Het is oorlog in het land van de shrinks. Niemand minder dan Sigmund Freud, vader van de psychoanalyse, en diens voornaamste adept, de Franse psychiater Jacques Lacan, worden van hun sokkel gehaald: “in onverstaanbare abrakadabra verpakte nonsens, criminele kwakzalverij”, zo luidt het verdict over Freud en de school die hij voortbracht. De discussie wordt vooral op de Franse intellectuele scène gevoerd, maar als het in Parijs regent, druppelt het in Brussel (of in dit geval: vooral in Gent),- dus bekogelen pro en contra elkaar ook bij ons met krantencolumns.
Van op enige afstand lijkt het een discussie over het geslacht der engelen, waar gewone mensen, die zich afvragen of ze volgend jaar nog een inkomen zullen hebben, met enige verbijstering op staan te kijken. Een platvloers standpunt dat ik geneigd ben om te delen: dit hemelbestormend “debat” smeekt om vulgarisatie en een terugkeer op de begane grond.
Exorcisme
Zonder al te technisch te worden, en voor absolute leken: Freud is de man die aan het begin van de 20ste eeuw heel de klassieke zielkunde overhoop haalde, door de mens op te vatten als een vat vol driften, het onbewuste genoemd, met de seksuele appetijt als de voornaamste drijfveer. Door cultuur en opvoeding proberen we die wilde energie onder controle te houden, anders zou het sociaal nogal een zootje worden. Die zelfcontrole lukt echter maar half, want ze levert maagzweren op of, erger, muizenissen en depressies, tot en met stoppen die compleet doorslaan. Gelukkig zoekt het onbewuste ook uitlaatkleppen waar de censuur niet geldt (eens goed uittieren rond het voetbalveld kan al veel oplossen, al worden ook daar tegenwoordig de spreekkoren op hun poco-gehalte gecheckt), en laat het zich o.a. in onze dromen gelden. Dat is ook de essentie van de therapie op de welbekende sofa: een goed gesprek, opdiepen wat in ons achterhoofd zit en er niet uit kan, een luisterend oor, het doet al wonderen.
Maar een clubje gelijkhebbers aan de Gentse univ heeft beslist dat het nu maar eens gedaan moet zijn met dat Weense wufte sofa-gedoe. Onder de veelzeggende titels “De val van de psychoanalyse”, “Proefvlucht in het luchtledige” en “De helse zielenknijper” wordt er een hallucinant stukje schijnboksen tegen Freud opgevoerd, met een fanatisme dat, jawel, aan de meest donkere periodes van de kerkgeschiedenis herinnert. Vade retro, Satanas…: men waant zich soms in The Exorcist.
Niets minder dan de likwidatie van de Vakgroep Psychoanalyse eisen de Gentse querulanten: het gaat ook (en wellicht vooral) om gescharrel in de krabbenmand en om persoonlijke afrekeningen. Het neo-positivisme van de Freud-sceptici ruikt lichtjes naar een poging om wetenschappelijk (en misschien zelfs politiek) de touwtjes in handen te houden. Het gaat om macht en controle, het ego en de ego’s,- en laat nu net de psychoanalyse dat ego opvatten als iets meervoudig, gelaagd,… oncontroleerbaar.
SKEPP
Wat alleszins opvalt in de artikels en essays van de non-believers, is dat ze eigenlijk maar weinig constructiefs in te brengen hebben, laat staan dat ze een volwaardig alternatief zouden ontwikkelen. Het blijft bij bashen, verdachtmakingen, en demoniseren van een figuur die al meer dan zeventig jaar dood is, en waarvan de kritikasters, laten we eerlijk wezen, intellectueel nog niet tot aan zijn enkels reiken.
Uiteraard zijn de heren beeldenstormers ook allemaal grote fans van SKEPP (Studiekring voor Kritische Evaluatie van Pseudo-wetenschap en het Paranormale), een gezelschap dat uitblinkt in zelfgenoegzaamheid, en dat de banvloek uitspreekt tegen alles waar de actuele Wetenschap (met hoofdletter) niet goed raad mee weet: telepatie, UFO’s, graancirkels, onschuldig volksvermaak zoals astrologie en handlezen, maar ook acupunctuur, homeopathie, kruidengeneeskunde en alternatieve kankerterapieën. Een duidelijk geval van tunnelvisie me dunkt. Of is het toch de farmaceutische lobby die in de coulissen van SKEPP de plak zwaait, onder het motto: “Liever pillen dan de sofa”?
Terwijl men, puur vanuit intellectueel standpunt, een brede diversiteit zou moeten voorstaan van ideeën, theorieën, therapeutische visies. Waarom de zon niet in het water laten schijnen? Om nog maar te zwijgen van het recht van de patiënt om zijn/haar therapie te kiezen: als het ene niet werkt, brengt het andere misschien wel soelaas. Werkt er niets meer, dan kan men nog altijd naar Lourdes gaan en hopen op een mirakel.
Brullende muizen
Dit maar om te zeggen: ik heb het voor Freud, als intellectuele koorddanser. De psychoanalyse is en blijft een formidabele poging van het brein om zichzelf te denken,- een onderneming die per definitie tot mislukken gedoemd is, want we kunnen nu eenmaal niet slimmer zijn dan onze eigen hersenen. Net daarom, omwille van die stoutmoedigheid, verdient dit alomvattende antropologische perspectief, met zijn filosofische, literaire én wetenschappelijke lagen, euh… respect. Het koor van brullende muizen overtuigt mij anderzijds niet. Het is kleingeestig en rancuneus. Ik zou zeggen: verlicht het mensendom, doe zelf eens een poging om een alomvattende theorie uit te bouwen, in plaats van te zaniken. Iets tot “pseudowetenschap” bombarderen is één ding, zelf een groot ei uitbroeden is nog iets anders. Als de psychoanalyse “gedoemd is om te verdwijnen”, dan zullen we dat wel zien. Maar dan zal het zijn omdat de patiënt het wil, en niet via kinderachtig ressentiment onder vakbroeders, dat bijvoorbeeld ook spreekt uit tendentieuze documentaires zoals Le Mur (Fr.), waar de visie van de psychoanalyse op autisme wordt verhaspeld via een weinig bonafide montagetechniek.
Graag nieuw meubilair
Ook de valstrikken à la Sokal (naar een vaktijdschrift een nonsensikale pastiche insturen en dan eens goed lachen als de redactie erin tuint) behoren tot het register van de parodische grapjasserij. Vermakelijk, maar voor de rest: passons. Voor mij ontmaskeren ze niets, tenzij de vervalsing zelf, want er zijn ook schilders die perfect Van Gogh kunnen imiteren en respectabele veilinghuizen om de tuin leiden. Maar zegt dit iets over Van Gogh?
Het is dus het een of het ander: voortbouwen, ofwel van nul beginnen. Er mag al eens gelachen of knorrig gedaan worden, maar daarvoor worden wetenschappelijke onderzoekers niet betaald. Men kan de relativiteitstheorie corrigeren, ofwel vervangen door straffer spul. Maar in de sceptische mist blijven hangen is tamelijk nihilistisch en kinderachtig. Idem voor Freud’s theorie. Ofwel zoekt men naar missing links en corrigeert men de theorie, ofwel begint men van nul, tabula rasa, ander en beter. Weg die sofa, verblijd ons met nieuw meubilair, verras ons.
Komaan zeg, hoe zit dat daar in Gent?
Johan Sanctorum
(De auteur is filosoof en publicist.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees de gewijzigde regels - mod
20/12/2011 om 12:29
Als scepsis tonen bij UFO’s, telepatie, graancircels en ‘onschuldig volksvermaak als astrologie en handlezen’ (en dan vergeet ik even de oneindige verdunningscultus) als zelfgenoegzaamheid wordt bestempeld, dan ben ik maar zelfgenoegzaam
Blijkbaar wordt ook hier de noodzaak to een ‘brede kijk hebben’ verward met ‘alles is even waar ook al is het onzin’ … jammer.
20/12/2011 om 12:32
Ik ben zo’n fan fan Skepp, mijnheer Sanctorum. Drie opmerkingen wat mij betreft. Eén : die paragraaf slaat als argument nergens op. Het is een juweel van aan straw man argument. Het is niet omdat Skepp (volgens u dan) een “tunnelvisie” zou hebben dat er van psycho-analyse één moer klopt. U heeft gewoon iets tegen Skepp, zag dat dan gewoon en leg dat tenminste fatsoenlijk uit waarom. Twee : Het is niet Skepp dat Freud heeft getorpedeerd. Dat hebben wetenschappers (met of zonder hoofdletter) decennia geleden al gedaan. We gaan hier niet het boekje van Freud opendoen, maar als er iemand naar de psychiater moest, dan hij wel. Drie : so what als die criticii van de psycho-analyse geen alternatief bieden ? Daar gaat het niet om. Het is niet omdat er geen alternatief wordt geboden, dat Freud het daarom bij het juiste eind had.
Terzijde : dat u telepathie, homeopathie enz beschrijft als iets waar de wetenschap “niet goed raad mee weet” is onzin. De wetenschap weet er wel raad mee. Het is eenvoudig : je kunt testen of die dingen werken. Toe nu toe is geen enkele test positief uitgevallen voor de pseudo-wetenschap in kwestie. ‘nough said.
Tot slot : pseudo-wetenschap “onschuldig” ? Kijk eens op de website van What’s the harm.
O ja, en waarom sleurt u “Big pharma” erbij ? Weer zo’n zielig straw man probeersel.
20/12/2011 om 12:43
Een uitmuntend voorbeeld :” Le Crépuscule d’une idole” van Michel Onfray (Ed. Grasset. 2010).
De auteur poneert vanaf de eerste pagina : Was Freud een wetenschapper of een filosoof?
Geen van beide dus …maar een zielige egotist.
Zeshonderd bladzijden om dat proberen te bewijzen . Overbodig boek.
20/12/2011 om 12:55
Fout: Van zorgen en stress krijgt men helemaal geen maagzweren, enkel van Helicobacter Pylori of medicatiegebruik. Fout: Met homeopathie weet de wetenschap wel raad, het heeft zelfs al meermaals bewezen dat het niet werkt. Dit had u geweten als u kaas gegeten had van enige wetenschappelijke methodologie, maar blijkbaar is filosofie dus toch nog altijd diezelfde “zeverrichting”. U bent degene die op professioneel vlak bezig is met ijlhoofdig verhaaltjes bedenken, zonder u druk te hoeven maken om wetenschappelijk bewijs. Niet de Gentse wetenschappers. Als iets door correct wetenschappelijk onderzoek fout blijkt te zijn, dan is het fout. Punt aan de lijn. Als pillen beter blijken te werken (in bepaalde pathologiegroepen) dan psychoanalyse, na jaren van dubbelblind gecontroleerde massatrials, dan is dat zo. Punt aan de lijn. Ook al is dat niet wat mensen willen horen, of strookt het niet met de subjectieve ervaring van bepaalde personen. Dit lijkt op iets totalitair, dictatoriaal, maar dat is het niet, omwille van de methodologie die aan deze inzichtingen is vooraf gegaan. Het zijn juist mensen zoals u, die de essentie van “wetenschappelijke methodologie” niet lijken te begrijpen, waardoor wetenschappers, biomedische, fysici, dokters etc.. soms verleid worden tot irritatie en al “exorcerend” te keer moeten gaan. Immers hoe kunnen zij (op een correcte en dus hemeltergend trage, dure en vermoeiende manier) verder zoeken naar verbeteringen/vervangingen van hypotheses/theorieën/therapieën allerhande, als de mensen voor wie zij het doen, nog niet eens WILLEN inzien dat wat zij gewend waren fout is, laat staan dat die mensen appreciëren en begrijpen, hoe deze nieuwe inzichten tot stand gekomen zijn. Dat is al één zaak. Ten tweede vind ik het persoonlijk gewoon vrij gratuit en zelfgenoegzaam om mensen aan te vallen die vaak jaren aan een onderzoek bezig zijn, dag in dag uit, met een tekst die men op een paar avondjes, met wat whiskey bij de hand, kan bedenken. DUS beste heer sanctorum, tabula rasa, ga een bachelor in de biomedische wetenschap of geneeskunde volgen ofzo, en verblijd ons met op wetenschappelijke argumenten gestoelde filosofisch meubilair. Die kunnen wel van enorme waarde zijn.
20/12/2011 om 13:09
Hoezo, “waar de actuele Wetenschap (met hoofdletter) niet goed raad mee weet”? Telepathie, UFO’s, graancirkels, astrologie, etc. is je reinste onzin, punt aan de lijn.
Of geloof in dergelijke onzin onschuldig is, weet ik zo nog niet. Hoeveel mensen laten zich niet leiden door geloof in dergelijke fabeltjes. Hoeveel goedgelovige mensen laten zich niet te grazen nemen door oplichters en kwakzalvers? Hoeveel mensen begaan hierdoor niet relationele en financiële blunders? Hoeveel mensen verzaken niet een wetenschappelijke onderbouwde geneeskundige behandeling en gaan voor een alternatieve behandeling waardoor ze enkel nog kunnen hopen op het placebo effect? Dit kan dodelijke gevolgen hebben. Zo onschuldig is het allemaal niet.
Onschuldig tijdverdrijf is het ook niet. Dit is geen onschuldig tijdverdrijf, maar tijd verlies. Dit is tijd dat beter besteed kan worden aan het echt helpen en bijstaan van mensen in nood en/of door een bijdrage te leven (als wetenschapper bijvoorbeeld) aan het ontwikkelen van echte oplossingen. In plaats van kaarsjes te branden voor zieke mensen, kun je ze beter bijstaan in het huishouden (bijvoorbeeld).
Over de zin en onzin van psychoanalyse spreek ik mij niet uit. Dat ligt buiten mijn kennis domein. Maar wat betreft telepathie, UFO’s, graancirkels, astrologie en gelijkaardige onderwerpen? Daarin kun je enkel de stellingname van SKEPP bijtreden en het afdoen als nonsens. Geen “of” en “maar”, klaar en duidelijk: onzin.
Vriendelijke groet,
Terje Hansen, Doctor in de natuurkunde
20/12/2011 om 14:09
Freud heeft zijn fouten, maar ook zijn verdiensten, zoals zijn leer over het onbewuste. Iedereen die een beetje aan zelfbewustzijn gewonnen heeft, weet wat onbewustzijn betekent.
Dat een ‘zuivere’ wetenschapper zich niet met telepathie bezig wil houden, vind ik heel begrijpelijk en gezond. Of telepathie daarom over de hele lijn volstrekte onzin is, lijkt mij dan weer wat kort door de bocht.
Het blijft belangrijk te blijven verwittigen tegen kwakzalverij. Maar er zijn gelukkig ook zuivere ‘alternatieve’ hulpverleners, ook als die misschien niet gemakkelijk erkenning krijgen vanuit wetenschappelijke hoek.
20/12/2011 om 14:25
Ik respecteer het standpunt van de auteur als filosoof, maar qualitatieve uitspraken doen over de wetenschap wordt beter overgelaten aan mensen die er verstand van hebben.
20/12/2011 om 14:53
Vreemd toch hoe snel Skepp adepten op hun pik getrapt zijn en steeds met hetzelfde verhaaltje afkomen. Beseffen ze dan niet dat hun zogenaamde wetenschappelijke bewijzen gebaseerd zijn op een kennis die niet vaststaat maar evolueert? Dat ze bovendien met hun onderbouwing uitgaan van hun eigen gelijk en daarbij vergeten dat je zowat elke theorie wel kan bewijzen? Als je het statistisch benadert moet je zelfs de UFO believers gelijk geven.
Sceptisch zijn is goed, maar wees dat dan ook in de eerste plaats over jezelf…
Gelukkig dat er mensen als Darwin en Pythagoras zijn geweest die naast hun kennis ook de moed en de openheid hadden om naast de lijntjes te denken.
20/12/2011 om 15:30
Ben het volledig met de auteur eens. Jacques Lacan (die het gedachtengoed van Freud hernam en verduidelijkte) is mijn ogen een genie, zijn toespraken zijn zo verhelderend en geven een enorm inzicht in het functioneren van de menselijke psyche. Dit gezegd zijn, blijkt wel dat het vrij zinloos is om via dit soort opiniestukken onderwerpen als UFO’s, graancirkels, homeopathie of alternatieve kankertherapieën aan te kaarten. Zolang wetenschap (de beoefening ervan) gedomineerd wordt door Wetenschappers (zij die er fanatiek in geloven) zal er weinig tot niets veranderen. De MSM hanteren trouwens een waarheidsembargo rond deze en nog vele andere onderwerpen.
20/12/2011 om 16:25
@Catherine : in wetenschap “geloof” je niet, zeker niet fanatiek.
@Luck : er zijn mensen die inderdaad denken dat ze elke theorie kunnen bewijzen, waarmee ze vooral bewijzen, dat ze van bewijzen niet veel begrijpen
20/12/2011 om 19:40
Had hij ook geen last van een of andere verslaving?
20/12/2011 om 19:54
De psychoanalyse van Freud (of anderen) is een pseudowetenschap omdat ze alles kan verklaren, maar niets voorspellen. Voor ieder gedrag is wel een uitleg klaar, na de feiten. Of je nu je vader vermoordt (Oidipuscomplex) of verzorgt (sublimatie): psychoanalatyci weten altijd waarom, maar altijd slechts na de feiten. Een coherente theorie maakt toetsbare voorspellingen mogelijk - bij een bepaalde verzameling klachten heb je een hoge kans op een aantoonbare hartziekte, met een verhoogde kans op een dodelijk infarct. Bij een bepaalde behandeling van die ziekte, zal je probabilistisch langer leven omdat het infarct wordt uitgesteld of afgesteld. Dat is toetsbaar in goed onderzoek.
De psychoanalyse is niet alleen een filosofisch speelgoed, maar levert ook een medische therapie met etiologische verklaring. Daar kan ik over oordelen, want dat is mijn vak. Op basis van deze therapieën werden moeders ervan beschuldigd ijskasten te zijn (autisme), hun kind af te wijzen (schizofrenie) of vaders werden ervan beschuldigd hun kind te hebben misbruikt, zonder dat dat kind dat wist (verborgen herinneringen). Verborgen herinneringen bestaan niet (wel integendeel, zoals de laatste overlevenden van de concentratiekampen u goed kunnen vertellen), autisme en schizofrenie zijn ontwikkelingsstoornissen. Recent, in de parachutemoord, werd een beschuldigde tot dertig jaar cel veroordeeld op basis van pseudowetenschappelijke zever als het ‘electra complex’ - feitelijk was zij niet erg sympathiek. Dat wil niet zeggen dat zij onschuldig was, maar wel dat de basis om haar te veroordelen wankel was en vergiftigd door deze kwakzalverij. Of de jury zich daardoor heeft laten meeslepen, blijft een open vraag. Maar dit is zeker geen vrijblijvend taalkundig gefilosofeer. Er is vermoedelijk geen pseudowetenschap die zoveel schade heeft toegebracht aan de theorievorming dan de psychoanalyse. Wie sommige geschriften van Lacan leest, kan niet anders dan toegeven dat er voor deze denker een plaats is in de psychiatrie, maar dan wel als patiënt.
Psychoanalyse wordt ook gebruikt als behandeling. Door de jarenlange duur is ze in elk geval erg duur. De effectiviteit is omstreden, en wordt samengevat als ‘nooit voldoende geëvalueerd”. Over de kosteneffectiviteit valt dus weinig goeds te zeggen. Daar tegen over staan wel werkzame effectieve psychologische therapieën. Het is een schande dat de Belgische ziekteverzekering deze nog steeds niet terugbetaalt. Ook dit kan op het conto worden geschreven van deze wazige dwaalleer, eerder een succesvolle mythologie.
Onze hersenen werden gevormd door natuurlijke evolutie, om te doen wat nodig is: eten vinden, overleven, een partner vinden, een kind krijgen en opvoeden dat in staat is om hetzelfde te verwezenlijken.Dat is geen klein ding, in diepe tijd, en er is daar weinig plaats voor mythologische hocus pocus. Het idee dat we daar geen onderzoek naar kunnen doen, omdat het onderzochte ook de onderzoeker is, is een sofisme. De hersenen is een comlexe chemische computer, een verzameling cellen die met elkaar communiceren door te vuren in complexe patronen. We kunnen evengoed de werking van de hersenen als die van het hart onderzoeken. De neurobiologische wetenschappen hebben fantastische vooruitgang geboekt. Waar de wal van de realiteit het schip zal keren, is nog onbekend, maar er is voorlopig nog geen reden tot pessimisme. We gaan geen antwoorden vinden op ‘waarom’ vragen, maar wel op ‘hoe’ en ‘wat’ vragen,
Sanctorum gedraagt zich als een intellectuele hooligan. De argumenten van de filosofen van Gent om Freud weg te zetten als eek kwakzalver worden nergens deugdelijk besproken, enkel kort belachelijk gemaakt of beschreven in denigrerende termen. Voor een wetenschapper is de psychoanalyse een kwakzalverij, en een gevaarlijke omdat ze leuke verhaaltjes vertelt die goed klinken. Dat kan mensen misleiden en grote schade aanrichten. De kerntaak van de wetenschap is om zich uit te zuiveren van verkeerde denksporen: daar verschilt wetenschap fundamenteel van pseudowetenschap. Een pseudowetenschap als Freud kan enkel ontploffen in zich bevechtende scholen, waar er dan ook talloze van zijn. De filosofen van Gent zijn strijders in dienst van de waarheid, als zoektocht naar betrouwbare kennis. Dat klinkt hoogdravend, maar dat mag wel eens, in het geroezemoes van intellectuele hooligans die belangstelling zoeken door het werpen van negativistische stenen naar die zo succesvolle wetenschap.
20/12/2011 om 20:51
Meneer Sanctorum heeft ongetwijfeld wél kaas gegeten van de wetenschappelijke methode want binnen de filosofiestudie is er een vrij grote aandacht voor wetenschapsfilosofie. Het wordt misschien tijd dat dit vak in Gent terug meer aandacht krijgt, zeker binnen het ruime veld van de positieve wetenschappen. Men zou er leren dat de wetenschappelijke onderzoeksmethode een beperkt toepassingsgebied kent, nl. binnen die verschijnselen die zichtbaar, meetbaar en toetsbaar zijn (waarbij tegenwoordig eerder sprake is van falsifieerbaarheid dan de oude norm van verifieerbaarheid). Men zou eraan kunnen toevoegen dat de positieve wetenschappen alle verschijnselen tot meetbare variabelen wil reduceren precies omdát ze niet in staat zijn om ons iets te vertellen over de kwalitatieve dimensie (goed of slecht, mooi of lelijk, zinvol of zinloos…) van ‘dingen’. Dat de psychoanalyse niet aan de eisen van de wetenschappelijke methode voldoet is nogal wiedes want ze vertikt het om zich binnen de grenzen te houden wat datgene wat de positieve wetenschappen ons kunnen leren. Precies de voortdurend verwoede pogingen om Freuds (en Lacans) theorie te willen herleiden tot iets ‘onwetenschappelijks’ én dus iets ‘pseudo’, is uitermate interessant materiaal voor een psychoanalytisch denkkader. De psychoanalyse leert juist om mechanismen aan het werk te ‘zien’ die schuilgaan achter de zichtbare uiting, achter een bepaalde meetbare gedraging of achter datgene wat past onder de algemene noemer van symptoom en dit ongeacht of dit symptoom te lokaliseren is bij een individuele persoon dan wel bij wat we een ‘cultuuruiting’ zouden durven noemen zoals de haast dwangmatige tendens om alles te willen kwantificeren, het terug in zwang raken van allerlei geloofssystemen enz. Kortom, zo makkelijk schudt de positief wetenschappelijke methode die vervelende psychoanalyse niet van zich af. Hoe harder ze ertegen van leer trekt, hoe interessanter dit ’symptoom’ wordt voor een psychoanalyse…
20/12/2011 om 21:43
Laten we alvast voor het (academisch) debat gaan, maar dan wel een fair en genuanceerde discussie. De theoretische onderbouw van de psychoanalyse vandaag de dag en de uitoefening van de klinische therapie, is op veel vlakken in de verste verte niet meer te vergelijken met vele theoretische concepten en inzichten van Freud. Zoals het elke wetenschap betaamt, dient ook de psychoanalyse aan continue zelfreflexie en falsificatie te doen en bijgevolg de theoretische inzichten aan te passen in de tijd en aan de huidige maatschappij. Mag ik er op wijzen dat Freud zelf ook reeds enkele van zijn eigen theoretische beschouwingen wijzigde omdat hij zelf constateerde dat ze niet correct of onvoldoende genuanceerd waren. Elke wetenschap (ook een exact wetenschap) kent steeds verschillende stromingen en wordt van tijd tot tijd ‘gecorrigeerd’; dat is nu eenmaal evolutie. De psychoanalyse zal zich inderdaad in vraag moet stellen, en dit onder meer door methodologisch correct onderzoek. Trouwens: dé psychoanalyse bestaat niet. Zo heeft men in België en Frankrijk vb. aanhangers van Lacan en bij die aanhangers bestaan er dan nog verschillende interpretaties. Ik ben geen voor- of tegenstander van de psychoanalyse (of de psychotherapie in het algemeen) maar zolang er mensen mee gebaat zijn, dan mag ze haar bestaansreden hebben.
20/12/2011 om 22:45
Schelden… schelden… Waar blijven de argumenten?
20/12/2011 om 22:47
Eerlijk, ik schrik van deze opinie. Ze bulkt van de drogargumenten en komt neer op één groot ontwijken van deze simpele vraag: is het nu onzin wat Freud allemaal vertelde? Deze vraag, en dan vooral haar bevestigende antwoord, blijft overeind, los van de motieven die de auteur de tegenstanders in de schoenen schuift.
Zoals bekend is de gelijkenis met een godsgeloof treffend: het niet-geloven wordt door de auteur in de hoek van de zelfgenoegzaamheid geschoven, omdat men de godsfiguur (hier: freud) toch ziet als een sympathieke kameraad. Kost wat kost moet Freud hier verdedigd worden, men vraagt zich af waarom dan wel. De auteur verlaagt zich zelfs tot de suggestie dat de farmaceutische lobby belangen zou hebben bij een beweging als SKEPP, terwijl juist die lobby alle belang heeft bij het in stand houden van de legale kwakzalverij.
Helaas, net zoals met God is het met Freuds denkbeelden: ze zijn leuk, ze zijn begrijpbaar, maar dat maakt hen nog niet waar. En daarom mag men zich vragen stellen bij een vakgroep psychoanalyse. Waarom is er geen vakgroep ‘Spin The Bottle’? Want dat is ook een leuke manier om meer over jezelf en anderen te weten te komen…
20/12/2011 om 23:08
De auteur en enkele van diegenen die hier antwoorden zouden zich eens moeten informeren over de wetenschappelijke methode.
1. ” we kunnen nu eenmaal niet slimmer zijn dan onze eigen hersenen”
Toch wel. Net dankzij de wetenschappelijke methode treden we buiten de beperktheid van onze hersenen. Een voorbeeld? De kwantummechanica. Deze theorie is zo bizar dat wij ze met onze hersenen niet kunnen vatten, maar dankzij wetenschappelijk herhaalbare experimenten is deze theorie toch verifieerbaar.
2. “Net daarom, omwille van die stoutmoedigheid, verdient dit alomvattende antropologische perspectief, met zijn filosofische, literaire én wetenschappelijke lagen, euh… respect.”
Wat heeft respect nu met het al of niet werken van de psychoanalyse te maken? Het niet omdat het een mooie theorie is dat het daarom juist is.
3. “doe zelf eens een poging om een alomvattende theorie uit te bouwen,”
Daar zijn duizenden wetenschapers mee bezig. Vandaag heeft men nog geen complete antwoorden, maar heeft iemand met methodes van eind 19de, begin 20ste eeuw het daarom bij het rechte eind? Het feit dat zoveel wetenschappers nog niet tot een sluitend antwoord zijn gekomen is op zich al een teken dat het verhaal wel ietsje complexer zal zijn dan wat Freud allemaal beweert.
Ik ben het grondig oneens met nog veel meer elementen in deze tekst. Heeft de auteur ooit al met een wetenschapper gepraat?
21/12/2011 om 10:49
Zonder nu onvoorwaardelijk achter J. Sanctorums tekst te staan: de reacties op dit forum getuigen toch wel van een vreemd soort zelotisme. Ik dacht eerst dat de auteur spoken zag toen hij er SKEPP bij sleurde, maar nu blijkt dit zowaar echt één pot nat te zijn: de anti-Freud-hetze en SKEPP.
Verdacht is ook dat dezelfde heren ook de filosoof Slavoj Žižek, boegbeeld van de Occupy-beweging, viseren, als een “opruier” een “woordenkramer”, etiketten die hij dus blijkbaar deelt met J. Sanctorum. Wat is hier aan de hand?
Samengaan van Gents neo-positivisme en nieuw reactionair denken? Dan ging JS toch niet zo kort door de bocht.
21/12/2011 om 11:05
“Ik zou zeggen: verlicht het mensendom, doe zelf eens een poging om een alomvattende theorie uit te bouwen, in plaats van te zaniken. Iets tot “pseudowetenschap” bombarderen is één ding, zelf een groot ei uitbroeden is nog iets anders.”
Wie zegt dat er uberhaubt een alomvattende principe moet zijn? De mens heeft gewoon een catalogeringsverslaving, misschien valt gewoon niet alles en iedereen te reduceren tot enkele eigenschappen die als essentiële kenmerken van een “groep” moeten worden opgevat. Natuurlijk is sociale theorie noodzakelijk! Zelfs als het geen universele waarheden aan het licht brengt, dan nog kan het deelverklaringen van bepaalde aspecten van onze leefwereld bieden. Zij kunnen binnen bepaalde contexten zeer bruikbaar blijken en in andere waar ze dat niet zijn, nieuwe onderzoeksvragen opwekken. MAAR nooit mag er vanuit gegaan worden dat ons gedrag aan de hand van één simpel principe te verklaren zou zijn (zelfs al valt die mogelijkheid niet uit te sluiten valt).
“Als de psychoanalyse “gedoemd is om te verdwijnen”, dan zullen we dat wel zien. Maar dan zal het zijn omdat de patiënt het wil, en niet via kinderachtig ressentiment onder vakbroeders”
Oh ja want het volk weet wat best voor haar is? (waarmede ik niet wil impliceren dat wetenschappers het wel weten!). Een dergelijke visie veronderstelt dan toch ook dat directe democratie de beste samenlevingvorm is? Wel nu blijkt dat in landen en deelstaten (Zwitserland, California, …) die een zeker traditie kennen in het gebruik van referenda, nogal wat inconsistente en reactionaire wetten worden gestemd! In California bevoorbeeld wil men dat de belastingsdruk (Die naar Europese maatstaven reeds belachelijk laag ligt) sterk vermindert wordt, maar tegelijkertijd mag er geen cent bespaard worden op sociale programma’s. Ja! tegen de welvaartstaat zolang wer er maar geen frank voor moeten betalen. (dan zwijg ik nog over de dictatuur van de meerderheid: anti-homowetten, anti-migrantenwetten, …). Mensen blijken vooral niet zo goed te zijn in het maken van geïnformeerde keuzes. Wie van de kiezers in ons land heeft al een keer een partijprogramma ter hand genomen? laat staan dat zij massaal wetenschappelijke literatuur zouden verorberen. Ekscuseer voor deze lange politieke uitwijding, ik wo gewoon maar zeggen dat ik huiver van “volkswijsheid”!
21/12/2011 om 12:39
@ Luck : Ik ben geen SKEPP-lid, maar wel sceptisch. Als men u aanvalt zonder argumenten maar gewoon met stenen gooit, hetgeen in essentie is wat mijnheer Sancturom hier doet, dan voelt u zich vast ook op uw pik getrapt, beste Luck. Voor het overige vind ik uw antwoord een bizarre verdraaiing van de feiten. Natuurlijk is wetenschap een zaak van voortschrijdend inzicht. Precies daarom weten we nu dat Freud’s theoriën niet kloppen. En waarom zou je statistisch gezien UFO believers gelijk moeten geven ? Waar slaat dat op ? UFO’s komen inderdaad veel voor. Ik heb er zelf al enkele gezien. Dat wil zeggen : ik heb dingen in de lucht gezien waarvan ik niet zo meteen kon zeggen wat het was. Dat wil niet zeggen dat het ruimteschepen van een verre planeet waren. In de meeste gevallen waren het met 99% zekerheid vliegtuigen die door de afstand of reflectie niet meteen als dusdanig herkenbaar waren. Het zijn precies de UFO-believers (en dat geldt voor believers in het algemeen), die iets zien en zeggen : het is een butenaards ruimteschip. En andere verklaringen negeren. Persoonlijk zou ik niets liever willen dat dat ET hier morgen voet aan de grond zet. Helaas : er is geen enkele reden om aan te nemen dat dit al is gebeurd. Getuigenissen van believers bijken dikwijls overigens onbetrouwbaar. Verhelderend in deze is de ervaring van Michael Shermer, nu een scepticus, die ooit een Close Encounter had, maar na jaren van studie en reflectie tot de slotsom is gekomen dat het een vorm van zinsbegoocheling betrof, perfect verklaarbaar door de omstandigheden en zijn eigen toestand op dat moment. Kijk, dat is de wetenschappelijke methode. Believers doen daar helaas niet aan.
21/12/2011 om 16:57
Amaai,
al die veralgemeningen ! Ik vind het al moeilijk om mezelf te begrijpen, hoe ik in welke situaties zal reageren en waarom ik dat doe…Laat staan dat ik dat weet over alle andere individuen. Het lijkt hier allemaal een strijd “om gelijk te halen”. Een beetje nederigheid van ons allemaal zou misschien geen kwaad kunnen…En nu doen wat dit ‘aardse bestaan’ echt interessant maakt….jonge mensen opvoeden !
21/12/2011 om 22:03
Voor een “filosoof” toch een verdacht zwakke argumentatie. Geen enkel argument wordt aangebracht om psychoanalyse te ondersteunen, noch worden er argumenten van de tegenpartij weerlegd. Heel het stuk is een langerekte ad hominem en geraakt niet verder dan wat vage beschuldigingen. Indien mijnheer Sanctorums overtuiging - dat zijn tegenstanders enkel uit politieke of ideologische overwegingen handelen - waar zou zijn, zou het toch niet moeilijk zijn voor hem om hun argumentatie onderuit te halen. Het feit dat hij nalaat dat te doen doet vermoeden dat hij zelf weinig (of geen) argumenten voor handen heeft.
22/12/2011 om 23:18
Waarom reageer ik eigenlijk op dit debat?
Misschien omdat ik psychiater ben en al jaren wekelijks 30 à 40 uur mensen ontvang om samen met hen op weg te gaan, te zoeken naar wat de beste hulp voor hun problemen is?
De geestelijke gezondheidszorg is een groot en breed gebied en de stand van de wetenschap die ons in het zoeken naar begrijpen en begeleiden ondersteunt is heldhaftig maar op het aandoenlijke af gebrekkig.
De problemen die er nu zijn vragen echter nu begeleiding .Je kan moeilijk mensen weg sturen en ze laten wachten tot de stand der wetenschap iets steviger onderbouwd en omvattend kan bieden.
Niet dat er niet veel is. Veel in de betekenis van: kennis, data, geverifieerde hypothesen, en vooral eerbare pogingen tot hypothesen. Het moeilijkste is om de gefragmenteerde kennis samen te brengen in een eerbare diagnose ( niet rubricerende maar doorschouwende diagnose) en in een werkhypothese die kan leiden tot een haalbaar behandelingsplan op maat van de patiënt .
Noch de filosofie , noch de wetenschap zijn op dit moment sterk genoeg om te pretenderen het vakgebied volledig te kunnen bedienen. Ze zullen dat ook nooit echt kunnen en er valt te verwachten dat ze elkaar altijd nodig zullen hebben. “Philosophy is about what makes sense, science about what is true”.
Gelukkig wordt wetenschap en wetenschappelijkheid niet bepaald door zijn onderwerp maar door de grondhouding die je aanneemt tav dat onderwerp.
Een wetenschappelijke houding tav de gebruikte inzichten en werkhypothesen is in mijn vakgebied meer dan aanbevelenswaardig, het is een noodzaak.
Maar het volstaat niet. Een wetenschappelijke grondhouding genereert ook hypothesen die aannemelijk zijn maar niet direct bewijsbaar. In een veld waar meer stukjes van de puzzel niet dan wel gekend zijn moet je wel werkhypothesen gebruiken die zinnig lijken maar niet noodzakelijk bewezen of bewijsbaar. Het ‘zinnig lijken’ komt meestal voort uit reflexie op basis van kliniek en -(liefst wetenschappelijk gevalideerde)- kennis , uit ‘what makes sense’ : een filosofische grondhouding dus.
Van alle takken van de geneeskunde staat de psychiatrie qua wetenschappelijkheid het dichtst bij de middeleeuwen.
We wagen ons bij wijlen al eens aan een grote theorie, of nog veeleer aan de hoop dat we die bijna hebben. Maar in feite zijn we, om de vergelijking met de astronomie te maken , am besten nog aan het knoeien met epicycles . Eerbaar en niet zonder resultaat maar het zijn geen ellipsen, die moeten we nog ontdekken.
Misschien is het in het kader van dit debat interessant vast te stellen dat de renaissance de middeleeuwen nodig had om te kunnen ontstaan. Nog leuker is de vaststelling dat astrologische nood aan goede sterrenkundige tabellen de astronomie mede mogelijk heeft gemaakt.
Ik heb er geen moeite mee ‘een middeleeuwer’ te zijn in deze modern aandoende tijden. Het is niet echt een keuze , veeleer een nederig besef. Ik heb er ook geen moeite mee tegelijk respect te hebben voor het verleden en het heden. Dit maakt mij nergens slaaf van , nog in de nood tot het in stand houden , nog in de nood om te bestormen. Wat achterhaald blijkt mag dat zijn, wat hoopgevend lijkt hoeft niet onmiddellijk als het nieuwe licht binnengehaald te worden, het mag zelfs een beetje ontgoochelen. Terughoudendheid is altijd al op zijn plaats geweest.
Met een wetenschappelijke en filosofische grondhouding en voorzichtigheid zoeken we onze weg ten behoeve van de patiënt. De vraag :“wie zegt wat, waarover, waartoe en van waaruit “ , heeft mij al veel meer geholpen in mijn klinisch werk dan om het even welke polemische discussie. En met wie bedoel ik niet de patiënt maar de kennis en theorieën die ik nodig heb om die patiënt te helpen.
Waarom reageer ik eigenlijk op dit debat?
Misschien wel omdat ik polemieken zoals ze hier gevoerd worden ergerlijk vind en ze voor mij tot niets zinnig of nuttig leiden.
Een kritische dialoog tussen verschillende benaderingswijzen van de geestelijke gezondheidszorg vroeger en nu is nochtans erg leerrijk en nuttig; een dialoog dan, geen polemiek . Polemieken zijn voor supportersclubs . Ik ben geen supporter. Ik ben een psychiater en patiënten verlangen dat ik zo eerlijk mogelijk mijn werk doe, ze hebben geen supporter nodig maar een arts die met hen bezig is.
In deze polemiek wil ik enkel dit kwijt: ik wordt geconsulteerd door mensen, nog nooit ben ik geconsulteerd door hersenen alleen en nog nooit door mensen zonder hersenen. Mijn patiënten zijn ook nooit uit het niets ontstaan en behoorden allen tot een reële samenleving en een cultuur in verbondenheid met andere mensen. En die andere mensen hebben, naar ik aanneem, ook allemaal hersenen. Ze bestaan echt en zijn geen concept, zelfs geen verzameling concepten. Ze hebben allemaal een eigen naam. Die kregen ze van iemand anders die ook een naam heeft.
23/12/2011 om 09:46
Dat mensen rare gedachten hebben en mekaar proberen iets wijs te maken is van alle tijden. En soms komt daar ook iets goeds uit.
Maar als er rare geneesmethoden gebruikt worden ook gebaseerd op psychanalise is dat andere koek. Geneeskunde, en dus ook een psychiatrische behandeling, is niet gratis. En als het onzin blijkt te zijn en voor geen meter werkt wordt een mens nogal eens terecht sceptisch.
Laten we Freud maar laten waar hij thuishoort, namelijk in de geschiedenis, Persoonlijk erger ik mij blauw over de macht die psychiaters krijgen over onze samenleving, vooral over onze srafrechtspraak via analyserapporten. Als een van hen iets stelt is het voor vele stervelingen wet, terwijl er nooit iets bewezen wordt.
En precies dan heb ik lust mij aan te sluiten bij SKEPP.
31/12/2011 om 13:56
Mooi voorbeeld van cognitieve dissonantie.