De recente verkiezingen in Tunesië werden gewonnen door de Islamistische ‘Ennahda-Partij’ (‘Partij van de Renaissance’), een partij die haar inspiratie haalt bij de ‘Moslimbroederschap’ in Egypte (verboden onder het bewind van ex-president Moebarak omwille van het extremistische gedachtegoed). De Ennahda-Partij stond passief aan de zijlijn tijdens de recente vreedzame volksopstand in Tunesië (een revolutie die heeft geleid tot de val van dictator ben-Ali), maar plukt nu wel de vruchten van het ontstane machtsvacuüm.

Wanneer een autocratie ophoudt te bestaan heeft het volk - decennia lang brutaal onderdrukt - vaak geen middelen of ervaring met het organiseren van politieke bijeenkomsten, het opzetten van politieke partijen of het regelen van vrije verkiezingen. Islamistische (politieke) partijen daarentegen hebben die ervaring en fondsen wel en kunnen rekenen op logistieke en financiële steun via een internationaal Islamistisch netwerk. De ‘Ennahda-Partij’ wordt er trouwens nu al van beschuldigd dat hun verkiezingscampagne werd gespijsd door verschillende Golfstaten met een eigen agenda. Het maakt secularisten zowel in Tunesië als in de regio zenuwachtig.

En met reden. Islamisten gaan blijkbaar ook een belangrijke rol spelen in het nieuwe Libië; Mahmoud Jibril, ‘premier’ van de Nationale Overgangsraad verklaarde namelijk tijdens een persconferentie (24-10-2011) dat de grondwet van het nieuwe Libië volledig gestoeld zal zijn op de sharia en de sharia alleen (Islam wetgeving), en bestaande wetten die indruisen tegen de leer van de Islam, worden ongeldig verklaard. De ‘premier’ sprak ook woorden van dank aan alle Libiërs die hun leven hebben gelaten in de strijd tegen Khaddafi en ‘het nu beter hebben dan wij hier op aarde’ (doelend op de royale beloning die moslimmartelaren te wachten staat in het hiernamaals). Om de daad bij het woord te voeren (en zijn devotie duidelijk te maken), knielde de ‘premier’ naast het podium richting Mekka om een dankgebed te prevelen.

Het zal, na de misselijkmakende beelden van het lynchen van gehaat dictator Khaddafi door een ‘Allahu Akbar’ (‘god-is-groot’) scanderende, horde uitzinnige rebellen, opnieuw even moeilijk slikken zijn geweest binnen de VN en NAVO en in de VS.

Misschien had Mahmoud Jibril eerst kunnen vragen aan de Libische bevolking of ze akkoord gaan met zijn beslissing om de nieuwe bestuursvorm en grondwet van het vrije Libië volledig te stoelen op de sharia. Hij mag niet vergeten dat hij niet door het volk verkozen werd als ‘premier van Libië’ en dus niet bevoegd is om dergelijke draconische beslissingen te nemen. De Nationale Overgangsraad werd tijdens het Libische gewapende conflict enkel uit gemakzucht (en veel te vlug) door een handvol Westerse landen en de NAVO erkend als spreekbuis van het rebellenleger, een zootje ongeregeld wat zich, zoals nu blijkt – en met dank aan de NAVO in de lucht - schuldig heeft gemaakt aan moord en oorlogsmisdaden aan de grond. De vraag kan gesteld worden of de Nationale Overgangsraad ook op (financiële) steun kan rekenen vanuit de Golfstaten om een bepaalde politiek-religieuze koers te varen in Libië.

Barbaarse clanoorlog

Het was een grove fout van het Westen om de clanoorlog in Libië onder dezelfde noemer te schuiven als de ‘Arabische Lente’, en de rebellen actief en militair te ondersteunen in het conflict wat mogelijk tot meer slachtoffers heeft geleid.

Het bewijs dat het om een barbaarse clanoorlog ging - een bloedige vergeldingsactie van een rancuneuze Warfala clan enerzijds, die meer dan een halve eeuw heeft moeten wachten om wraak te nemen op Khaddafi en zijn clan van berbers anderzijds, omdat die één van hun eigen clanleden, koning Idris, in 1951 van de troon hadden gestoten - is meer dan duidelijk. De focus van het conflict in Libië lag, zoals in Egypte en Tunesië, niet op meer vrijheid en democratie, maar op het in handen krijgen van Khaddafi en zijn familie. Het bleek een bijna ziekelijke obsessie voor de rebellen. Het ging duidelijk om een persoonlijke vete, een persoonlijke afrekening. Zelfs toen 99% van Libië reeds in handen was van het rebellenleger, en het conflict eigenlijk zo goed als voorbij was, bleek de jacht op Khaddafi en zijn familie nog steeds open en werden opponenten die in de weg stonden brutaalweg geliquideerd. Uiteindelijk hebben de coalitiepartners binnen NAVO, Khaddafi letterlijk aan zijn dolgeworden beulen uitgeleverd door zijn vluchtkonvooi in Sirte vanuit de lucht te bestoken.

In Egypte en Tunesië hebben we, god-zij-dank een dergelijke wrede heksenjacht niet gezien, maar wel een vreedzaam volksverzet, wat uiteindelijk – op een meer humane wijze - tot de val van de gehate dictators en hun aanhang heeft geleid. Maar in beide landen was er geen inmenging van de NAVO, wat onmiskenbaar minder ellende, infrastructurele vernielingen en dodelijke (burger) slachtoffers tot gevolg heeft gehad.

Jihad, Al Qaeda en Taliban

Volgens waarnemers heeft het Westen nog een andere belangrijke fout gemaakt, namelijk – en dit ondanks de talloze waarschuwingen - het tot de tanden bewapenen van Islamisten en Jihad strijders (heilige moslimstrijders), waaronder zelfs Al Qaeda en Taliban aanhangers, die deel uitmaken van het Libische rebellenleger. Een officiële woordvoerder van de Nationale Overgangsraad, Abdul Hakim Belhaj, staat onder Jihad strijders bekend als Abdullah al-Sidiq, de vroegere commandant van de ‘Lybian Islamic Fighting Group’ (LIFG). Deze radicale militante Islamistische partij onderhoudt (historische) banden met Al Qaeda en de Taliban. De organisatie was in 1995 en 1996 verantwoordelijk voor verschillende (mislukte) aanslagen op Khaddafi. In 1998 werd het LIFG door Khaddafi vergruizeld en Belhaj kwam in de beruchte Abu-Salim gevangenis terecht. Of het LIFG zich nu kan transformeren van een bende religieuze fanatiekelingen, getraind als soldaten en theologen, tot een volwaardige ‘politieke partij’ die kan deelnemen in Libië’s eerste democratische verkiezingen, is een ander paar mouwen.

Net zoals in de meeste andere Moslimlanden zoals Egypte, Tunesië, Jemen en Syrië zorgde (of zorgt) de dictatuur, vaak op een repressieve wijze – al of niet omwille van zelfbehoud en om het Westen als bondgenoot te behouden - dat moslimextremisten geen voet aan de grond kregen (of krijgen). Zelfs nu Moebarak is verdreven in Egypte, is het Egyptische leger niet onmiddellijk bereid om de macht aan het volk over te dragen uit schrik voor een mogelijk succes van radicale moslimextremisten bij eventuele vrije verkiezingen. Je kunt je terecht afvragen wat het pamperen van Islamisten, door de Nationale Overgangsraad, uiteindelijk gaat opleveren voor Libië en de Noord-Afrikaanse regio.

Herinneringen aan Somalië

Het enige wat de Libiërs samenhield was een blinde haat voor Khaddafi en zijn regime, en die verwantschap is nu weg. De manier waarop de coalitietroepen de clanoorlog hebben geleid, door luchtbombardementen, heeft ervoor gezorgd dat er geen homogeen leger aan de grond actief was, maar wel verschillende fracties die mekaar al te vaak voor de voeten liepen wat voor de nodige interne confrontaties en conflicten heeft gezorgd. Zo hebben de rebellen, amper 3 maanden geleden (27-07-2011) hun eigen militaire commandant, Abdel Fattah Younes (de vroegere Libische minister van binnenlandse zaken en generaal van het Libische leger, overgelopen naar de rebellen op 22-02-2011) geliquideerd. Een verklaring voor zijn verdwijning is er nooit gegeven en daders werden nooit aangeduid.

De VN en verschillende internationale mensenrechtenorganisaties maken zich terecht zorgen over de toestand in Libië waar wraakacties aan de orde van de dag zijn; niet enkel gevangengenomen Libische soldaten en Afrikaanse huurlingen, of pro-Khaddafi aanhangers worden opgepakt, gemarteld en afgemaakt, maar ook oude vetes tussen buren, families en clans worden nu brutaal beslecht. Voor vele waarnemers roept een dergelijk chaotisch en gewelddadig klimaat herinneringen op aan Somalië na de val van dictator Siad Barre in 1991. De interne machtsstrijd en het weigeren van de verschillende clans om samen te werken resulteerde in totale anarchie in Somalië, waar volledig gestoorde moslimextremisten zoals de ‘al-Shabaab’ (berucht om het afhakken van ledematen en stenigen van veroordeelden, en het uithongeren van de bevolking), gretig gebruik van hebben gemaakt om de macht in handen te krijgen en de totale bevolking te terroriseren.

NAVO als afschrikmiddel?

De Nationale Overgangsraad heeft nu aan de NAVO gevraagd om nog tot het einde van het jaar te blijven patrouilleren boven Libië. Dit is onzin, de Nationale Overgangsraad heeft daar het recht niet toe! Het NAVO-mandaat voorzag enkel het beschermen van burgers tegen Khaddafi, via een ‘no-fly-zone’, meer bepaald boven Benghazi. Dat is alles. Nu Khaddafi werd geliquideerd, is daar geen reden meer toe. Of heeft de Nationale Overgangsraad misschien angst om de eigen machtspositie te verliezen en wenst het de NAVO te gebruiken als afschrikmiddel tegen de verschillende zwaar bewapende rebellenfracties die een deel van de cake zullen eisen indien een regering zal gevormd worden.

Het is echter niet aan de rebellen, de Nationale Overgangsraad, de Islamisten of het Westen om te beslissen over de toekomst van Libië, maar aan de Libische bevolking zelf. Via vrije en democratische verkiezingen. De oude dictator vervangen door een nieuwe is niet wat de Libiërs verdienen. Dan had Moe’ammar Khaddafi evengoed in het zadel kunnen blijven, waren duizenden Libiërs nog in leven geweest, en was Libië nog steeds – niettegenstaande de dictatuur - één van de meest welvarende landen van Afrika.

Willy Legendre

(De auteur is oud-oorlogsverslaggever en was jarenlang coördinator voor Artsen zonder Grenzen in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en Zuid-Oost-Azie, waar hij nu woont en werkt)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod)