De Jerry Springer show bestaat vandaag, 30 september, 20 jaar! Bij ons al lang van het televisiescherm (en mogelijk uit het geheugen) verdwenen, blijft Jerry Springer en zijn ophefmakend praatprogramma op het thuisfront scoren, en dit bij vriend en vijand. In 2005 kreeg de show het label TV’s lowest life-form en de presentator een 32ste plaats in de top honderd van mensen die de VS naar de verdoemenis hebben geholpen. Maar de Amerikaanse kijker lust er nog steeds pap van, ook al werd de populariteitspiek van de jaren 1994-1996 nooit meer geëvenaard.

Jer-ry! Jer-ry!

“Ik betrapte mijn man in de slaapkamer van mijn dochter terwijl hij seks had met de transseksuele ex-echtgenoot van mijn aan obesitas leidende pornoster-zus”. Dergelijke uitspraak zou niet uit de toon vallen als openbaring aan het begin van een gemiddelde aflevering van de Jerry Springer Show.

Volgens de regels van de spektakelkunst zou de getormenteerde, mogelijks reeds tot tranen bewogen vrouw daarna onder luid gejoel van het studiopubliek geconfronteerd worden met de zus, de echtgenoot, en de getraumatiseerde dochter. Mogelijk duikt er ook nog een mystery guest op die een extra, tot nog toe ongekende laag aan deze onwelriekende familiesage toevoegt.

In ieder geval zullen nog voor de eerste reclameonderbreking de bodyguards al zijn tussengekomen om slaags rakende bedriegers en haartrekkende hysterica’s te scheiden, terwijl ze het rondvliegend meubilair trachten te ontwijken. Pas wanneer het laatste stukje decor en de laatste traan over het podium rollen, roept Jer-ry! iedereen weer tot de orde, zalft en sust hij, om daarna gasten, studiopubliek en kijkers met de moraal van het verhaal terug de wereld in te sturen.

Waar haalt ie ze!

En dit al meer dan 4000 afleveringen lang. Voor sommigen staat het programma symbool voor de (ver)ziek(t)e VS samenleving met dolgedraaide celebrities als wijlen Michael Jackson, hoererende TV-priesters, incestueuze red necks, en alle andere onvatbare wezens en verhalen die ergens tussen de West Coast Babes en East Coast Cool te vinden zijn. Verdedigers (jawel, die zijn er ook) roemen het taboedoorbrekende karakter van de show en prijzen Springer omdat hij expliciet racistische uitlatingen en het slaan van vrouwen veroordeelt.

Meanwhile back at the ranch…

Toen Jerry begin jaren 1990 de wereld veroverde, was Vlaanderen nog volop aan het bekomen van de doorbreking van het al te preutse publieke omroepmonopolie door de ook al brave VTM. Bijna alles wat niet doorsnee was, was taboe. Eind jaren 1980 nog werd het gebruik van een condoom gedemonstreerd met een bezemsteel, omsingeld door ernstig kijkende academici, als was het de registratie en analyse van een wetenschappelijk experiment.

Toen Emiel Goelen in 1990 in zijn Steek-Er-Wat-Van-Op-Show aan een net uitziende heer vroeg: ‘u bent dus als vrouw geboren?’, keek het studiopubliek ernstig en muisstil voor zich uit. Toch bleek ook Vlaanderen de sfeerwending aan de andere kant van de plas op te pikken, want in 1992 mocht Edwin Ysebaert zijn succesvolle radioprogramma Het Eenzame Hartenbureau op de televisie overdoen.

Even leek het er op dat Vlaanderen z’n eigen Jerry Springer Show kreeg, want plots werd het scherm gevuld met een in SM-pak geklede man die vanachter zijn lederen masker aan Edwin vertelde over zijn ongewone seksuele exploten. Mensen met een geboortejaar na de oliecrisis van de jaren 1970, en dus zonder enige herinnering aan dit programma, kennen wellicht de Boemerang parodie uit In de gloria.

Emo-tv

Maar het bleek geen spek naar Vlaamse bek, en zowel Ysebaert als Springer verdwenen hier al snel uit de belangstelling. Toch was deze korte hype geen voetnoot in de geschiedenis van de Vlaamse televisie. Voor een stuk waren ze een bruuske inhaalbeweging van de televisie in de richting van de informaliserende samenleving, waarin mensen veel openlijker werden over wat ooit taboethema’s waren.

De shows timmerden ook mee aan de weg van een grotere trend in televisie: de verschuivende focus naar échte mensen met échte emoties. Ze vallen dan ook niet toevallig samen met de introductie begin jaren 1990 van reality programma’s type Big Brother – van oorsprong geen Amerikaans maar Nederlands format – waarin gewone mensen in ongewone, gemanipuleerde en kundig geredigeerde situaties worden gebracht waarin emoties hoog oplaaien.

Intussen zijn dergelijke programma’s een vast onderdeel geworden van ieder programmaschema. Ruzie, overspel, misbruik worden niet enkel meer bediscussieerd maar uitgelokt via programma’s als Expeditie Robinson. Bij de eerste Big Brother afleveringen viel Vlaanderen nog uit z’n stoel. Vandaag vinden we dergelijke uitzendingen minder choquerend dan een gemiddeld weerbericht.

De moraal van het verhaal

Wellicht denkt u nu: Tiens, hoe zou het nog met Edwin Ysebaert zijn? De laatste keer dat hij het nieuws haalde, was met een vraag aan de VRT om de goegemeente niet langer met oude fragmenten aan zijn show te herinneren. Blijkbaar staat het zijn verdere carrière in de weg. Niet zo bij Jerry Springer. Ooit beweerde hij dat hij nooit naar zijn programma zou kijken, maar bij deze twintigste verjaardag is hij naar eigen zeggen apetrots. En alle controverse ten spijt, zijn Jerry en zijn Springer show uitgegroeid tot een monument van de Amerikaanse televisie. Gelukkige verjaardag!

Hilde Van den Bulck
(De auteur doceert communicatiewetenschappen aan de Antwerpse universiteit)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u zich schikt naar de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod