Het jaar 2011 loopt op zijn laatste benen. Hier en daar verschijnen er de klassieke overzichten. Sommigen zullen een chronologische oplijsting van de belangrijkste gebeurtenissen opmaken. Anderen zullen per rubriek (sociaal, economisch, politiek, …) overzichten aanleggen. Nog anderen zullen eerder persoonlijkheden naar voor schuiven als criterium. Persoonlijk denk ik dat in 2011 nergens zoveel het woord “redding” is gevallen als in socio-economische en politieke middens.

Regering Leterme redt IPA

Het begon reeds op 18 januari 2011. De sociale partners van de Groep van 10 – de hoofdonderhandelaars van vakbonden ACV, ABVV en ACLVB en van werkgevers VBO, Unizo/Ucm en Agrofront – parafeerden het ontwerp interprofessioneel akkoord (IPA) voor de periode 2011-2012. Voor velen een historisch akkoord omdat niet alleen een strikte maximum loonnorm (0,3% boven index) werd afgesproken, maar vooral omdat er ook een oplossing voor het fameuze dossier arbeiders-bedienden werd aangereikt. Enkele weken later keurden evenwel het ABVV en het ACLVB het akkoord af. De regering in lopende zaken bracht “redding”. Ze nam grotendeels het ontwerp-IPA over door bv. de loonnorm bij koninklijk besluit op te leggen en die delen van het Arbeiders-Bedienden-luik uit te voeren die ze binnen de limieten van een regering in lopende zaken kon uitvoeren.

Een redding van het IPA of toch niet? In ieder geval waren door deze gouvernementele reddingsoperatie de sectorale onderhandelingen over loon- en arbeidsvoorwaarden beter omkaderd dan zonder een IPA-wet. De onderhandelingen bleven weliswaar moeilijk (hier en daar gingen vakbonden duidelijk over de schreef, in zoverre dat de toenmalige minister van werk afgesloten CAO’s moest terugfluiten wegens in strijd met de wet op de loonnorm), maar het recente sectoraal akkoord voor de distributiesector bewijst dat het ontwerp-IPA en de bijhorende IPA-wet geen dode letter is geweest. Wat het eenheidsstatuut arbeiders-bedienden betreft, zal er duidelijk een tweede reddingsoperatie nodig zijn daar het Grondwettelijk Hof in juni van dit jaar uitspraak heeft gedaan in de zin dat de verschillen tussen beide statuten ten laatste tegen juli 2013 moeten weggewerkt zijn.

Redding van de Euro

Intussen kwam er in het voorjaar een heuse orkaan opzetten op de financiële markten. De Euro als munt en als project kwam meer en meer in het vizier. De Griekse crisis groeide uit tot een Europese schuldencrisis met een ernstig gevaar voor een bankencrisis. Maand na maand moest Europees President Van Rompuy, samen met Commissievoorzitter Barroso en de andere staats- en regeringsleiders, de Europese Unie op koers zien te houden. Strikte budgettaire ingrepen waren nodig in Griekenland, Portugal, Ierland en Spanje als voorwaarde voor financiële steun. Termen zoals Europees Semester, Six Pack, Financiële Bazooka, … deden hun intrede. De vraag of de Europese Centrale Bank moest tussenkomen door geld te drukken, werd de voorbije maanden bijna elke dag van commentaar voorzien door voor- en tegenstanders. Tijdens de meest recente Europese Top van 8 en 9 december werd een nieuwe reddingsoperatie van de Euro op getouw gezet: een inter-gouvernementeel akkoord waarin een dwingende aanpak van de budgettaire discipline in iedere lidstaat zal worden vastgelegd. Op Groot-Brittannië na schaarden de andere 26 lidstaten zich achter dit voorstel van Herman Van Rompuy.

De Euro lijkt gered … of toch niet? Budgettaire discipline is de basis van alles. Als lidstaten hun begroting niet geloofwaardig kunnen opstellen of binnen een economisch aanvaardbaar deficit kunnen houden … hoe wil je dan dat de financiële markten met volle vertrouwen in de staatschuld van de betrokken landen beleggen? Vandaar dat de regering Di Rupo een onnoemelijk belangrijke taak te wachten staat, m.n. haar begroting 2012 onverkort, snel en doeltreffend uitvoeren. Anders zal de risicopremie op onze staatsobligaties snel weer oplopen: elke extra procent interest kost de Schatkist in 2012 een slordige 800 mio Euro extra besparingen.

Dexia wordt gered

De euro-crisis had in 2011 echter ook bijzonder intern Belgisch gevolg. Ondermeer door de bijzonder grote uitstaande positie van Dexia op Grieks staatspapier kwam deze Belgische grootbank begin oktober stilaan in ademnood. Er zat niets anders op dan deze systemische bank te “redden”. Begin oktober werd Dexia-bank België uit de Dexia-groep gelicht en werd de Belgische overheid er voor 100% aandeelhouder van. Voor het overblijvende deel werd een deal met de Franse regering bereikt omtrent de te verlenen staatswaarborgen. De spaarders bij Dexia werden gered. Belangrijke aandeelhouders zoals de Gemeentelijke Holding of Arco gingen onderuit.

Dexia gered of toch niet? Dexia Bank België was, is en zal een gezonde bank blijven. De fundamentals zijn in se gezond. De belangrijke staatswaarborgen voor de restbank zullen hopelijk niet moeten aangesproken worden, maar vormen voor de NV België toch een niet onbelangrijk risico. Uiterste waakzaamheid blijft dus noodzakelijk.

Regering Di Rupo redt aanzien van België in buitenland

Het jaar werd afgesloten met een nieuwe regering. Meer dan 540 dagen na de verkiezingen van juni 2010 slaagden de onderhandelende partijen er in om een akkoord te bereiken omtrent én een staatshervorming, én een begroting 2012 met 11,3 mia euro besparingen, én een reeks structurele hervormingen (brugpensioen, pensioen, werk, gezondheidszorgen). De regering Di Rupo kreeg daarvoor op 10 december 2011 het vertrouwen van de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Met een dergelijk programma neemt ons land een stuk wantrouwen bij buitenlandse investeerders en financiële markten weg.

België gered of toch niet? Het programma oogt fraai. Intern mag er op communautair vlak opnieuw enige rust verwacht worden en extern beantwoordt het regeerakkoord aan de meeste Europese aanbevelingen. The proof is the eating of the pudding! Wanneer deze regering er niet in slaagt om dit programma integraal en snel uit te voeren zal haar credibiliteit een zware deuk krijgen en dreigt ons land opnieuw op de radar van de financiële markten te verschijnen. Laten we hopen dat zulks niet zal gebeuren. Nochtans is er één blinde vlek in het regeerakkoord: de vrijwaring van de concurrentiekracht. Het is zeer opmerkelijk dat er geen enkel hoofdstuk gewijd is aan de versterking van het concurrentievermogen van onze economie. Dit is des te opvallender daar Europa van de versterking van de concurrentiekracht van haar economische weefsel een van de speerpunten van haar beleid heeft gemaakt. Benieuwd hoe Europa op deze blinde vlek zal reageren?

2012, het jaar van de competitiviteit

Ondanks alle reddingsoperaties moeten we waakzaam blijven. Vooral onze concurrentiekracht zal bepalend zijn of we het er in 2012 goed of minder goed zullen van afbrengen. Concurrentiekracht staat immers gelijk met werkgelegenheid, en werkgelegenheid leidt tot koopkracht! Met andere woorden, of men het nu wil of niet, maar 2012 zal m.i. het jaar van de competitiviteit worden. De eerste indicaties uit Duitsland geven aan dat de loonkosten er minder snel zullen stijgen dan bij ons. Onze concurrentiehandicap met onze belangrijkste handelspartner zal dus zeker niet afnemen. Voor een heel grote groep bedrijven stijgen per 1 januari 2012 de loonkosten met 3,5% terwijl de economie in recessie gaat. Bovendien zitten er in het regeerakkoord een aantal prijsverhogende maatregelen die zich in hogere loonkosten zullen vertalen. Benieuwd wat de aangekondigde studie van de Nationale Bank omtrent de index zal aantonen.

De door de vakbonden aangekondigde nationale staking op 30 januari is in dat opzicht nefast voor ons land. Deze strategie treft de bedrijven als motor van jobs en welvaart, bemoeilijkt het herstel van de economie nog meer, dreigt de lont aan het kruitvat te steken zodat ons land opnieuw op de radar van de financiële markten dreigt te verschijnen en wakkert het recessiegevaar nog aan. Geen enkele nationale staking heeft er in het verleden toe geleid dat het bbp, en dus de welvaart, is toegenomen. Zouden de vakbonden in plaats van te staken niet beter in dialoog gaan met de werkgevers over welk beleid de sociale partners zouden kunnen uitstippelen om het regeringsbeleid te schragen en te ondersteunen? Landen waar regering en sociale partners aan één zeel trekken, zijn immers beter bestand tegen economisch onweer.

De meubelen gered?

We hebben in 2011 de meubelen gered. In 2012 moeten we het huis – onze toekomstige welvaart – veiligstellen door de plannen van de nieuwe regering onverkort uit te voeren, de budgettaire discipline die in Europees verband werd afgesproken tijdens de recente eurotop scrupuleus na te leven, en door als sociale partners op het einde van 2012 tot een staatsdragend IPA te komen. Veel werk op de plank, maar ik zie geen redenen waarom we er niet zouden in slagen.

Pieter Timmermans
Directeur-generaal van het Verbond van Belgische Ondernemingen

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod