Zelden was er zoveel belangstelling voor een vergadering van Europese leiders als voor de Top van 26 oktober. Het is moeilijk om een straffe en eenduidige analyse te maken van het resultaat van de bijeenkomst. De berg heeft op het eerste zicht drie beslissingen gebaard: de helft van de Griekse schulden wordt kwijtgescholden, de banken moeten hun kapitaal optrekken zodat ze niet in elkaar stuiken en de vuurkracht van het Europese Noodfonds wordt fors verhoogd.
Het is complex en technisch, het gaat om bedragen met heel veel nullen en wie er zich iets bij probeert voor te stellen, krijgt er hoofdpijn van.
Wie verstaat dit nog?
Er komen een haircut en een special purpose vehicle, en naar het schijnt is er ook een bazooka in stelling gebracht om credit events te vermijden. Het is allemaal betrekkelijk ingewikkeld.
Eerst de kwijtschelding van de Griekse schulden. De banken hadden er zich eerder al bij neergelegd dat ze ruim 20% van het geld dat ze ooit aan Griekenland leenden niet meer zullen terugzien. Nu aanvaarden ze een verlies van 50%. Daarmee zou de Griekse schuld tegen 2020 zakken tot 120% van het Bruto Binnenlands Product. Dat is nog altijd een fenomenaal bedrag, en veel waarnemers gaan ervan uit dat er een kwijtschelding van minstens 60% en veel extra fondsen nodig zijn om Griekenland weer wat perspectief op herstel te geven. Of de haircut van 50% zal volstaan, valt dus nog te bezien.
In elk geval zullen sommige banken grote verliezen leiden. Dus moeten banken beter gewapend worden om hiermee om te gaan. Ze moeten hun kapitaalbuffer verhogen. Als het even kan, moeten ze dat op eigen kracht doen. Desnoods moeten ze aankloppen bij hun eigen overheid, zoals Dexia onderstut moest worden door de Belgische staat. In dat geval mogen ze geen bonussen meer uitbetalen. Als de overheden in de problemen komen, omdat ze teveel geld in de banken moeten stoppen, dan kan eventueel ook het Europese Noodfonds worden aangesproken. Maar hoe en wanneer dat moet gebeuren, en welke criteria uiteindelijk zullen gebruikt worden, lijkt niemand te weten.
Om de banken te redden en vooral om te vermijden dat de problemen verder overslaan naar andere landen, moet de kracht van het Europese Noodfonds versterkt worden. Hier belanden we pas echt in de wondere wereld van de financiële spitstechnologie. Duitsland vindt het onaanvaardbaar om van het Noodfonds een soort bank te maken, die onbeperkt zou kunnen lenen bij de Europese Centrale Bank. Dat zou immers neerkomen op het bijdrukken van geld, en daarmee daalt ook de waarde ervan. Inflatie dus, en dat is sinds mensenheugenis een horrorscenario voor de Duitsers.
Gelukkig hebben financiële experts veel fantasie en creativiteit. De vuurkracht van het Noodfonds wordt nu op twee andere manieren verhoogd. Ten eerste, het Fonds wordt een soort verzekeraar. Wie voortaan nog een lening verstrekt aan pakweg de Italiaanse overheid, zal zich tegen de risico’s kunnen verzekeren bij het Noodfonds. Ten tweede, er wordt een soort financieringsvehikel gecreëerd, waarmee het IMF, de Chinezen en eventueel ook andere groeilanden de eurozone kunnen bijspringen door te investeren in obligaties van probleemlanden. Het is allemaal nog niet zo duidelijk hoe een en ander in de praktijk wordt uitgewerkt, en eigenlijk weet geen mens hoe krachtig het Noodfonds nu exact is geworden. Duizend miljard euro, wordt gezegd, maar op een nulletje meer of minder kijken we niet. Hopelijk wordt er bij de bazooka een heldere handleiding geleverd, maar voorlopig hebben we die nog niet gezien.
Een waterpistool van duizend miljard euro?
Hoe wordt dit hele plan nu geëvalueerd? De grote optimisten vinden we vooral bij de deelnemers aan de nachtelijke vergadering zelf. Voor Herman Van Rompuy is er een keerpunt bereikt, de Griekse premier heeft het over een nieuw tijdperk voor Griekenland en Yves Leterme is onder de indruk van de genomen beslissingen, die de Unie zullen toelaten om voor de feiten uit te hollen, in plaats van omgekeerd.
Wie er niet bij was in de vergaderzaal is over het algemeen wat voorzichtiger. Toch zijn de financiële markten op het eerste zicht vrij positief. Maar dat gebeurde wel vaker na een zogezegd Europees akkoord. Vaak slaat de stemming de dag of de week nadien dan toch weer om.
De pessimisten vrezen dat de afspraken te weinig concreet zijn en dat ze niet zullen volstaan. De bazooka wordt vergeleken met een waterpistool. Als duizend miljard euro wordt vergeleken met een waterpistool, dan wil dat al wat zeggen. Het toont vooral aan dat de situatie zeer ernstig is. Ook het feit dat China bereid is om te investeren in wat misschien wel Europese rommel is, wil wat zeggen. Zolang er onzekerheid bestaat, gaan banken steeds minder risico’s nemen. Het kapitaalverkeer, en dus ook de investeringen in de economie, vallen dan stil. Dat betekent dat bedrijven zullen gesloten worden, de werkloosheid toeneemt en de koopkracht daalt, waardoor nog meer bedrijven in de problemen komen, enzovoort. Dit noemt men een vicieuze cirkel, of ook wel een ferme recessie.
Een recessie in de Europese Unie kunnen de Chinezen zich niet permitteren: voor hen is de Europese afzetmarkt te belangrijk. Nergens elders in de wereld vindt men immers een markt met vijfhonderd miljoen relatief welvarende consumenten. De rest van de wereld is dus wel degelijk bezorgd om onze problemen.
Een frats van Berlusconi
De beslissingen van de Top lagen in de lijn van waar op korte termijn een grote behoefte aan was: schuldverlichting voor Griekenland, afspraken om de banken te ondersteunen en het engagement om het Noodfonds te versterken. Het gaat wat minder ver dan gehoopt, het is wat vager dan gedacht en in de voorspellingen wordt er uitgegaan van de meest optimistische scenario’s. De problemen zijn in elk geval nog niet van de baan. Een kleine budgettaire tegenvaller in Spanje, een Frans lijk dat uit de kast valt of een nieuwe frats van Silvio Berlusconi en het spel zit weer op de wagen. Kredietverleners zullen de zaken niet meer betrouwen, hun gelden zoveel mogelijk terugtrekken en niet geneigd zijn om de risicolanden nog vers kapitaal toe te stoppen. De doemscenario’s zijn nog lang niet van de baan.
Voorlopig beperkt de uitslaande brand zich tot Griekenland, hoewel we de miserie in Ierland en zeker Portugal niet mogen vergeten. Maar als een groot land in de problemen komt, dan is het drama niet meer te overzien, zal er opnieuw nachtelijk overleg nodig zijn en mag er bij alle bedragen nog wel een nulletje bij. Iedereen weet dat ook, en daarom is het makkelijk om smalend te doen over het resultaat van de Top. Het laatste woord is inderdaad nog niet gezegd.
Maar tegelijk kunnen we niet zeggen dat Europa huppelt als een kip zonder kop. Integendeel, de Unie houdt al twee jaar consequent dezelfde richting aan: het opzetten van mechaniekjes om de probleemlanden en probleemsectoren gezamenlijk te ondersteunen en het vasthouden van de euro omdat anders de complete chaos dreigt. Voor wie in een moeras is beland, is het vooral belangrijk om naar dezelfde kant te blijven ploeteren. Wie het van aan de zijlijn bekijkt, zal altijd vinden dat het krachtiger en sneller en efficiënter kan. Maar de Europese manier van besluitvorming, waarbij elke leider in de eerste plaats aan een herverkiezing in eigen land denkt, laat dat blijkbaar niet toe. Het is niet zo mooi om naar te kijken, maar met de kleine stapjes die gezet worden, blijft de Unie wel een richting aanhouden. Uit het moeras zijn we wellicht nog niet, maar we krabbelen weer wat verder. Top na Top.
Hendrik Vos
‘De auteur is Europa-specialist aan de Gentse universiteit)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
27/10/2011 om 23:03
De burger wordt dagelijks met zulke fenomenale bedragen geconfronteerde met zoveel nullen geschreven dat niemand ze kan lezenen noch bevatten, in een financieel jargon waar geen mens nog iets van begrijpt.
Het zou misschien een goed idee zijn om de bevolking in begrijpelijke taal uit te leggen hoe “geld creatie” ontstaat en hoe het zijn weg vindt in de samenleving.
Waar komt het geld vandaan.
Wat is de rol van de banken.
Wat is de rol van de overheid.
Wie beslist wat wanneer.
Wat betekent fractionele interest
Wat is fiat-geld
Wat betekenen al die honderdduizenden miljarden euro steun en waarborgen waarover steeds gesproken wordt.
Wat moeten we ons daarbij voorstellen
Waar halen “de financiële markten” al dat geld plots vandaan, en vooral, waar gaat het naar toe?
Alle overheden, van hoog tot laag en van alle slag, springen in de pas op maat van “de markten”
Waarom kunnen overheden speculatie tegen een land niet gewoon verbieden?
Niemand lijkt het monetaire “systeem” te beheersen. Het lijkt wel een losgeslagen monster dat niet meer onder controle te brengen is, en een eigen leven leidt.
Allerlei top experten, economen, wiskundige bollebozen, samen duizenden toezichthouders, controle organisaties en organismen spuien allerhande mogelijke en onmogelijke theoriën, stellingen en halve waarheden, die, als puntje bij paaltje komt, elkaar tegenspreken, niets oplossen en de situatie alleen maar erger maken.
We horen steeds dat “de markten zekerheid en stabiliteit” eisen. Maar wie wil dat niet in deze wereld?
Niettemin lijken allleen “de markten” daar het exclusive monopolie op te hebben, waarvoor alles en iedereen moet en zal buigen.
Kan iemand “de markten” eigenlijk identificeren? Wie of wat is dat eigenlijk?
Moeten niet veeleer “het systeem en dé markten” tot de orde geroepen worden, eerder dan ganser bevolkingen in ellende en armoede te storten?
28/10/2011 om 00:05
Mijnheer Vos.
Mooie analyse, maar ik had van deze top toch echt iets anders verwacht. Tijdens deze top werd volgens mij de onmacht en de paniek van de Europese leiders ten volle tentoongespreid. De aanloop naar de top herinner U hoe Merkel en Sarkozy lacherig reageerden op een vraag over de Italiaanse premier, diezelfde Italiaanse premier die met zijn mapje (hopelijk was dit het plan en niet een of ander erotisch getint boekje) fier uit de wagen stapte, de Europese president die wat lacherig deed over de situatie in België kortom allemaal signalen die mij niet gerust stelde. Flauwe humor en groene lachjes de spanning was te snijden.
De top heeft dan ook geleid tot een fictief noodfonds, zal ervoor zorgen dat de staatsschuld van Griekenland in 2020 slecht 120% bedraagt, heeft Italië onder curatele geplaatst, heeft beslist geld aan de Chinezen te vragen, maar heeft heeft de eigenlijke problemen en oorzaken van de crisis niet aangepakt.
Het afdwingen van de Europese aanbevelingen dreigt een grote flop te worden (zelfs onze formateur keur ze openlijk af en is niet van plan er rekening mee te houden), de economische, financiële en sociale harmonisatie welke noodzakelijk zijn om een echt antwoord op de crisis te bieden, wel ze ontbreken.
Vandaag sloten de beurzen hoger maar ik vrees dat het maar voor enkele dagen is en dat wij in Europa gaan afglijden naar een economisch zeer onstabiele periode, gewoon omdat wij in dit continent de problemen niet meer durven of kunnen aanpakken spijtig vind ik.
28/10/2011 om 08:53
Mr Vos heeft een andere definitie van vooruitgang dan ik. Een op de kleinste gemene deler gereduceerd Europa, dat vies is van elke eigenheid en een grijze eenheidscultuur promoot, is in mijn ogen geen vooruitgang. En het totaal gebrek aan democratie, dat aan de beslissingen van de moloch ten basis ligt, al helemaal niet.
28/10/2011 om 10:44
Uit de reactie van Wilfried blijkt dat Jan Modaal ,en ik hoor daarbij,veel te weinig begrijpt van de problematiek waar we nu mee geconfronteerd worden.
Nochtans is juiste informatie die de kleine man begrijpt heel essentieel in deze problematiek.
De media brengen graag spektakel en titels die op de angstgevoelens van Jan Modaal inspelen.
Op Wikipedia is ongetwijfeld veel te vinden in een begrijpelijke taal.De “Kleine Man” moet wel de moeite doen om het op te zoeken en te lezen.Organisaties die dicht bij Jan Modaal staan hebben hier ook een verantwoordelijkheid die ze niet opnemen.” De mensen dom houden ” vinden ze wellicht belangrijker.
Ik heb heel wat goede info gevonden in Der Spiegel en Spiegel online.Die doen tenminste de inspanning om het geduldig uit te leggen in het Duits en soms in het Engels.
Dit opiniestuk vind ik een goede bijdrage om te informeren.
28/10/2011 om 18:32
Voilà, 48u na de top beurzen naar beneden; België kent een nulgroei, Italiaanse rente blijft stijgen. De komende week zal blijken dat de top op een flop is uitgedraaid. Tegen januari - februari zullen die politici er een dusdanige puinhoop van gemaakt hebben dat de gevolgen niet te overzien zijn. Voor het eerst in mijn leven bekruipt mijn een angst wij zijn niet meer in staat om enige vorm van zelfredzaamheid aan de dag te leggen. De komende 10 tot 15 jaar zullen India, China, Brazilië en de VS de economische zwaargewichten zijn.
Europa zal dankzij de huidige politici terug het grootste open lucht museum en bejaardentehuis van de wereld zijn, hopelijk vind de volgende generatie de werklust terug om het oude continent er terug bovenop te helpen.
28/10/2011 om 23:25
Ik denk dat deze (zogenaamde)redding van euro en griekenland uitstel van exucutie is.Duitsland gaat niet blijven alle schulden op zich te nemen.Italie zie ik ook failliet gaan want als Berlusconi zijn besparingen gaat voorstellen zullen Italianen dit niet pikken.Op termijn zal de euro verdwijnen en mss maar goed ook.
04/11/2011 om 02:56
Tja, wanneer je het nuchter bekijkt moet je tot de conclusie komen dat de wereldeconomie in handen is gekomen van een stel politieke opportunisten. Dat deze mensen uitmunten in onkunde behoeft geen betoog, dat ze tevens de waarheid regelmatig geweld aandoen is ook duidelijk en dat ze bovenal totaal eerloos zijn is gewoon een feit! Daar dit voor Amerika, Europa, Rusland, grote delen van Afrika, Azie en vrij grote delen van Zuid Amerika geldt, is het verschijnsel zo globaal dat de burgers waar dan ook niet veel meer kunnen doen. De burgers zijn slachtoffers geworden van een systeem, hetwelk hen nu totaal overheerst.
Dit leidt tot de vrij algemene politieke lauwheid van b.v. de kiezers. Wat ze ook kiezen, veranderen doet er niets, omdat het hele systeem verkankerd is. Wanneer we ons nu een beetje beperken tot Griekenland (maar hetzelfde geldt voor Italie en in wat mindere mate voor Spanje, Portugal en Ierland), dan zijn al die landen tot de Euro toegelaten met een min of meer gefingeerde boekhouding waar het om de toelatingseisen handelde. De staatsschuld was in werkelijkheid groter, de economische groei kleiner en de inflatie en het begrotingstekort hoger dan de toelatingseisen verlangden. Bij Griekenland was dit zelfs openlijk bekend en ik herinner mij nog bij de toelating de uitspraak: “Griekenland is de bakermat der democratie en moet eenvoudigweg in de Eurozone komen (ongeacht dat men wetende met de toelatingseisen sjoemelde)”!
Dit leidde, speciaal in de genoemde landen tot een uitgaven- en leningenhoos om die uitgaven te financieren, welke zijns gelijke niet kende, zoals b.v. in Griekenland pensioen met 50 jaar van 90% van het salaris en in Italie 10 jaar geen economische groei, maar wel groei van de uitgaven enz.. Zelfs de stomste mens kan zien dat dit fout moest gaan. Echter, de gevestigde belangen (ondermeer maar niet exclusief de banken) zagen daar echter voordelen in en gingen uitgebreid meegokken (maar wel met een andermans geld!!).
Om het systeem van schulden verder uit te bouwen werden de tophypotheken uitgevonden (men koopt een huis voor 215.00 Euro en kon een hypotheek krijgen van 250.000 Euro om het wat op te knappen en de overschrijvingsbelasting te betalen. Neemt U mij niet kwalijk, maar dit is natuurlijk krankzinnig. Ik herinner mij uit mijn schooltijd tijdens het vak ‘handelsrekenen’ nog dat 60% hypotheek het maximum geacht werd en men kon in uitzonderingsgevallen nog een tweede hypotheek van nog eens 10% sluiten, maar dat laatste wel tegen een hogere rente en 30% moest je in ieder geval zelf hebben. Verder kregen we de “junk-bonds”, de “derogatives” etc. etc. en de schuldenberg groeide en groeide.
Nu zijn we zover dat de gezamelijke schuld in de wereld maakt dat feitelijk alle landen niet eenmaal, maar tien maal failliet zijn. Alleen het feit dat ‘de lamme de blinde helpt’ maakt dat een zeer wankel evenwicht wordt gehandhaafd, waardoor we b.v. die nerveuze beursbewegingen zien. Het kleinste gerucht (zoals b.v. van een Grieks referendum) is genoeg het systeem in paniek te storten. Misschien kunnen we nog een aantal jaren ‘door blijven krukken’ van de ene crisis naar de andere, maar ik heb het onloochenbare gevoel dat het hele economische kaartenhuis binnen afzienbare tijd in elkaar valt.
Facit: Uitgaande van de laatste veronderstelling blijft er voor de gewone burger niet veel anders over dan te proberen zijn eigen persoonlijke schulden zo spoedig mogelijk af te lossen en geen nieuwe crediten meer op te nemen. Op deze manier komt hij zoveel mogelijk uit de klauwen van die zeer twijfelachtige financiele (banken) wereld en verder kan hij dan alleen hopen dat er dan wijzere mensen zullen opstaan, die een minimum aan service (productie en leverantie van voedsel en energie b.v.) in stand kunnen houden en met een geheel nieuwe opbouw beginnen.