van vijftig jaar ervaring met dit dossier, kan ik alleen maar hopen dat di-Rupopact nooit werkelijkheid wordt. Liever niets dan DAT. De zg. Vlaamse onderhandelaars hebben zich door het Stockholm-syndroom steeds dieper in de luren laten leggen; ze hebben zich door de Franstaligen “le beurre et l’argent du beurre” laten ontfutselen. Ik heb er geen woorden voor.
30/09/2011 om 18:35
De franstaligen hebben de mond vol over het behoud van Belgie, zoals ze nu weer bezig zijn met hun te hoge eisen en hun bemoeiingen boven de taalgrens, zijn juist zij en niet de zo verfoeide Vlaamse Nationalisten de doodgravers van ons land.
30/09/2011 om 19:12
@ Karel
Het lijkt wel alsof u vindt dat de nva te zacht is in haar standpunten. Uw bewering dat nva-confederalisme geen echt confederalisme is, zou kunnen kloppen, dat “confederalisme” zou inderdaad wel eens een voorstel kunnen zijn dat 10 keer minder seperatistisch is dan vele nva-critici zouden denken. Wanneer de nva nu al een aantal jaar duidelijk maakt dat zij België nu nog niet willen splitsen, geloof ik hen volledig. Dat is trouwens ook de enige reden waarom ik getwijfeld heb of ik vorig jaar eventueel niet op hen zou stemmen, omdat ze al weinig van het begin vragen en inderdaad al vooraf in hun standpunten doorgedreven naar verzoening zoeken. Helaas wordt dit consequent met weinig waardering ontvangen cynisch genoeg door diegenen die willen dat België blijft bestaan, ze zijn zo druk bezig met het redden van het land dat ze naast de toegeworpen reddingsboei(en) doorzwemmen.
30/09/2011 om 20:33
Iedere dag komt Di Rupo 1 dichter bij. Een nachtmerrie zonder meer. Hopelijk zal die regering niet lang stand houden…alhoewel …als iedereen zit te wachten op een toffe ministerportefeuille…..
30/09/2011 om 21:35
Geef eens een paar voorbeelden van confererale staten Mr Platel.
En kom niet af met Zwitserland omdat het in de naam staat want Zwitserland is een federale staat.
Ze lopen daar nog met z’n allen achter de Zwiterse vlag trouwens.
Ik vrees dat u er geen gaat vinden.
Voor De Wever is een conferderatie een korte tussenstap naar onafhankelijkheid.
01/10/2011 om 10:21
Marc Platel heeft volkomen gelijk wanneer hij stelt dat men de keuze tussen federalisme en confederalisme niet durft te maken. De Franstaligen willen het obscure, ondoorzichtige gewoon behouden. Daar getijen zij het best omdat de transfers van noord naar zuid dan voor het merendeel van de burgers aan ‘t oog onttrokken kunnen worden. Zij vergissen zich, want net zoals in de reclame zoals we zonet in Terzake konden zien, is eerlijkheid en transparantie de enige oplossing. Ondanks de sociale media geloven blijkbaar de onderhandelende partijen dat zij de burgers nog altijd kunnen blijven voorliegen. CD&V en O-VLD vertelden, voor de verkiezingen, dat zij ook confederale partijen zijn. Aan hen nu dit in de praktijk te bewijzen. Want alleen al samenvallende verkiezingen of een federale kieskring zijn daaraan een aanfluiting.
01/10/2011 om 11:00
Semantische vitterij op de term confederalisme doet niets af aan het feit dat Platel fundamenteel gelijk heeft. Iemand die beweert dat de huidige staatsstructuur in Belgie werkt, laat staan nog een toekomst heeft is ziende blind.( en dan druk ik me nog diplomatisch uit)
Feit is dat dit land uit twee naties bestaat met ander taal, inzichten en aspiraties. Noem de volgende consructie hoe u wilt maar het zal imo de enige zijn die dit “land” naar de 22ste eeuw kan brengen: TWEE deelstaten, een Nederlandstalig gedeelte, een Franstalig gedeelte; en een bij wet tweetalige hoofdSTAD met één bestuursniveau ( geen 20 ) Eenvoudig? in opzet wel in realisatie natuurlijk niet, maar in elk geval beter dan de probeersels van nu met hun onduidelijkheden, dubbelzinnigheden en verschillend interpreteerbare akkoorden. Eenheid in verscheidenheid maakt macht. L’ union dans la diversité fait la force
01/10/2011 om 13:29
De staatstructuur kan inderdaad verbeterd worden, maar wat de N-VA voorstelt is geen oplossing. Meer Vlaanderen betekent niet beter bestuur. Het betekent gewoon dat de politici die vroeger de beslissingen voor België namen, ze nu voor Vlaanderen nemen. Het territorium is veranderd, maar de politici zelf hebben nog altijd dezelfde reflexen en maken dezelfde fouten. Ook die van de N-VA: Muyters gaat gebukt onder de perceptie dat hij de ene rekenfout na de andere maakt (al dan niet terecht), in Antwerpen, toch een N-VA bastion als we De Wever mogen geloven, raken ze nog altijd niet uit het geklungel rond hun brugtunnel, bij Bourgeois lopen monumentendossiers makkelijker drie tot vier jaar vertraging op tegenover de oorspronkelijke planning, de Vlaamse energiemaatschappij is een lege doos en de Vlaamse gemeenten zijn niet in staat om hun eigen financiën deftig te beheren (Dexia).
Hetzelfde soort van geklungel vind je overigens ook in Wallonië, in Brussel en op Belgisch niveau. Het is eigen aan de politieke kaste in dit land, onafhankelijk van de partij waar ze toe horen. Meer Vlaanderen zal daar niets aan veranderen, de voorstellen van de N-VA zetten niet meer zoden aan de dijk dan die van andere partijen. Zeker niet als de politici van de N-VA van zo’n mediocriteit zijn.
01/10/2011 om 14:14
In één beweging klagen over onduidelijkheden, dubbelzinnigheden en verschillende interpreteerbare akkoorden én de discussie over confederalisme semantische vitterij noemen. Men moet het maar kunnen. Is Vlaanderen nu onafhankelijk of niet? Allemaal semantische vitterij volgens de heer Helmut.
01/10/2011 om 20:47
@Noel D
Canada is een confederatie.
@Marc Platel
Net zoals men vroeger het woordje “federalisme” niet in de mond nam en net zoals “confederalisme” nog steeds taboe is, is “president” een mega taboe in België, waarschijnlijk omdat dit het koningshuis mateloos irriteert. Het toont ook aan hoe belangrijk het koningshuis nog is, hoeveel macht het nog heeft en hoe men vooral het koningshuis niet voor het hoofd will stoten. Hoog tijd om Chris Peeters en Rudy Demotte met “president” aan te spreken i.p.v. het belachelijke “minister president”.
Bedankt voor uw opiniestuk, ik heb ervan genoten.
02/10/2011 om 00:41
@ de heer Cobbaert. Canada is een federale staat. De provincies (deelstaten) hebben meer autonomie dan in ons land maar Canada is al zeer lang een gewone federale staat net zoals Zwitserland, dat ander imaginair “confederaal” land. Het toont eens te meer aan dat veel mensen die de termen confederatie in de mond nemen meestal geen enkel idee hebben wat een confederatie is of het wel weten en rond de pot draaien. De DDR was wellicht ook Democratisch omdat dat nu eenmaal de naam van het land was. Duitse Democratische Republiek.
A propos. Het staatshoof van de Canadese “confederatie” is Queen Elisabeth II.
02/10/2011 om 02:16
Tindemans zou wel gezegd hebben: “ik bied hem…” want die kende de basisregels van het Nederlands wél. Voor het overigen een prima tekst.
02/10/2011 om 09:00
Vlaanderen, Brussel en Wallonië zijn historisch zodanig met elkaar verweven dat het geen bal uitmaakt of wij unitair, federaal, confederaal of zelfs geheel onafhankelijk zouden zijn. Wat essentieel is, is goede wil langs beidee kanten, en een beetje meer vlaams inlevingsvermogen in de complexiteit van grootstad Brussel
09/10/2011 om 11:01
9/10/11
Het is inderdaad hopeloos aan het worden en echt om er de moed bij te verliezen. Wat mij vooral stoort is dat de inwoners van de zes randgemeenten de keuze krijgen om te gaan stemmen in BHV of in Brussel. Die inwoners van Vlaanderen krijgen dus een voorrecht die geen enkele andere Vlaming heeft. Ik ben een naar Limburg uitgeweken oost-Vlaming en zou ook wel eens willen kiezen in het Arrondissement Gent-Eeklo. Moet ik naar de Raad van State om die zoveelste discriminatie ongedaan te maken?
Ik vrees dat dit akkoord de voorbode is om de zes bij Brussel te voegen. Ik voel mij zo machteloos in dit hele toneelspel. Er zijn in dit land, helaas, bewoners die meer rechten hebben, voorwaarde is Franstalig te zijn. Zij passen zich niet aan en kennelijk krijgen ze ook van de meerderheid der Vlaamse politieke partijen nog gelijk. In wat voor land leven wij?