De werkgevers blijven verwoede pogingen doen om het hele debat over de werkgelegenheid en de werkzaamheid toe te trekken naar de afbouw van de brugpensioenen en de landingsbanen. En hadden het er daarom voor over om de stekker te trekken uit de evaluatie van het Generatiepact die lopende was in de Nationale Arbeidsraad. In strijd overigens met de afspraken in het ontwerp van interprofessioneel akkoord voor 2011-2012. Omdat die gaandeweg begon aan te tonen dat de werkzaamheid van ouderen beter evolueert dan verwacht, dat het aantal brugpensioenen beneden de 60 jaar sterk is gedaald en dat het Generatiepact vooral heeft gefaald naar jongeren.

Stekker eruit

Bijzonder jammer, want er was al veel werk in gestoken. En de voltooiing van dat werk had de federale regeringsonderhandelaars geholpen evidenced based , op basis van facts and figures, te werk gegaan. Doodjammer ook omdat het een tweede klap is voor het interprofessioneel overleg dit jaar. En dat tegen de achtergrond van een dreigende double dip, nu de schuldencrisis opnieuw overslaat op de financiële sector. Daar moeten we samen door, zoals we dat eind 2008 hebben gedaan. En niet in de verspreide slagorde waarvoor de werkgevers kennelijk hebben gekozen.

Ik kan alleen maar hopen dat de regeringsonderhandelaars zich nu niet te zeer laten afleiden door de framing van de werkgevers. Die willen het grote maatschappelijke debat over werkgelegenheid en werkzaamheid herleiden tot enkel datgene wat de werkgevers als hinderlijk ervaren in hun bedrijfsbeleid.

Kamerbreed

Laat ons asjeblief een kamerbreed debat voeren. Met niet enkel maatregelen aan de aanbodkant, maar met ook een stevig vraaggericht beleid voor banencreatie. Met niet enkel aandacht voor het aantal jobs en het aantal werkzamen, maar met veel meer aandacht voor de kwaliteit van de jobs, van de loopbanen en van de arbeidsorganisaties. Met niet enkel een blindstaren op het einde van de loopbaan, maar met aandacht voor een pro-actief loopbaanbeleid, dat er doorheen de hele loopbaan zorg voor draagt dat werknemers niet te snel opbranden. Waarbij ook het gebrek aan evenwicht wordt erkend, met naar de werknemers vooral harde maatregelen en naar de werkgevers overwegend zachte wenken. En waarbij vooral bij alle generaties wordt bekeken wat het potentieel is. Laat ik dat laatste punt even uitwerken.

Beginloopbaanbeleid

De sprong in de jeugdwerkloosheid ingevolge de (eerste) financiële crisis is nog lang niet verwerkt, met inmiddels een pak van die jongeren die verzeilden in de langdurige werkloosheid. Bovendien blijkt dat de structurele problemen van jeugdwerkloosheid, die al aanwezig waren vóór het Generatiepact en die het Pact wilde verhelpen, zich scherper dan ooit stellen. Met een stijging van de werkloosheid onder kortgeschoolde jongeren en nog het meest onder allochtone jongeren. Met ook een bijkomend, maar bijzonder delicaat vraagstuk (delicaat, omdat het een bijzonder genuanceerd antwoord vergt): kunnen we blijven doorgaan ongeremd de werkzaamheidsgraad van jongeren omlaag te halen door ze almaar langer in het hoger onderwijs te houden? Voor een deel is dat absoluut wenselijk. Omwille van de nood aan upgrading van de bevolking. En omwille van de doelstelling van democratisering van het hoger onderwijs. Probleem is echter dat in één beweging ook het verblijf in het hoger onderwijs almaar langduriger wordt. Dat kost geld, veel geld. Terwijl de opstart van het hoger beroepsonderwijs totaal is stilgevallen. Bovendien gekoppeld aan een andere kwestie: de bevordering van de studentenarbeid. Vanaf 1 januari 2012 komt er een aanzienlijke versoepeling voor studentenjobs. De eerste signalen van mogelijke omzetting van gewone jongerenjobs in studentenjobs lopen binnen.

Het verhogen van de werkzaamheid bij jongeren is niet alleen een enorme uitdaging. Het is ook onze morele plicht om jongeren die aan het begin van hun volwassen leven staan alle kansen te bieden. Een goede job is daar een ongemeen belangrijke voorwaarde voor.

Midlife reserve

Laat ons ook alle potentieel op middenleeftijd benutten. Het is niet omdat de werkzaamheidsgraad daar bijzonder hoog is, dat er geen groeimarge meer is. Bij de zogenaamde risicogroepen in de werkloosheid: kortgeschoolden, werklozen van buitenlandse origine, arbeidsgehandicapten en in het bijzonder ook de nieuw ontdekte groep van zeer moeilijk bemiddelbare werkzoekenden. Met daarnaast ook de nog steeds belangrijke groep van personen die zich niet aanbieden op de arbeidsmarkt of inmiddels zijn uitgetreden, vaak om familiale redenen. Waaronder ook een grote groep van allochtone vrouwen. Hoe lang is het niet geleden dat aangepaste acties gebeurden naar die doelgroep van potentiële herintreedsters (en en af en toe ook herintreder). Het is maar recent dat ze vanuit de VDAB opnieuw onder de aandacht werden gebracht.

Vergeet ook niet het potentieel dat zit bij de verborgen werkloosheid, bij mannen en vooral vrouwen die deeltijdarbeid vergen. Met deeltijdarbeid is niks mis, in de mate dat het een geheel vrijwillige keuze is. Maar in België heb je meer dan in andere landen een grote groep van onvrijwillig deeltijdsen. En zelfs bij de anderen kan je de vraag stellen hoe vrijwillig de keuze is, wanneer node vrede wordt genomen met het deeltijdwerk, omwille van problemen inzake kinderopvang of opvang van andere zorgbehoevende familieleden. Of omdat een contract met meer uren onvoldoende rendeert.

En trek dit onmiddellijk ook door naar de niet-actieven met partiële mogelijkheden. Ik wou eerst schrijven, personen met verminderde arbeidsgeschiktheid. Maar dan heb je weer een deficitbenadering, waarbij je vertrekt van wat iemand niet meer kan. Zoals we dat in de sociale zekerheid gewoon zijn. We bepalen wat iemand niet meer kan. 66% arbeidsongeschiktheid voor de toegang tot RIZIV. En 33% arbeidsongeschiktheid voor de indeling bij VDAB en RVA. En bij personen met een handicap vertrekken we van het rendementsdeficit (verschrikkelijke term overigens). Laat ons de boel simpelweg omkeren. Vertrek van wat iemand nog wel kan, of nog liever, zou kunnen (“Plus est en vous”). En begeleid hem of haar dan naar een job op maat. En dat in alle uitkeringssystemen. Niet enkel voor RVA-werklozen. Maar net zo goed vanuit RIZIV. Daar is er al een prille aanzet, met een nieuwe samenwerking tussen VDAB en mutualiteiten. Maar ook uit te breiden tot personen met een tegemoetkoming als gehandicapte en naar slachtoffers van beroepsziekten en arbeidsongevallen. Al moet je bij die laatste wel wat extra garanties inbouwen tegen misbruiken door de private verzekeraars.

Dwaalspoor

Laat ons in elk geval de illusie doorprikken dat je de uitdagingen inzake werkzaamheid oplost door blindweg te hakken in de brugpensioenen. Ten eerste omdat je in veel gevallen alleen maar zult vaststellen dat je er in plaats van een bruggepensioneerde alleen maar een gewone werkloze bij krijgt, een die nota bene duurder is voor de overheid. Ten tweede omdat die vijver almaar kleiner wordt. Dat kan je goed afleiden uit het rapport van de Studiecommissie voor de Vergrijzing van vorig jaar. Neem bijvoorbeeld de doelgroep van mannen van 55 tot 59 jaar. Daar hadden de bruggepensioneerden in 2008 slechts een aandeel van 9%, amper een kwart van de niet-actieven in die categorie. Bij ongewijzigd beleid zakt dat terug tot 5.5% in 2060. Nog een reden om niet het dwaalspoor te volgen dat de werkgevers, uit eigenbelang, hebben getrokken.

Luc Cortebeeck
Voorzitter ACV

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod