Suïcide is een van de belangrijkste gezondheidsproblemen van onze samenleving. De meest recente gegevens van het Agentschap Zorg en Gezondheid dateren van 2009. In dat jaar stierven in Vlaanderen 1102 mensen aan zelfdoding: 792 mannen en 310 vrouwen. Het Vlaams suïcidecijfer ligt 1,5 keer hoger dan het Europees gemiddelde en het aantal suïcides is hier tot 80% hoger dan in Nederland.
Voor deze merkwaardige verschillen zijn er veel mogelijke verklaringen. Zelfdoding kent immers zijn oorsprong in een samenloop van omstandigheden. Vele oorzaken en uitlokkende factoren kunnen een rol spelen: zowel biologische kenmerken van de persoon (waaronder ook erfelijke factoren) als maatschappelijke, sociale en economische omstandigheden of psychologische factoren. Niet al deze factoren en omstandigheden zijn gemakkelijk te beïnvloeden of te verbeteren. De vergelijking tussen Vlaanderen en de buurlanden helpt ons om een aantal aangrijpingspunten te vinden om de situatie te verbeteren.
Betere detectie van depressie en psychische ziekten
Bij 90% van de suïcides is er sprake van een psychische problematiek en bij 70% is er sprake van een depressie. Een adequate detectie en behandeling van psychische problemen en van depressie in het bijzonder is bijgevolg zeer belangrijk. Onderzoek heeft uitgewezen dat slechts de helft van de patiënten met een depressie professionele hulp krijgt, en slechts de helft daarvan krijgt een adequate behandeling. En depressie komt vaak voor. Een op vier personen krijgt gedurende zijn levensloop te maken met een ernstige psychische problematiek. Bij ongeveer 1 op de 8 personen is dit een depressie.
Vooral sleutelfiguren in de samenleving (leerkrachten, politie, apothekers, sociaal werkers, verpleegkundigen, cipiers, etc.) en eerstelijnswerkers hebben een belangrijke rol in het herkennen en bespreekbaar maken van psychische problematieken zoals depressie. Wanneer psychische problemen tijdig bespreekbaar zijn, kan je nog zeer veel zelf doen om erger te voorkomen. Vele depressies gaan immers vanzelf over na enige tijd. Het zijn als het ware levenscrissisen waar iemand met steun van de omgeving en met persoonlijke veerkracht bovenop geraakt.
Betere behandeling van depressie en psychische ziekten in eerstelijn
Wanneer de klachten blijven duren of de depressie te diepgaand blijkt om er alleen uit te geraken, is passende professionele hulp nodig. Een kwaliteitsvolle en op wetenschap gebaseerde behandeling van depressie bestaat in de regel uit psychotherapie en /of medicatie. In principe kan een dergelijke behandeling in de eerstelijnsgezondheidszorg, bij de huisarts aangeboden worden. Bij meer complexe problematieken of wanneer de klachten blijven aanhouden, kan verwezen worden naar de psychiater of is een opname vereist.
Verschillende studies tonen aan dat de kans dat men een minimaal adequate behandeling krijgt voor een psychiatrische stoornis, in België lager is dan in buurlanden met lagere suïcidecijfers. Belgische huisartsen zouden bijvoorbeeld over het algemeen minder aandacht kunnen schenken aan psychosociale problemen dan hun collega’s in Duitsland en Nederland, terwijl de consumptie van psychofarmaca aanzienlijk hoger is in Vlaanderen dan in Nederland en Duitsland. Ten slotte, werken huisartsen in Duitsland en Nederland vaker samen met maatschappelijk werkers en is psychotherapie er terugbetaalbaar.
Een verbetering van de toegankelijkheid, de kwaliteit en continuïteit van de geestelijke gezondheidszorg is in ons land dus dringend nodig. We pleiten voor het model dat in Nederland al bestaat en waarbij een eerstelijnspsycholoog in de huisartspraktijk de tijd kan nemen voor de detectie, de opvolging en de kortdurende behandeling van alledaagse psychologische problemen. Een brede invoering van dit systeem zou meebrengen dat mensen met psychische problemen “getrapte zorg” krijgen: minimaal als dat volstaat en alleen maximaal waar nodig. Je krijgt met andere woorden zorg op maat.
Invoering van het systeem van een eerstelijnspsycholoog in de huisartsenpraktijk zal ertoe leiden dat iedereen toegang krijgt tot psychologische hulpverlening op maat. Minder mensen krijgen dan onnodig medicatie voorgeschreven en vooral, ernstige situaties worden veel sneller gedetecteerd en behandeld zodat meer suïcides kunnen voorkomen worden.
De strijd tegen stigma en zelfstigma
Niet alle heil komt van de professionele hulpverlening of van de overheid. Een van de belangrijkste drempels voor de adequate behandeling van depressie en andere psychische problemen is het stigma ten aanzien van psychische problemen en van professionele hulp hiervoor. Negatieve attitudes t.o.v. psychische problemen blijven sterk aanwezig in de samenleving, waardoor mensen beschaamd zijn om openlijk uit te komen voor psychische moeilijkheden. Naar een psychotherapeut of psychiater gaan is in hun ogen “een remedie erger dan de kwaal”. Hierdoor gebeurt het dat men noodzakelijke hulp niet tijdig bereikt, soms met zelfdoding tot gevolg.
Onderzoek toont aan dat de geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen “minder gekend en minder bemind” is dan bij onze noorderburen. Een meer positieve beeldvorming ten aanzien van de geestelijke gezondheidszorg is dus nodig. We pleiten voor de verdere uitbouw van e-mental health om mensen naar gepaste hulp toe te leiden. Door het anonieme karakter ervan speelt stigma minder een rol en kunnen groepen bereikt worden die minder geneigd zijn traditionele hulpkanalen te gebruiken.
Krachtig inzetten op warme omgevingen
Hoe mensen met kwetsbaarheid en zwakte omgaan in scholen en werkomgevingen, organisaties, jeugdwerk, gezinnen, woonzorgcentra is van cruciaal belang om bespreekbaarheid van psychische problemen te bewerkstelligen. We moeten in Vlaanderen in een breed spectrum acties ondernemen om werk te maken van een samenleving, waarin zelfzorg en zorg voor elkaar positief gewaardeerd wordt. Dit kan door de verhalen van mensen die er bovenop komen na een crisis en die na sterke tegenslag hun leven weer op een goed of uitdagend spoor kunnen zetten in the picture te brengen.
Prof.dr. Chantal Van Audenhove, KULeuven-LUCAS
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod
Al wie aan zelfdoding denkt of iemand kent die dat doet, kan gratis en anoniem bellen of chatten met de Zelfmoordlijn op 02/649.95.55 of met Tele-Onthaal op 106.
12/12/2011 om 18:44
Goed opiniestuk,goed te begrijpen en veel informatie.
De zoveelste bevestiging dat men in Nederland de samenleving beter kan organiseren dan in ons leuke land.
12/12/2011 om 20:13
als ze jong zijn mogen onze kinders enkel denken aan de punten op hun rapport. als ze ouder zijn telt enkel nog de baksteen van het zelfgebouwde huis en de liefst dikke bak op vier wielen. Geen wonder dat in zo’n streverige, enggeestige samenleving (die ook geen andere grondstof heeft behalve onze eigen handen en hersens) er zoveel mensen denken aan zelfdoding of dat ook doen.
12/12/2011 om 21:38
Uit ondervinding weet ik hoe hard psychologische bijstand kan helpen tot overleven van crisissituaties, de mogelijkheid hebben bij iemand aan te kloppen op moeilijke momenten is zoveel waard. Jammer genoeg heb ik ook moeten constateren dat die hulp niet voor iedereen betaalbaar is (geen terugtrekking) enkel psychiatrie is terugbetaald. De pillen zijn 1 ding, maar ruim onvoldoende. Bijstand moet dringend in de ziektewet gestopt worden. Zelf heb ik meerdere jaren therapie gevolgd, maar ik kan me voorstellen dat het voor een alleenstaande of werkloze moeilijk wordt om soms tot 3x per week te kunnen gaan.
Iedereen die twijfelt over hulp zoeken : gaan ! Wacht niet ! psychiatrie mag een “wreede” naam hebben het is het zeker niet.
Nu jaren later loopt mijn leven weer vlot, mijn collega’s en werk hebben begrip opgebracht (belangrijk) en ik werk er nog steeds.
Hoe diep ook, je komt/kan er uit !!
12/12/2011 om 22:38
helemaal juist.
verantwoordelijkheid van politici, medici, hulpverleners en àlle burgers.
dat kost iets : moeite en geld, ja.
12/12/2011 om 23:45
Ik kijk uit naar de dag dat zowel ouders, het onderwijs als werkgevers en medemensen begrijpen dat een mens in de allereerste plaats een emotioneel wezen is, en dat respect voor de mens begint met respect voor de gevoelens voor de mens (niet automatisch voor zijn gedrag!).
Nu wordt een kind geacht mee te kunnen met een onderwijssysteem dat hoofdzakelijk op de ratio gebaseerd is. Hoe het kind zich voelt, kom nog veel te vaak op de tweede plaats.
Nu wordt een kind nog veel te vaak geacht zich te schikken naar (het schema en de psychologie) van de ouders. Hoe ver het kind van zichzelf daartoe moet gaan staan, dat weet het niet.
Nu wordt een mens nog vaak beoordeeld op zijn diploma’s en op zijn maatschappelijke positie. Hoe de mens achter dat imago het stelt, komt nog veel te vaak op de tweede plaats.
En zo kan ik nog even doorgaan. En dan vraagt men zich af hoe het komt dat er zoveel mensen het niet meer weten…
13/12/2011 om 00:13
792 mannen en 310 vrouwen. Al eens over nagedacht? Het sterke geslacht. De man uit zijn frustraties dikwijls in fysiek geweld. Partnergeweld, weet je wel, de hype, het modewoord. Je steekt een pink uit en wordt in de maatschappij bekeken als een moordenaar. Het echte “sterke” geslacht pakt dit heel anders aan, eindeloze pesterijen, de kinderen brainstormen en opzetten tegen de partner. Welke “man” kan daar tegen op, en waar en aan wie kan die zijn verhaal kwijt? Nergens. Het gevolg 792-310.
Ik wil hier helemaal geen fysiek geweld goed keuren, maar wanneer gaat men ook het psychologisch geweld eens in acht nemen?
Pesten op school en het werk zijn nog zo’n modewoorden. En pesten thuis? hoor je daar iets over?
Misschien heb ik het helemaal verkeerd voor, maar dan graag een deftige uitleg voor dit enorm mv verschil.
13/12/2011 om 11:57
Jammer genoeg is investeren in bepaalde sectoren van de welzijnsector, niet voor de politici, maar dat vergeet men al te vaak, ook niet voor een deel van de publieke opinie prioritair. Enkel wanneer er extreme situaties gebeuren is er zowel vanuit aandacht van de politiek als journalistiek, wat men het steegvlam fenomeen is gaan noemen. Al jaren wordt een inhaalbeweging beloofd vanuit het beleid.
In het verleden werden,investeringen om budgettaire redenen vaak uitgesteld of beperkt gehouden. Diegenen die wél gebeurden werden steeds met veel poeha aangekondigd, om de schone schijn van een zorgzaam vlaanderen recht te houden.
Eindelijk waren er vooruitzichten bij de vlaamse overheid tot ruimte om extra inspanningen te doen. Nu dat de spaarpot naar o.a. het redden van dexia is gegaan hou ik mijn hart vast.
Wat ik mis in uw betoog zijn een aantal maatschappelijke fenomenen. Wat is bv. de invloed op kwetsbare mensen dat we 544 dagen zonder regering hebben gezeten? Houvast en perspectief ontbreekt soms ook op maatschappelijk vlak. Het gevoel er niet meer bij te horen, kan ook één van de grote oorzaken zijn voor hallucinante cijfers inzake schooluitval bv.
De onzekerheid inzake relatievorming,de invloed van de virtuele wereld, werkelijk een tsunami van nieuws, prikkels die niet iedereen aankan. De groeiende sfeer van onverdraagzaamheid- walen-vlamingen, het doet allemaal geen goed..De vierde generatie “buitenlanders” nog steeds bestempelen als allochtonen of nieuwe belgen. Een aantal maatschappelijk factoren volgens mij die het moeilijk maken voor steeds meer mensen om nog het gevoel te hebben erbij te horen. Het is dus meer dan een betere organisatie van de hulpverlening.
Met dank voor uw interessant artikel, alle beetjes helpen.
13/12/2011 om 12:12
Ben zelf onlangs geconfronteerd met een zelfmoord in mijn zeer naaste kring. We kunnen blijven praten over onze maatschappij, hoe die doldraait en hoe we tav het leven moeten kijken (blijven doen!). Maar wat me vooral getroffen heeft nadien is onze complete onwetendheid mbt depressies en hoe daarop te reageren. Het is daar dat we sneller vruchten zullen plukken van een degelijk preventiebeleid.
Er wordt in het artikel verwezen naar de eerstelijnsgezondheidszorg, maar naar mijn mening zijn dat niet de mensen die het eerst geconfronteerd worden met de eerste symptomen van iemand die depressief is. Zijn het niet eerder, de vrienden, de partner, de ouders of de kinderen? Maw waar ik voor pleit is een sensisibiliseringscampagne die ‘de burger’ in het algemeen op de hoogte brengt van wat een depressie is en hoe het eventueel te herkennen (bij je naaste) of hoe erover te praten (met die persoon). EHBD als het ware eerste hulp bi depressies als het ware.
Bijkomend effect als men dit een tijdje volhoudt zal zijn dat de depressie ook uit de taboesfeer zal gehaald worden. Als het kan voor doodsoorzaak nr 1 bij jongere mensen (ongevallen), waarom dan niet voor doodsoorzaak nr 2?
Ten tweede zou ik ook willen wijzen op het ‘toeval’ dat speelt. In Vlaanderen hangt de kwaliteit van de psychische opvang puur af van toeval. In mijn geval werd mijn vriend opgevangen door een psychiater, vervolgens als depressief bestempeld en dan voorgesteld om bij een schizofreen op de kamer te gaan liggen, maw iemand die laten we het zo zeggen op een andere manier geestesziek is. Het hoeft geen betoog dat iemand met een depressie zich dan volledig vastrijdt (’Kijk maar, ik word bij de zotten gestoken!). Dat het ook anders had kunnen lopen bewijst iemand die in een andere stad in een ander ziekenhuis werd opgevangen, in een mooie kamer alleen werd gelegd, het gevoel van geborgenheid had en van daaruit kon vertrekken. ‘Ok ik ben ziek, en hier kan ik eraan werken, wordt ikprofessioneel bijgestaan’. Deze twee voorbeelden zijn niet uit de lucht gegrepen maar reële voorbeelden die elk een andere afloop kenden… In Nederland is de kans op het eerste scenario miniem, bij ons gebeurt het elke dag, en spelen we dus met mensenlevens. Maw de gezondheidszorg zelf én de politiek hebben hierin een belangrijke rol en moeten ook kijken naar hun prioriteiten. Er ligt maw een zware verantwoordelijkheid op de schouders van Jo Vandeurzen. Of zijn kabinet blijk geeft van inzicht in de problematiek zal dus gauw blijken, want zo kan het niet verder.
13/12/2011 om 21:24
Ruim 30 jaar geleden studeerde ik psychiatrisch maatschappelijk werk in Belgie, en was werkzaam oa in een universitair psychiatrisch ziekenhuis. Ondanks alle betrokkenheid van de vele deskundigen bleef er een gevoel knagen dat men uiteindelijk niet tot de kern kwam van de psychische malaise waarin vele mensen terechtkomen. Kort daarop kreeg ik in erg nabije kring te maken met zelfdoding. Velerlei factoren spelen hierin inderdaad een rol, maar van doorslaggevende aard lijkt mij toch het feit dat er in het dagelijkse leven onder de gladgepolijste facade van uiterlijk en materieel welzijn nauwelijks oprechte aandacht is voor meer wezenlijke aspecten het leven.
Om die reden ondermeer, woon ik nu ruim 20 jaar in Nederland. Het eerste wat mij opviel is dat mensen hier veel meer kiezen voor wat ze echt graag willen doen, ook wanneer dit onconventioneel is. In België werd iemand met veel verloop in zijn CV met wantrouwen bekeken, in Nederland is het haast andersom. Er heerst een groter vertrouwen in het eigen creatief potentieel, waardoor men ook bij moeilijkheden geneigd is om actiever op zoek te gaan naar oplossingen.
Er is ook een grotere openheid voor de realiteit dat elk mens in zijn leven met grote uitdagingen geconfronteerd kan worden, over mensenleed wordt meer en vrijer gesproken in familie-, vrienden- en maatschappelijke kring.
Er ander verschil is dat er naast de traditionele kerk (die zelf al in vele varianten bestaat) er vele andere vormen van zingeving en spiritualiteit beleefbaar zijn waardoor de mens op een vrije manier wordt uitgenodigd na te denken over en met elkaar te delen wat voor hem wezenlijk van belang is. De eigen beleving is meer een dagelijks verweven onderdwerp van gesprek.
Er bestaan wijdverbreid alternatieve leersystemen die kinderen helpen te ervaren wat hun talenten en opdrachten voor dit leven zijn en hoe ze zich daarmee kunnen verbinden op enthousiasmerende wijze. Ik geef toe dat dit wel meer dt fouten oplevert in hun verdere loopbaan, (waar ik als klassiek geschoolde onwillekeurig nog steeds even bij hik) maar dat lijkt me een minieme tol voor een gelukkiger leven…
Zoals ook hoger gezegd, de mens is niet alleen hoofd, maar ook hart en handen, en wil dus ook daarin aangesproken en ontwikkeld worden, zoniet verschraalt de basis die hem met het volle leven verbindt.
Niet alles is hier ‘beter’, maar het kritisch en vrij mogen denken en uiten sinds enkele honderden jaren heeft bijgedragen aan een meer open cultuur waarin persoonlijke identiteit en authenticiteit op prijs gesteld worden, versus aangepast zijn aan de groep en voldoen aan een van buitenaf (vaak onbewust en daarom fnuikender) opgelegde sociale verwachting of norm.
`Vrijheid blijheid’ zonder gelijkopgaand verantwoordelijkheidsgevoel kan anderzijds ook tot oppervlakkigheid en egoisme leiden, getuige alle (financiële, gewelddadige, politieke) uitwassen, daarom is er (ook hier) nood aan vernieuwde visie m.b.t menselijke en maatschappelijke kernwaarden en dient er blijvend geïnvesteerd te worden in het verzorgen van het ’sociale weefsel’ via eerstelijnshulp, buurtwerking, kleinschalige kleurrijke projecten. Zo kan een mens weer in alle lagen van zijn ervaringswereld (fysiek, gevoelsmatig, mentaal en geestelijk), wisselend als gever en ontvanger, beseffen dat zijn unieke inbreng er echt toe doet.
14/12/2011 om 15:59
7 zelfdodingen per dag in België. Heb mij ook al zeer veel vragen gesteld bij die hallucinante cijfers. Dit artikel komt eigenlijk neer op het volgende: verbeter de toegang tot de geestelijke gezondheidszorg en haal de taboesfeer weg rond het thema depressie. Zeer terecht allemaal, maar wat mij betreft weinig nieuws onder de zon. Dat zijn in principe toch louter symptomatische behandelingen. Ik denk dat het belangrijker is om ons de vraag te stellen ‘hoe komt dat mensen depressief zijn’ ipv ‘hoe kunnen we depressieve mensen behandelen’. Daarom vind ik een aantal lezersreacties interessanter dan het artikel zelf.
Boosdoener is waarschijnlijk de kapitalistische maatschappij waarin welvaart en prestaties het hoge goed zijn. Die gaan we niet zomaar omverwerpen, maar iets meer zoals de Hollanders communiceren (ik zeg het niet graag) en de vraag ‘alles goed’ niet altijd met ‘ja’ beantwoorden zijn misschien al een stap in de goede richting!
15/12/2011 om 12:23
@ Wannes :Ik deel uw mening dat voorkomen beter is dan genezen.Of het kapitalisme er de oorzaak van is betwijfel ik.In het communisme werd elk initiatief soms zeer letterlijk de kop ingedrukt.Het systeem is opgedoekt en heeft een samenleving achtergelaten waarin kleine criminaliteit en alcoholisme alom aanwezig zijn.Geef mij maar “ons” systeem.Het is wel dringend aan hervorming toe.