De eerste sneeuw en de jaarlijkse droom van een ‘witte Kerst’. Hoe ontroerend – of belachelijk – irrationeel zijn we toch. De kou zal onze energiefactuur verhogen, want 25 december is geen Dikketruiendag: niet sjiek genoeg. Voor voorspelbare wensen, zullen we méér gsm’en en sms’en. Voor cadeaus die niemand écht nodig heeft, zullen we benzine verstoken en parkeerbonnen versieren. We zullen kassa’s gepasseerd zijn waar we beter de ‘uitgang zonder aankopen’ zouden genomen hebben. Dank zij dat soort vluchtig spenderen houdt de kassierster ook even haar job, want (ook) zij heeft nogal wat af te betalen, en haar ex heeft het onderhoudsgeld voor de kids nog niet gestort: volgens hem was het “onderweg” – hoera, hier wéér de standaardsmoes.

Van de Derde Ruiter van de Apocalyps naar Urbanus

De rekening is ook onderweg. Ratingbureau’s maken ze in onze plaats, en zelfs in plaats van onze regering, of zelfs “Europa”. Het 10.000ste Belgisch faillissement van het jaar is geteld, en nog een week te gaan. In 2012 gaan we voorspelbaar naar nieuwe records aan landgenoten zonder werk of met minder inkomen, maar met evenveel echte én ingebeelde behoeften en verlangens. Wat niet betaald of afbetaald raakt, zal steeds duurder ingevorderd worden, want justitie heeft nog nooit méér kosten verspild.

Jarenlang had ik een illusie. In een van Brugge’s mooiste parkjes, tussen de musea Groeninge en Arentshuis, staan de 4 ruiters van de Apocalys. De Brugse koetsiers voeren er toeristen achteloos snel voorbij. Eigenzinnige beelden van Rik Poot, die beklijven tot een rilling op de rug. Beroepsmisvorming dreef me steeds naar de derde ruiter: omwille van de weegschaal in z’n rechterhand.

Nee, het bleek géén symbool van gerechtigheid, eigenlijk net het omgekeerde. Geen justitie, maar Ju$tice. De Derde Ruiter, volgens het boek Openbaring symboliseert immers honger en oneerlijke handel. De weegschaal dient enkel om de speculatie te meten, niet om evenwichten te herstellen. Unfair trade dus.

Troost bij onrecht wordt nu massaal nog enkel in verontwaardiging gezocht, wat vér af staat van echt protest. Een beetje het verschil tussen oprispingen en opstand. Zelfs Urbanus doet z’n deel in ‘Pek en pluimen’ over “lobbyisten, parkeermeternazi’s en wereldvreemde rechters”. De éérste Vlaamse Indignado over justitie ? Minstens een half Sportpaleis lacht dan z’n eigen miserie weg.

Van de factuur van €1,29 naar €268,28

Ook rechters met de beide voeten op de grond zullen nooit kunnen voorkomen dat er miserie is: ‘pech’ bestaat. Je kunt echter mensen moeilijk verwijten problemen helemaal niet of enkel inefficiënt aan te pakken, als de overheid – justitie dus – de ruimte daarvoor verkwanselt.

‘Mededelingen van Openbaar Nut’ roepen op tot zuinigheid voor zowat àlles in het dagelijkse leven (van papier tot kraantjeswater), maar niet inzake Justitie. Het modaalste consumentencontract is een steeds vakkundiger gecamoufleerde valkuil geworden: schreeuwerige hoofdletters voor de publiciteit, microscopisch geheimschrift voor de angels onder het gras.

De relatie met de klant is bipolair: eerst opvrijen, en bij het minste incident uitspuwen. Hem/haar overladen met (nee, geen ‘pek & veren’, maar:) invorderingskosten, aanmaningskosten, nalatigheidskosten… op je volgende factuur worden ze overigens zedig als ‘dienst’ vermeld. Daarna volgen de verhogingsbedingen, en aan wie betaalt, wordt eerst het ‘inningsrecht’ in debet aangerekend. Kwestie van de factuur nooit ‘effen’ te krijgen, want in het gevleugeld gezegde van een gerechtsdeurwaarder: “je moet de kip met de gouden eieren niet slachten”.

Bij procedure volgen minimum €90 aan dagvaardingskosten (inbegrepen minimum €25 ‘rolrecht’ voor de Belgische Staat), en de rechtsplegingsvergoeding voor de advocaat, à €82,5 minimum voor de kleinste prul, zoals de factuur van €1,29 op m’n blog van 17 december.

In die waanzinnige vermenigvuldigingsdans wordt armoede de twijfelachtige meerwaarde van fabrieksjustitie. Zelfs de schuldeiser wordt er niet beter van, want hij zit aan het einde van een eindeloze stoet van kosten die de invordering afromen en vertragen.

Over de ongelijkheid der Belgen, en met beste wensen voor 2012

Bij ‘wakkere rechters’ is het mutatis mutandis zoals bij de wakkere bakker: “je haalt er méér dan recht alléén”. Ze kieperen er een pak onredelijke kosten van de invorderingsindustrie uit, uiteraard ook de zo vaak gewoon onwettig aangerekende posten eerst. Ze pakken de inning ook aan via minnelijke schikking: gratis en voor niets. Iedere debiteur van goede wil krijgt een echte kans, zonder supplementen.

De ‘gelijkheid van alle Belgen voor de wet’ is in dat verband een illusie. In 2010 “zorgden” nationaal 11 vrederechters op 187 voor 41% van alle minnelijke schikkingen (35.553 op 86.962). ‘Zorgen’, in de authentieke betekenis van het woord: ‘to care’, zoals wijlen Prof. Koen Raes het voorstond: “rechtspreken vanuit een zorgzaamheidsperspectief” (zijn bijdrage in het afscheidsbundel van vrederechter Freddy Evers, ‘Kiezen tussen recht en rechtvaardigheid’). Bij de 176 anderen gingen de minnelijke schikkingen tussen 2008 en 2010 gemiddeld 33% achteruit. Geen groot wonder dat er méér geprocedeerd wordt.

Even erratisch is het resultaat van een procedure: wat in één kanton of arrondissement verworpen wordt, raakt een paar kilometer verder blindelings ingewilligd, soms zelfs door patent onbevoegde (vrede-)rechters, die de essentiële regels van de consumentenbescherming naast zich neerleggen.

Eigenlijk even disparaat als blijkt uit de verborgen boodschap van politierechter Peter D’hondt aan de streetracer: “u zou beter verhuizen”. In het arrondissement naast Dendermonde “nodigt de aanleg van de straat” immers uit tot overdreven snelheid, of zo luidde de uitspraak dààr dan toch.

Ja, er zijn nog “gedreven” rechters in justitie zonder $ of €. Voor 2012 wens ik ze héél veel goede moed toe. En als het voor u in 2012 misloopt, beste lezer, hoop ik van harte dat u bij één van hen belandt.

En voor de doodrijders, hetzelfde.

Jan Nolf

(De auteur was bijna 25 jaar vrederechter en schrijft bedenkingen over justitie op zijn blog www.JustWatch.be )

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod