“Ronduit schandalig dat de Europese welvaart afhangt van één man” klonk het bij nogal wat commentatoren toen het nieuws over het referendum in Griekenland doorsijpelde (of beter gezegd, toen de nieuwssites het nieuws bloedrood brachten, als was het een daad van terreur). Als staaltje van ‘framing’ kon dat tellen. Alsof het protest van de Griekse bevolking (en de Spaanse, en de Italiaanse, …) de afgelopen maanden van geen tel was.
Ondertussen is het referendum definitief van de baan. Papandreou bezweek onder de binnenlandse en vooral Europese druk – chantage is allicht de meer accurate term. Jammer. Zijn timing was nochtans onberispelijk, net na de EU top en net voor de G20 top. Het lijkt inderdaad hoogtijd om de moegetergde Griekse bevolking – en wat ons betreft bij uitbreiding de hele bevolking van de Eurozone - eindelijk eens te consulteren over een en ander.
De markten blijven ondertussen turbulent, en hopen eigenlijk dat er een technocratische ‘regering van nationale eenheid’ aan de macht komt die het EU-plan onverkort helpt uitvoeren. Ze dromen echter. Net zoals in Arabische landen, is de geest uit de fles in de EU. De klok kan mijns inziens niet meer teruggedraaid worden. De Europese bevolking wordt, meer nog dan al het geval was via nationalistische opstoten, een belangrijke factor. Is het niet in Griekenland, dan zal het elders zijn. Gisteren pleitte Bild al voor een Duits referendum.
Vooruitziende speculanten hebben dat ongetwijfeld al door.
Wat drijft Merkel, Sarkozy en Van Rompuy?
Waarom blijven “Merkozy & Van Romrroso” echter vooralsnog de beslissingen nemen die ze nemen? Wat drijft die – zonder twijfel erg intelligente - mensen om een pakket ‘steun’maatregelen te nemen, dat overduidelijk niet langer gedragen wordt door een meerderheid van de Europese bevolking? Is het technocratische hybris? Ideologische overtuiging? Angst voor een sequel van de jaren ’30 ? Of een combinatie van al die factoren?
Je kunt er niet omheen: toppolitici in Europa, Eurobureaucraten en hun technocratische adviseurs en staf zweren bij macro-economische stabiliteit. Dat lijkt het hoogste goed te zijn. De Europese centrale bank zag en ziet het als haar voornaamste taak om de inflatie laag te houden. Meer in het algemeen willen ze liefst ook een Europa dat blijft groeien, omdat substantiële groei in hun ogen onontbeerlijk is om jobs te creëren, de vergrijzing op te vangen, en onze welvaartsstaten in stand te kunnen houden. (Toegegeven, op dit ogenblik oogt deze “wish list” een beetje Disneyachtig.) Voor het merendeel zijn het mensen van de vorige generatie, die opgroeiden met het spookbeeld van de jaren ’30 (ook al hebben ze ze niet meer zelf meegemaakt), toen het inflatiespook op hol sloeg, met als gevolg de Wereldbrand die we kennen. Vaak zijn ze ook economisch geschoold, en benaderen ze de realiteit en de crisissen van nu met een vooral economische toolbox. Referenda passen niet echt in dat plaatje.
Angst voor Azië
Ook zijn ze behept met de overtuiging dat Europa zich in het nieuwe millennium schrap moet zetten, en dat ons sociaal model “op dieet” moet. Ze zijn er immers van overtuigd dat deze eeuw de Aziatische eeuw wordt (met daarin een prominente rol voor China), en dat Europa alle zeilen gaat moet bijzetten om niet overspoeld te worden in de verder globaliserende wereld. Meer in het algemeen geloven ze in economische wetten als waren het natuurwetten: concurrentiekracht behouden, nastreven van comparatieve voordelen, doorgedreven kostenefficiëntie en dus afslanken van overheden, al was het maar omdat gezonde staatsfinanciën onontbeerlijk zijn voor ‘duurzame groei’, … het zijn allemaal evidenties voor hen. In essentie geloven ze eigenlijk niet dat een andere wereld mogelijk is. Hun visie op China is vrij statisch; de perceptie is dat het rauwe Chinese staatskapitalisme dat strategisch nieuwe markten probeert te veroveren, de volgende decennia een toenemende bedreiging zal vormen. (Ze zien daarbij over het hoofd dat China veel minder stabiel is dan het lijkt – ook Chinezen willen meer sociale rechtvaardigheid. )
Wat niet past in dit paradigma, verdringen ze. Of het nu gaat om economische groei die minder jobs lijkt te creëren dan vroeger, om de klimaatuitdaging waar horrorscenario’s niet langer uit te sluiten zijn als de wereld aan dit tempo blijft groeien, om landen die met relatief beperkte middelen toch een aantal essentiële publieke goederen weten te verzekeren, … Nee: onze Europese politici blijven zweren bij het Rijnlandmodel (ook al noemen ze het misschien niet meer zo), en proberen uit alle macht dat model ook in de 21ste eeuw te laten overleven. Ik deel de mening niet van diegenen die stellen dat de EU ons een neoliberaal model probeert op te dringen. Bepaalde groepen en lobby’s proberen dat ongetwijfeld, maar er zijn ook een hoop tegenkrachten. Ik denk dat de consensus bij de meeste bewindvoerders en technocraten eerder in de richting gaat van een afgeslankt Rijnlandmodel, omdat dat het enige is wat we ons nog kunnen permitteren onder druk van opkomende economieën. Maar dat dergelijke samenleving in de praktijk soms verdacht begint te lijken op een neoliberale blauwdruk, wil ik niet ontkennen.
De parallel met China
Aan de ene kant kun je begrip opbrengen voor het feit dat Europese leiders alles uit de kast halen om ‘financieel-economische stabiliteit’ te verzekeren. Macro-economische stabiliteit en meer in het algemeen stabiliteit tout court zijn van vitaal belang, dat wijst de geschiedenis uit, hier en elders in de wereld. Maar de EU-bewindvoerders en technocratische elite moeten toch ook zo onderhand beseffen dat ze met hun hang naar stabiliteit ‘tegen elke prijs’ en hun impliciet paternalistische “wij weten wat goed is voor de Europese burgers” politiek van voldongen feiten in meer dan een opzicht op de Chinese KP-technocraten beginnen te gelijken. Met dit verschil dat onze Europese bewindslieden ook nog eens de willoze speelbal van de markten lijken te vormen. Een ‘double whammy’ met andere woorden, inzake democratisch gehalte.
Het democratische deficit waar Europa al mee te kampen heeft sinds haar ontstaan, is een wijd gapende kloof geworden. Mij lijkt het stilaan tijd voor een referendum in de hele Eurozone over het steunpakket en de machtsverschuiving naar het Europese niveau van de jongste maanden. Anders kunnen we voortaan de woorden EU en democratie maar beter niet meer in dezelfde zin gebruiken.
Kristof Decoster
(De auteur werkt bij het Tropisch Instituut, hij schrijft dit stuk in eigen naam. Een langere versie van deze tekst verschijnt in Mo*))
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod
04/11/2011 om 21:36
hm
klinkt goed en idd ik ben één van die mensen die opletten voor de BRIClanden, if vrees alleen maar dat wanneer we de begroting niet in orde krijgen -én met de juiste maatregelen - we definitief de sociale zekerheid -door u het Rijnlandmodel genoemd- gaan kwijt geraken, een afgeslankte vorm van het Rijlandmodel zal sowieso al meer dan genoeg weerwerk moeten bieden om het rabiate kapitalisme van de BRIClanden te kunnen counteren..
Er is immers méér aan de hand, van voor de jaren 60 tot 80 - 90 hadden we werknemers die hun werk vrij gewetensvol wilden uitvoeren en “gehoorzaam” waren, de huidige generaties zijn mondiger geworden, en dat mag, alleen is het de kunst om dat op het juiste moment te doen, als een schoolverlater de bouw ingaat en bij zijn eerste aanwerving al gelijk een GSM als voordeel in natura eist, dan is dat een veeg teken aan de wand… Afwachten tot je die gsm verdient zou ik zeggen.. Het is maar een voorbeeld hoor… Als een student aan de VUB na een slecht examen de prof de vinger geeft en zegt “dat hij hem wel zal hebben bij de evaluatie” dan is er iets aan de hand… we kunnen van onze droomwereld niet verwachten dat hij tegen de realiteit kan, en verder, we zijn verplicht om realistisch te blijven als we erger willen voorkomen
een voorbeeld.. Alle sympathie voor de vredesbeweging, maar het “gebroken geweertje” van de jaren dertig.. ontwapende de democratiën, op zijn minst in mentaliteit, op zijn minst in de aankoop van nieuw legermateriaal, en opende zo mee de weg voor de Nazi’s en voor de Holocaust..
Zo ook nu.. een geslaagd humaniora wetenschappen wiskunde student die kiest voor archeologie.. best interessant die richting en idd niemand zijn zaken dat hij die richting kiest, en vééél interenssanter dan dat van manager, die toch het zwarte schaap is… ja natuurlijk worden we dan weggevaagd, en kan je achter het rijnlandmodel fluiten
Wij moeten niet naar de managers zien, ook niet naar onze politici enkel en alleen naar onszelf
marc
04/11/2011 om 23:11
Ik weet niet waar de auteur zijn zogezegde feiten vandaan haalt om deze , volgens mij, wat onsamenhangende en wereldvreemde mening op te bouwen. Ik weet wel dat als je Bild er bij moet halen om je gelijk te bewijzen, dat je niet echt goed bezig bent.
05/11/2011 om 11:41
Proficiat. De beste analyse die ik sinds tijden in de lage landen heb gelezen.
Dr. J.W.A Bakker, Nederland
05/11/2011 om 16:57
Referenda zijn goed voor de neen-stemmers, de negativisten, het tegen-zijn.
Een referendum over iets complex als Europa en zijn instellingen is per definitie een dwaasheid. Om tot een objectief besluit te kunnen komen moet je interesse, tijd en een massa relevante en correcte informatie hebben. Ik denk niet dat iemand in alle eerlijkheid kan stellen dat een grote meerderheid van de Europeanen hierover beschikt.
Daarom ook dat in een echte democratie er vertegenwoordigingen gestemd worden. Hiermee delegeren we ons deeltje van het gezag naar iemand (of een organisatie) waarin we vertrouwen hebben. We doen dit juist omdat we het ons niet met z’n allen kunnen permitteren om de godganse dag bezig te zijn met het oplossen van politieke vraagstukken.
Pleiten voor referendums waarin de vraagstelling niet eenvoudig kan zijn is dus pleiten voor afbraak en negativisme, net niet waar we momenteel behoefte aan hebben lijkt me.
05/11/2011 om 17:15
Papandreou bezweek helemaal niet onder druk aangaande z’n referendum. Het opperen van een referendum is een louter politieke zet geweest van de Griekse premier om z’n kansen op politiek overleven te vergroten. Op die wijze kon hij z’n verantwoordelijk afgooien. Een echt referendum houden was nooit z’n bedoeling, als ze al politiek haalbaar zou geweest zijn (een meerderheid van 180 op 300 zetels vereist). Politique politicienne maw.
Verder is de tekst alweer het zoveelste anti-kapitalistische betoog van klein-links, occupy dit-en-dat en antiglobalistisch inhoudsloos geklaag zonder een alternatief aan te bieden.
Als de economie naar de haaien gaat zal je het volk alvast niet kunnen paaien met mooie theorieën over Utopia hoor. Nogal wiedes dat dit prioriteit 1 moet en zal blijven Mr Decoster.
05/11/2011 om 17:33
Goed opiniestuk van M. Decoster waaruit ik graag het democratisch deficit van de E.U. wil lichten.
Binnen de Unie hebben de bewindvoerders omzeggens nooit rekening gehouden met de mening van hun ingezetenen. Illustratief hiervoor is uiteraard hetgeen J.C. Juncker, voorzitter van de financieministers van de Eurozone, zei in een intervieuw omtrent o.m. de besluitvorming binnen de E.U.: je poneert enige ideetjes en ziet of er reactie op komt, dan laat je die ideetjes even rusten en haalt ze vervolgens terug boven zonder er veel poeha rond te strooien. Reacties blijven vrijwel altijd achterwege en het oorspronkelijke ideetje is ondertussen uitgegroeid tot een rotsvast gegeven waarop zo goed als niet meer kan worden teruggekomen.
Wie de actualiteit een beetje volgt, zal ook gemerkt hebben dat de premiers of staatshoofden voor hun besluitvorming de parlementen in de lidstaten niet raadplegen (debatten achteraf zijn niet meer dan praat voor de vaak). Uitzondering hierop vormt de Bundestag die de kanselier moet mandateren voor de engagementen tot waar Duitsland mag worden gehouden in de lopende onderhandelingen. Voor het overige is de democratie in de E.U. ver zoek.
De Unie wordt m.i. geregeerd door de financiële markten (die zeker niet “zenuwachtig of ongerust” mogen worden gemaakt), ijverig bijgestaan door ratingbureaus (die nochtans hun onkunde etaleerden bij de bankencrisis in 2008); beide uiteraard op generlei wijze blijk gevend van enig democratisch gehalte.
Wanneer die instanties een dreigend vingertje opheffen naar een lidstaat zijn het precies onze verkozenen die met belerende stem de burger diets maken dat hij de riem moet aanhalen om financiële putten te vullen die diezelfde burger niet gemaakt heeft.
Altijd wordt met luide stem verkondigd dat “wij” boven onze stand hebben geleefd: om na te gaan in hoever dergelijke bewering klopt, zou het misschien aangewezen zijn dat zij die dit steeds maar beweren eens te rade zouden gaan met de praktisch 15% van onze bevolking die bij ons onder de armoedegrens leven en met de meerderheid die de ene maand juist en de andere net niet toekomt. Wie leeft er boven zijn stand?
De opdracht van onze politici? Welke maakbare samenleving wil de Europeaan en hoe wil je dit realiseren met eerbied voor de democratie?
05/11/2011 om 22:34
Dat er een democratisch deficit is, staat als een paal boven water. Hoe ver staat de “echte” besluitvorming verwijderd van de burger? Grote multinationals, banken die wereldwijd actief zijn, ratingsbureau’s die in hun eentje de (economische en politieke) wereld in hun greep houden, om nog maar te zwijgen over internationale instellingen als IMF en UNO, allemaal bepalen zij de grote lijnen van het beleid zonder enige inspraak van Jan Modaal. Jan Modaal wordt wel vertegenwoordigd door zijn belangenorganisatie De Vakbond, maar als je de rol van Arco bekijkt in de Dexia-saga kan je je de vraag stellen wat het verschil is tussen hen en de andere grote spelers in het spel.
Op zich is dit niet nieuw : Kerk, Vorstenhuis en Politiek lagen vroeger ook niet wakker van de man in de straat en gebruikten elkaars invloed om “het volk” koest te houden.
Het grote verschil (en daar zit juist het grote gevaar) met vroeger, is dat de machtsfactoren toen over Macht EN Geld beschikten, geld dat ze konden gebruiken (ook wel misbruiken) in tijden van crisis.
Vandaag de dag zeulen onze machthebbers enkel een grote schuldenlast met zich mee zodat zij enerzijds niet de mogelijkheid hebben om in tijden van crisis de economie te stimuleren (cfr de uitspraak “Keynes is niet dood, hij is vermoord”), anderzijds zij ook niet de mogelijkheid hebben om een stap terug te zetten (een negatieve groei van de economie is onbetaalbaar). De vlucht vooruit is de enige mogelijkheid op korte termijn en dat is precies wat Europa (en de hele wereld) doet.
En uiteraard hebben de antiglobalisten gelijk als ze stellen dat de rijkdom niet eerlijk is verdeeld en dat we anders moeten gaan leven, maar leg dat maar eens uit aan alle mensen die zich in dezelfde financiële situatie bevinden als de overheden : hard werken en boven hun stand leven, want met een loodzware (hypothecaire) lening op de rug. Ook voor hen is er geen weg terug. Onze Westerse rijkdom is fictief want gebaseerd op schulden van de overheid(= de som van alle burgers) … bij zijn eigen burgers!
Er zijn maar twee mogelijkheden : ofwel crasht het hele systeem (en recente gebeurtenissen tonen aan dat dit geen fictie hoeft te zijn!) ofwel komt er een gestage achteruitgang van het, voornamelijk Westerse, welvaartsniveau zodat op lange termijn enerzijds de schulden kunnen afgebouwd (jaarlijks begrotingsoverschotten ipv tekorten!) worden en anderzijds de druk op het Milieu kan afnemen.
Een ineenstorting van het systeem zou enerzijds een drama zijn voor honderden miljoenen (enkele miljarden?) mensen maar zou anderzijds de snelste weg zijn naar een nieuwe wereldorde : de sterkste landen en volkeren die het voor het zeggen hebben en hun wil opleggen aan de rest van de wereld. Nu dan ze dat ook reeds maar worden de gevolgen onder de vorm van schulden doorgeschoven naar de volgende generaties. Het valt te vrezen dat het verschil tussen sterk en zwak in dat geval vaak ook het verschil tussen leven en dood zal zijn. En zo wordt de theorie van Darwin nogmaals bewezen.
06/11/2011 om 01:07
De vraag zou moeten zijn: “Wat drijft Sarkozy met alle geweld de Grieken een steunpakket op te dringen wat ze niet kunnen betalen en waarvoor ze de voorgestelde bezuinigingen niet kunnen waarmaken”? Heel eenvoudig! De Franse banken zitten met z’n allen tot aan hun nek in de Griekse- en Italiaanse staatspapieren.
Wanneer het werkelijk met Griekenland fout gaat, kan men er van uitgaan dat alle Franse banken mee de fout in zullen gaan. Aanvankelijk strekte Sarkozy z’n begerige graaivingers naar de kas van de ECB uit, maar daar was Merkel mordicus op tegen. Nu heeft men dan een compromis gevonden dat banken, welke door de 50% kwijtschelding (wat in werkelijkheid maar 21% is, doordat die 50% geldt over de huidige sterk gedevalueerde waarde) wanneer deze in moeilijkheden komen terug kunnen vallen op het Europese Noodfonds wat recent tot 850 miljard is versterkt. Echter, dan moet ook nog niet Spanje of Italie in de moeilijkhden komen (of beter gezegd in nog grotere problemen dan ze nu al hebben) want dan is het noodfonds wederom niet toereikend!
Facit: De drijfveer van Sarkozy is dus gewoon puur eigenbelang om de Franse banken in leven te houden. Toch blijf ik vrezen dat dit hele kaartenhuis van schulden en garanties binnen niet al te lange tijd in elkaar zal vallen.
06/11/2011 om 10:07
Kris1 en C.V. zijn er recht op.Ik vind me volledig terug in hun reactie.
Dit opiniestuk zaait eerder twijfel en verwarring ipv juist te informeren.
Op goede info komt het aan.
06/11/2011 om 18:15
Joseph, Kris1 en C.V: jullie denken met ‘oogkleppen’ vanuit het traditionele ecomische denken en slagen er niet in te zien dat er andere - trouwens veel belangrijkere - domeinen zijn.
Ik vind het artikel een verademing in het extreem eenzijdig economisch discours in de media.
06/11/2011 om 21:53
kan allemaal wel zijn, maar een referendum organiseren over een dergelijk complexe materie is een illusie. Daar komen alleen maar simplismen uit, zoals er trouwens een paar in de tekst van de auteur te vinden zijn, zoals over die moegetergde griekse bevolking : die heeft wél jaren zeer welvarend geleefd, en vrolijk Europese subsidies opgesoupeerd, zonder dat daar veel substantiële economische activiteit tegenover stond. Neem nu de org. van de olympische spelen : wàànzin voor een kleine economie zoals de griekse. Had men toen aan de grieken per referendum gevraagd of zo pro of contra die OS waren, hadden ze allemaal met de borst vooruit ja gestemd….