Televisie in Vlaanderen is één reality-poel. Mijn hersencellen sterven exponentieel af als ik voorbij het zoveelste geïmporteerde drama zap. Gelukkig zit er ook geregeld een parel tussen. Zo ben ik - wat had u verwacht - een superfan van Triq Slama Mohamed. Reis in Vrede. Dit tweeluik (Canvas, 13 en 20 december) volgt Mohamed Abdeslam, een 73-jarige Marokkaan die in de jaren ’60 uit Marokko naar België emigreerde. In de documentaire bezoekt Mohamed enkele plaatsen die in zijn leven belangrijk waren. Ik heb vooral uitstekende televisie over diversiteit gezien.

Universeel menselijk

Triq Slama Mohamed is nochtans geen verhaal over diversiteit. Het is een universeel menselijk verhaal. Het levensverhaal van protagonist Mohamed,Abdeslam leest als een roman van Charles Dickens.

Als wees zwierf hij rond in Marokko en probeerde in Tanger te overleven als lotjesverkoper en schoenpoetser. Als tiener waagde hij zijn leven om de oversteek te maken naar Spanje, verstopt in een ferry. Uiteindelijk emigreerde hij in 1963 officieel naar Duitsland, op een moment dat West-Europa werkkrachten rekruteerde uit Marokko.

Na omzwervingen kwam hij in Antwerpen terecht, waar hij werkt, trouwt, kinderen opvoedt en zich inzet voor anderen. Een weinig alledaags verhaal, maar universeel genoeg om ook kijkers zonder migratieverleden voor zich te winnen. Dat bleek trouwens ook uit reacties op Twitter en Facebook.

Verhaal van etnisch-culturele minderheden

Het gebeurt niet vaak dat etnisch-culturele minderheden zelf een microfoon onder hun neus krijgen. De makers van de reportage benadrukten dat Mohamed veel ruimte had om zelf te bepalen welk verhaal het werd. Voor migranten, of ze nu in de jaren 60 of in 2011 emigreerden, is het hartverwarmend om zichzelf te herkennen in het verhaal van Mohamed. Hij vertolkt het ‘ik-heb-niets-te-verliezen’- gevoel die de eerste generatie migranten kenmerkt. Hij verpersoonlijkt die typische strijdlust om er in het nieuwe thuisland iets van te maken. En de teleurstelling die gepaard gaat met de moeilijkheden en het verlies waar migranten (en hun kinderen) amper aan kunnen ontsnappen.

Dat migranten altijd een stukje van hun ziel achterlaten, maakt Mohamed pijnlijk duidelijk. Wanneer hij Marokko bezoekt, gaat hij naar een plek waar hij als kind speelde. “De enige plek waar ik ooit gelukkig was”, noemde hij het. Toch is Mohamed Abdeslam allesbehalve een meelijwekkend figuur. Integendeel, hij treedt naar voren als een man met een succesvol leven. Hij is innemend en charmant, zit vol humor. Maar ook vol nostalgie, iets wat wel meer voorkomt bij mensen die hun land verlaten. Die uitgesproken gelaagdheid maakt het verhaal authentiek, net als de veelvuldige perspectieven op migratie.

Dat is meteen een wezenlijk kenmerk van goede televisie over diversiteit: etnisch-culturele minderheden hebben zelf grip op de beelden en verhalen die over hen verspreid worden. Een conditio sine qua non om zichzelf te kunnen herkennen in de representaties.

Een correctie op te ‘witte’ representaties van Vlaanderen

Vlaanderen heeft het moeilijk om zichzelf als migratieland te zien. Migratie moet deel (gaan) uitmaken van de collectieve, mentale leefwereld. Dat kan een samenleving maar bereiken, als ze verhalen vertelt van iedereen. Op televisie, maar ook in musea, op theaterpodia, in literatuur …

Dat kan natuurlijk niet in elk verhaal, maar iedereen moet zichzelf regelmatig en op verschillende manieren authentiek en herkenbaar gerepresenteerd voelen in de verhalen die een samenleving over zichzelf vertelt. In Vlaanderen vertellen massamedia en artistieke media die verhalen nog te weinig.

Zorg voor erfgoed

De eerste generatie migranten – zij die in de jaren 50 en 60 naar hier kwamen - zal weldra uitsterven. Hun verhalen, zowel de petites histoires als het metaverhaal, riskeren onverteld te blijven. Het is belangrijk dat we correcte verhalen vertellen over het verleden. Bij de reconstructie van dat verleden, is vertekening onvermijdelijk.

Maar laten we proberen om zo min mogelijk ruis op de verhalen te krijgen en vooral Vlaanderen voor te stellen als een regio die sinds de Tweede Wereldoorlog grondig is gewijzigd door migratie. Iets wat niet erg hoeft te zijn, maar ook iets waar we tot nog toe een fragmentarisch beeld van krijgen. Portretten als Triq Slama Mohamed verleggen daar alvast een steen in een rivier.

Weg met de ‘witte’ fetisjthema’s

Verhalen over diversiteit neigen, zeker op tv maar ook daarbuiten, dikwijls te ontsporen in verhalen over de eeuwige witte fetisjthema’s zoals de hoofddoek, terrorisme, religieus fanatisme of man/vrouw verhoudingen. Dat was voor één keer niet het geval. En dat was verfrissend. Ik hoop dat Triq Slama Mohamed een voorproefje is van wat VRT vanaf 2012 nog in petto heeft, nu die zich heeft voorgenomen om op diversiteit in te zetten.

Katleen De Ridder

(De auteur is stafmedewerker van het Minderhedenforum en auteur van het boek “Witte media, of waarom ‘allochtonen altijd slecht nieuws zijn”.)

@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees ze dus - mod