Het voorbije weekend sloten de regeringsonderhandelaars een akkoord over de begroting 2012 en volgende jaren én over de bijhorende structurele hervormingen op het vlak van de arbeidsmarkt en pensioenen. Als je al bijna twintig jaar het reilen en zeilen in dit land volgt, dan kan men vergelijken met wat in het verleden gebeurd is.
Het laatste decennium hebben we op socio-economische vlak twee grote momenten van structurele hervormingen gekend: de Werkgelegenheidsconferentie van oktober 2003 enerzijds en het Generatiepact van oktober 2005. Tijdens de werkgelegenheidsconferentie werd ondermeer de controle op de beschikbaarheid voor werkzoekenden (de fameuze DISPO) op de rails gezet, de belangrijkste hervorming bij de RVA in de voorbije tien jaar. Het Generatiepact wilde het vervroegd uittreden ontmoedigen, maar faalde grotendeels doordat de achterdeur via het tijdskrediet werd open gezet; het zorgde eveneens voor een budgettaire wurggreep door een onhoudbare 4,5% groeinorm in de gezondheidszorgen te bestendigen en de welvaartsenveloppe voor sociale uitkeringen te weinig selectief te maken.
Hoe belangrijk zijn de aangekondigde hervormingen? Zijn ze zo structureel en ingrijpend dat Europa en de financiële markten ze als voldoende zullen bestempelen? Enkele overwegingen.
Belangrijker dan Generatiepact
Het Generatiepact had als grote verdienste dat het de bewustwording van langer werken sterk heeft aangescherpt. Toen ons sociaal model na Wereldoorlog II ontworpen werd, studeerden we gemiddeld tot 14 à 16 jaar, werkten we tot bijna 65 jaar en stierf de gemiddelde Belg rond de 70 jaar. Vandaag leven we langer (de levensverwachting stijgt met gemiddeld 3 maanden per jaar), studeren we langer (gemiddeld tot de leeftijd van 19 à 20 jaar), en werken we minder lang (een professionele carrière bestaat vandaag uit slechts 29 jaar effectief gewerkte jaren aangevuld met een zevental gelijkgestelde jaren). De werkgelegenheidsgraad bij de 55-plussers bedraagt slechts 38% tegenover meer dan 55% bij onze Nederlandse en Duitse buren. Een dergelijke situatie is financieel onhoudbaar voor onze sociale zekerheid.
Het Generatiepact poogde deze neerwaartse trend om te buigen. De geesten werden toen wakker geschud, maar geleidelijk aan is het aanvoelen in onze maatschappij gegroeid dat er uitwegen mogelijk waren. Het tijdskrediet werd vrij vlug als alternatief voor het brugpensioen ontdekt. Het VBO-forum van september 2011 heeft bovendien aangetoond dat het gedrag van mensen, bedrijven of organisaties pas echt verandert wanneer de wetgeving op een duidelijke en eenduidige wijze aangepast wordt.
Op basis van de informatie waar we vandaag (d.i. 26 november 2011) over beschikken, blijkt dit begrotingsakkoord veel meer structurele hervormingen te bevatten dan het Generatiepact en de Werkgelegenheidsconferentie samen. Denken we maar aan het optrekken van het vervroegd pensioen tot 62 jaar of van het brugpensioen bij herstructureringen naar 55 jaar. Denken we ook aan de hervorming van de wachtuitkering in de werkloosheid richting vormingsvergoeding onder strikte voorwaarden inzake beschikbaarheid voor en zoekgedrag naar een nieuwe job, of de aanzet tot een sterkere degressiviteit van de werkloosheiduitkeringen hetgeen volgens vergelijkbare buitenlandse initiatieven een krachtige activerende maatregel is.
Maar niet alleen het aantal ingrepen valt op, ook de duidelijkheid ervan. Op het eerste gezicht blijken er geen achterpoorten open gezet, maar we kunnen beter toch nog even voorzichtig blijven want sommige tussenzinnen in een akkoord kunnen een veel meer uithollend effect hebben dan op het eerste gezicht lijkt.
Maar … concurrentievermogen blijft zwakke punt
Ons arbeidsmarkt- en pensioenbeleid wordt dus bijgestuurd. Was het ook maar zo op het vlak van de vrijwaring van het concurrentievermogen van onze economie. Hier blijft het schoentje knellen. Europa had ons gevraagd om het automatisch indexsysteem te hervormen. Deze vraag kadert in de algehele Europese vraag om de competitiviteit van de Europese economische zone te versterken. Ons indexsysteem zorgt er immers voor dat externe schokken (zoals bv. een plotse olieprijsstijging) veel te snel doorgerekend worden in de loonkosten waardoor onze bedrijven een concurrentiehandicap oplopen en dientengevolge moeilijker goederen kunnen uitvoeren.
Maar ons indexsysteem zorgt ook voor veel sterkere tweede-ronde-effecten dan in andere landen: oplopende loonkosten verplichten de bedrijven om hun verkoopprijzen te verhogen hetgeen zich vertaalt in een hogere inflatie. Tot slot zorgt ons indexsysteem voor een reeks perverse effecten: de overheid pleit bv. voor prijsmatiging en wil zelfs de prijscontrole versterken maar zorgt zelf voor een opwaartse druk op de inflatie via een aantal belastingverhogingen (bv. verhoging BTW op betaaltelevisie of de afschaffing van de korting op schone wagens). Verwacht wordt dat de overheidsmaatregelen de inflatie met om en bij de 0,3% zullen omhoog stuwen. Logisch ware geweest dat deze inflatieopstoot zou geneutraliseerd worden.
Kortom, het verzwakte concurrentievermogen blijft de achillespees van ons sociaal-economisch bestel. Indien aan deze EU-aanbeveling niet dringend een passend antwoord wordt geboden, blijft onze economische ontwikkeling gehandicapt. Het ontbreken van een dergelijk luik rond concurrentieversterkende maatregelen, in tegenstelling tot het Globaal Plan van 1993, is de blinde vlek in dit begrotingsakkoord. Het is meteen ook de achillespees van dit akkoord.
Belangrijk signaal naar internationale markten?
Langs de andere mag niet onderschat worden hoe belangrijk na meer dan 530 dagen onderhandelen, dit akkoord is. Het luidt hopelijk een periode van politieke stabiliteit in. Dit laatste is een belangrijk signaal naar de wild om zich heen slaande financiële markten. Ondanks het feit dat de volledige Eurozone momenteel door de financiële storm getroffen wordt, valt het op dat landen die over een stevige regering beschikken en in het verleden ingrijpende structurele hervormingen hebben doorgevoerd, beter bestand zijn tegen het onweer. In die zin is het begrotingsakkoord en hopelijk de snelle vorming van een volwaardige regering een sterk positief signaal.
Wat internationale investeerders zullen denken, valt nog af te wachten. Het signaal is wellicht negatief, valt te vrezen. Dit begrotingsakkoord legt immers belangrijke extra lasten op de vennootschappen (notionele interestaftrek, meerwaardenbelasting, …). Het valt te vrezen dat zij zullen aarzelen. Hoe zal dit de economische groei beïnvloeden? Vooral de ingrepen in de notionele interestaftrek dreigen schade aan te brengen. Een goede opvolging is hier op zijn plaats.
Nu de hand aan de ploeg slaan
Alle stakeholders moeten nu verantwoordelijkheid opnemen in het belang van ’s lands economie, zijn inwoners en zijn ondernemers. Het ergste wat nu zou kunnen gebeuren, is dat we zelf het vuur aan de lont steken. In die zin spelen vakbonden met vuur wanneer ze zouden oproepen tot stakingen.
Wie zijn geschiedenis kent, zou nochtans beter moeten weten. De vrijdagstakingen van midden jaren ’70 brachten de toenmalige regering ten val, verhinderden structurele ingrepen en leidden in 1982 tot een algehele verarming van de bevolking via de devaluatie van de Belgische frank. De stakingen van het begin van de jaren ’80 konden meerdere indexsprongen niet verhinderen. De afzetting van industriële zones in 1993 waren niet van dien aard om de economische conjunctuur aan te zwengelen en bespoedigden een loonblokkering en de invoering van de gezondheidsindex.
Nu het land plat leggen zal alleen maar mega-ingrepen die nog veel meer pijn zullen doen, versnellen. De sociale partners zouden beter samen rond de tafel gaan zitten en nagaan hoe ze afspraken kunnen maken die het uitgestippelde regeringsbeleid kunnen schragen. Geen enkele staking in het verleden heeft immers het BBP doen toenemen, integendeel! Bovendien is e nog een andere les uit het verleden te onthouden: wanneer regering en sociale partners aan één zeel trekken, is een land veel bestendiger tegen economisch onweer.
We moeten dus nu samen de hand aan de ploeg slaan. De marsrichting is aangegeven. De snelle uitvoering van het begrotingsakkoord is cruciaal.
Pieter Timmermans
Directeur-generaal van het Verbond van Belgische Ondernemingen VBO
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod
29/11/2011 om 13:51
Het Generatiepact had als grote verdienste dat het de bewustwording van langer werken sterk heeft aangescherpt.
Nu nog de bewustwording bij de bedrijven om ook langer werk te verschaffen… Als ik mij niet vergis wordt bij de meeste herstruktureringen, reorganisaties, sluitingen actie gevoerd om werk te behouden. Niet om zo massaal mogelijk op brugpensioen te kunnen gaan. Dat is de reddingsboei nadat de bedrijfleiders het kalf verdronken hebben.
Ik word zo moe van dit afgezaagde liedje.
29/11/2011 om 13:55
1.ik weet niet als een optimisme over hervormingen in het begrotingsakkoord op zijn plaats is. daarnaast wil de VLD teveel laten uitschijnen dat ze succesvol zijn geweest (om later kiezers mee te winnen?), het zou misschien wel eens kunnen dat Mr. Timmermans mee de VLD in een goed daglicht wilt zetten om ze electoraal wat te helpen. Hij is waarschijnlijk ook een VLD man. dit is een relatief vergezochte piste, maar ik weet niet wie nog echt een eerlijk perspectief meegeeft en ik bekijk elke berichtgeving op een erg kritische manier.
2.Het meeste wat je zegt zijn feiten en ook over de stakingen ben ik het met je eens, dus het is niet dat ik de hele tekst slecht vind.
3.de politiekers hebben toch wat steken laten vallen, maar de media faalt hard om de schuldige naar boven te brengen.
29/11/2011 om 13:56
De PS, enige partij die telt in deze Franstalige regering, heeft 2 opties:
(1) Snel en gericht handelen op een manier die tegen de lente van 2014 -aanloop van de volgende Europese, federale en regionale verkiezingen- aan de belangrijkste burgers (i.e. de militanten van de FGTB, vanuit PS-standpunt) aantoont dat de ingrepen een duidelijk en voelbaar positief effect hebben. Dit vereist enerzijds daadkracht, anderzijds de volgehouden wil om op een constructieve manier de confrontatie te blijven aangaan en de tegenargumenten vanuit vakbondshoek te ontkrachten.
(2) Een vertragingsmaneuver inzetten en de ingrepen, die betrekking hebben op de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid, voor zich uit schuiven en op die manier het eigen kiezerskorps vrijwaren in voorbereiding van de stembusgang van juni 2014. Als de inkomsten door allerhande belastingsverhogingen stijgen, kunnen de overheidsfinancieën opgesmukt worden; bovendien zijn deze maatregelen dan vooral in Vlaanderen voelbaar en daar is geen risico op electoraal verlies. Indien de conjunctuur aantrekt (volgens specialisten terzake uiterst onwaarschijnlijk) kan dit 2,5 jaar volgehouden worden, met aan het eind een nieuwe formatiestrijd en, wellicht, een nog sterkere N-VA.
Het is evident welke van deze opties de beste is. We kunnen alleen maar hopen dat de PS bereid is de handschoen op te nemen en inderdaad de (bescheiden) maatregelen te implementeren, ook wanneer dit bijt. Afgaand op het gedrag uit het verleden, is het echter de tweede optie die de grootste kans maakt.
29/11/2011 om 13:59
Ik nodig de vakbonden, ondanks hun terechte opmerkingen, uit om de kalmte te bewaren en niet te staken.
Anderzijds zou ik Pieter Timmermans ook graag uitnodigen om eindelijk eens binnen de bedrijfswereld zelf orde op zaken te zetten. Het komt onrechtvaardig over dat u de vakbonden en de profiteurs onder de werklozen terechtwijst, maar de gigantische fiscale fraude van uw collega’s nog nooit echte prioriteit hebt gegeven. Kijk gerust naar de splinter, maar zie de balk niet….
29/11/2011 om 14:12
Waarom zien de vakbonden dit niet zo? In moeilijke tijden moet iedereen harder werken, zowel arbeiders, bedienden als kaderleden en zaakvoerders. Met staken bereik je niks, alleen ongenoegen bij de mensen die wel willen werken en een directe verarming van de getroffen bedrijven met nog moeilijkere tijden tot gevolg. En herstructureringen zijn nu eenmaal nodig om de economie te kunnen blijven volgen. Maar als daardoor de bedrijven sterker worden, dan is dat altijd een goede zaak. Enkel een sterke economie houdt onze welvaart in stand.
Het wordt tijd dat de vakbonden ook eens verantwoording moeten afleggen. Hoeveel mensen hebben zij al aan het werk geholpen? …
Beste vakbonden, leer eens veranderen. Veranderen is vooruitgang, stilstand is achteruitgang. De welvaart is er niet gekomen door mensen die bleven stil staan!
29/11/2011 om 14:53
Akkoord met Luc D. We hebben als werkgevers weinig verhaal als we enkel de problemen zien rond index, concurrentie vermogen, e.d. maar zelf geen orde op zaken stellen en als bedrijven/werkgevers blijven het profitariaat uitoefenen van 1/subsidies allerhande 2/brugpensioen 3/fiskale aberaties waarbij bedrijven wel pakken winst maken, maar niet bijdragen aan de gemeenscap (bv. Suez-Electrabel).
Het discours van het VBO is nodig, maar weinig relevant als er intern geen orde op zaken wordt gesteld. Wat we als werkgevers aan de vakbonden verwijten, doen we als bedrijven & werkgevers op een bijna zelf manier : profiteren van overheidsgeld en minimaliseren van eigen contributie.
We moeten durven zelf onze stal opkuisen, terwijl we de druk blijven zetten op de politiek en bij de vakbonden, om ook hen hun stal te laten uitmesten. Als we verantwoordelijkheid vragen van anderen, kunnen we misschien zelf ook het voorbeeld geven?
Waarom geen ‘fair minimum tax’ bv op de bedrijfswinsten? Als de fiskale achterpoortjes zodanig zijn dat we uitkomen op nul taks, misschien een engagement van ons als bedrijfsleiders om een minimum van onze winst toch belastbaar te maken? Orientatie op 10% bv, net de vennootschapsbelasting van bv Ierland. Why not? Maar dan wel onder de voorwaarde dat politiek & vakbond ook zijn grote kuis houdt. Geen zin om belastingen in een zwart gat te smijten. Daar pas ik voor.
29/11/2011 om 15:21
Beste,
Als de bedrijven tijdens al de verlopen jaren hun belastingen betaalden aan minstens 33% dat de laagste klasse arbeiders moeten betalen ipv maar 11,8% en de grootste vijftig bedrijven: die geen belastingen betaald hebben en nog niet betalen, dan zouden er geen schulden zijn.
Dank zij hun Politieke steun via notionele intresten en door het jaren lange personeels te korten op de dienst van Financiën: te danken aan de MR-) Minister Didier Reynders, om zeggens maar één controle in hun gans leven: waardoor er belastings ontduiking op grote schaal gebeurd.
En miljoenen euro’s cadeaus geven aan de vier gekende banken die het geld van de Burgers slecht beheerd hebben en zo goed als failliet waren, dat alweer door de burgers moet betaald worden.
Per controle personeel op Financiën maakt men massas meer winst dan dat ze kosten aan loon, doch: het werdt en wordt niet aangevuld met personeel = zo goed als geen controle.
M.v.g: jean.
29/11/2011 om 16:06
@Casneuf :
Wat ik mij afvraag, wat is uw definitie van bedrijfswinsten? Ik ken persoonlijk geen enkele ondernemer die zoveel mogelijk winst gaat maken om er dan ook zoveel mogelijk belastingen op te betalen. Dat is de wereld op zen kop.
Vergelijk het met een werknemer die tegen zijn werkgever zegt:betaal mijn overuren maar in het wit, dan betalen we alle twee zoveel mogelijk belastingen.
Met betrekking tot het opinie stuk heb ik de volgende opmerking. Wie de belastingdruk op buitenlandse investeerder en kapitaal verhoogt, zal er voor zorgen dat diezelfde investeerders en kapitaal vertrekken naar daar waar de belastingdruk wel aanvaardbaar is. Wie dus de notionele intrestaftrek wil verbannen/hervormen, kan maar beter een goed alternatief achter de hand hebben.
De boodschap aan de vakbonden zou voor eens en voor altijd duidelijk moeten zijn. Je kan pas werk nemen als er iemand is die werk geeft. Geen betoging of staking zal daar ooit iets aan veranderen.
29/11/2011 om 16:38
Iedereen weet, dat iedereen zal moeten bijdragen maar langs de ene kant de kruik vullen en de andere kant de kruik leeghalen,
dat geeft problemen!
Maak er een cirkel van! ik goed, jij goed met wederzijds respect.
29/11/2011 om 17:33
Belangrijker dan Generatiepact.
Toen ons sociaal model na Wereldoorlog II ontworpen werd, moest een firma ongeveer hetzelfde verdienen voor het eigen gereedschap als om de werknemer de gelegenheid te bieden hetzelfde gereedschap te verwerven. Nu is deze verhouding ongeveer 1 op 3. Deze ommekeer en de neerwaartse trend van de sociale zekerheid is niet ontstaan in de laatste decennia. Dit gebeurde in de periode 1970 – 1980. De werkgelegenheidsconferentie en het generatiepact waren pogingen om de gevolgen te bestrijden i.p.v. de oorzaak weg te nemen.
Het nu overeengekomen begrotingsakkoord is een politiek akkoord om de staatsfinanciën onder een opgelegd tekort te brengen. Dit is een typisch Belgisch bereikt resultaat welke individualisme (liberalen) en collectivisme (socialisten) met elkaar probeert te verzoenen. De tweespalt (arm – rijk) en de werkgelegenheid (werkloosheid) zullen weinig verandering ondergaan. Dit kan enkel veranderen door bijkomende overeenkomsten binnen de besprekingen van de N.A.R. (de Nationale Arbeidsraad). Aangezien het politiek akkoord veel accenten van het groot kapitaal (kapitaalsintensieve ondernemingen) heeft ingewilligd, is het logisch dat de vakbonden de messen scherpen om de belangen van het klein kapitaal (arbeidsintensieve activiteiten) te verdedigen.
Indien men de oorzaken van werkloosheid, jeugdwerkloosheid en het uitrangeren van oudere werklozen wil oplossen moet de oorzaak worden aangepakt. Het betreft twee kosten waar zeer weinig over wordt gesproken. Enerzijds de loonkost boven het brutoloon en anderzijds de terugvorderbare BTW op de eigen verbruiksgoederen. Het ene wordt betaald door de werkgever, het andere wordt ontvangen door de werkgever. Deze twee kosten bepalen de verhouding in aankoopmogelijkheid door het al dan niet BTW plichtig zijn. Het bepaald de loonkost en het bepaald of het interessanter is producten in het buitenland aan te kopen of deze in het binnenland te produceren (o.a. fileprobleem).
Ken dus uw geschiedenis en herstel het concurrentievermogen en bui het begrotingstekort om via de N.AR., de plaats waar werkgevers en werknemers hun akkoorden sluiten. De plaats waar de politiekers de staatsschuld niet als smeermiddel mogen gebruiken, maar hun wetgevende macht moeten gebruiken om als scheidsrechter het algemeen belang van de bevolking te vrijwaren.
29/11/2011 om 23:28
Toch wel een rare redenering voor een man van de werkgevers.
Belgie heeft de laagste tewerkstelling als het gaat om 55 plussers.
Dagelijks worden er 55 plussers ontslagen omdat er een jongere en goedkopere werkkracht beschikbaar is.
Werkgevers willen nu dat de werkloosheidsvergoeding van de 55 plusser degressief wordt verlaagd.
Ik geef vakbonden 100% gelijk dat men ingaat tegen dergelijke praktijken.
Werkgevers komen altijd met voorbeelden uit het buitenland.
Mischien eens naar Zweden kijken Timmermans, hoe men daar oudere werknemers behandeld.
30/11/2011 om 10:25
Als men morgen iedereen 20% belastingen laat betalen (bedrijven en particulieren) is het probleem opgelost.
Geen aftrekposten meer. geen Ernst and Young enz enz
Dan komen al die ambtenaren vrij om bijkomende controles te doen op BTW accijnzen ed.
Maar dat wil men blijkbaar niet.
Nochtans zeggen Amerkaanse bedrijven die willen investeren in Europa steeds. “Keep it simple stupid”.I
It ’s simple 20% taxes, thats it.
Maar ik vrees beste heer Timmermans dat de meesten van uw leden zo verhangen zijn aan business lunches met ambtenaren van financien om iets te kunnen regelen.
Resultaat. De Belgische ondernemingen betalen uiteindelijk na Griekenland de minste belastingen in Europa.
En dan de vakbonden en socialisten maar verwijten dat zij de boel blokkeren.
30/11/2011 om 11:38
Beste Noel D,
Deze keer sla je de bal mis.
Onze vakbonden zullen helemaal niet akkoord gaan met het zweedse systeem:
- pensioen op 67
- 3 peilers: overheid, werkgever, en prive
- stop je vroeger of gedeeltelijk? OK dan krijg je navenant
- Geen brugpensioen in Zweden
Gezonde 55 plussers moeten gewoon langer werken, punt uit. Anders is het niet te betalen.
…
30/11/2011 om 16:16
@NOEL D.
20% taxes simple and stupid.
20% taxes voor de particulier, geen probleem. Zwartwerk niet meegerekend, staat het inkomen van een loontrekkende zwart op wit gedrukt. Dus 20% daarop innen zal geen probleem zijn.
20% taxes op bedrijfswinsten daarentegen, dat is een ander verhaal. Opnieuw, geef mij de definitie van bedrijfswinsten.
Stel dat ik een bedrijf heb dat 1.000.000 euro winst boekt. 20% daarop is 200.000 euro voor vadertje staat. Maar wat als ik als ietwat snuggere bedrijfslijders van de 1.000.000 euro, 900.000 investeer in mijn bedrijf, dan heb ik nog 100.000 winst, wat neerkomt op 20.000 euro belastingen. Nogal een verschil voor vadertje staat. Niet ? En die investeringen kunnen eender wat zijn. Bijkomende job creatie, beter of nieuw materiaal voor de werknemer,enz….
Bedrijfswinst is een rekbaar begrip. Inkomen niet.
01/12/2011 om 06:41
Natuurlijk dat het VBO de naadloze echo is van de Europese neo-liberale logica (zie bvb de besparingen nu in Portugal). Een logica (dat weet nu ongeveer iedereen) die zinloos is (ook bvb in de VS waar Obama er maar niet in slaagt zijn minimum-programma van sociale rechtvaardigheid, werkzame overheid en aanpak van de grote vermogens en winsten op de rails te zetten) en zelfs een omgekeerd effect heeft : de onnodige en onnuttige kaalslag van overheid, pensioenen, lonen … het leidt slechts namelijk tot (meer) recessie.
Enige oplossing is een Europese aanpak van de speculanten door de ECB. Wat nu ook onderhand iedereen duideljk wordt is waar daar het kalf gebonden ligt : Duitsland (dat maar weigert de ECB in te schakelen). Hopenlijk biedt de laatste ontwikkeling (inschakeling van het internationaal netwerk van bankinstellingen) soelaas. Deze ontwikkeling is volgens mij vooral een galant glijmiddel om Duitsland toch over de brug te krijgen (en het verkocht te krijgen bij de Duitsers) : de ECB doet het dus namelijk niet alleen.
De reden van de neo-liberale logica (nationaal en internationaal) ligt het vasthouden en versterken van de machtspositie door de 1% (om het in occupy termen te zeggen). Belangrijk dus dat de 99 zijn tanden laat zien. Nationaal en internationaal.