Een gemiddeld Belgisch gezin betaalt voor energie dertig procent meer dan drie jaar geleden. Dat heeft beurshuis Petercam berekend. In 2009 betaalde de gemiddelde Belgische consument meer dan 2.900 euro voor verwarming, elektriciteit en brandstof voor de wagen. Dit jaar zal dat bijna 3.800 euro zijn. Dat is een gevolg van de olieprijs, die sinds 2009 meer dan verdubbelde. De stijgende energiefactuur heeft rampzalige sociale gevolgen: er komen steeds meer energiearmen in onze samenleving (waar een toplaag steeds rijker wordt).
Maar er zijn mogelijkheden om mensen uit de (energie)armoede te halen. En het is veel goedkoper dan banken redden. (Op 3 jaar tijd is er al meer dan 25 miljard euro naar een paar banken gevloeid. In 2007 was de staatsschuld gedaald tot 84,2 procent. In 2010 is die staatsschuld alweer gestegen tot 96,8 procent en in 2011 zal daar nog een pak bij komen door het Dexia-debacle en de Ethiasproblemen.)
Energiearmoede
Meer dan een half miljoen landgenoten kunnen deze winter uit geldgebrek hun huis onvoldoende verwarmen. 170.000 gezinnen wonen in een energieverslindende woning, die niet voldoet aan de minimale kwaliteitseisen van de Vlaamse Wooncode. En 6500 Vlaamse gezinnen zijn volledig afgesloten van water, gas en/of elektriciteit.
Wat staat er in het regeerakkoord over (energie)armoede? “Naargelang van de beschikbare middelen en daarbij rekening houdend met de marges van de welvaartsenveloppe zal de regering de laagste sociale zekerheidsuitkeringen en de bijstandsuitkeringen geleidelijk aan optrekken.“ Wollige taal en geen concreet becijferd plan. De armen en hun verenigingen moeten geen illusies koesteren: bestrijding van de (energie)armoede is geen prioriteit voor de regering van liberalen, christendemocraten en socialisten, denk ik.
Winsten Electrabel
Mijn vrienden van Groen! en Ecolo hebben een concreet en becijferd wetsvoorstel om de sociale uitkeringen en het leefloon op te trekken tot boven de armoededrempel. Het Rekenhof becijferde de kostprijs van dit plan op 1,254 miljard euro. Een pak geld. Maar de energiewaakhond van de regering heeft berekend dat Electrabel tussen 1,75 miljard euro en 2,28 miljard euro winst maakt. Dat komt omdat de kerncentrales voortijdig zijn afbetaald. Dat kon Electrabel doen door de consument de rekening daarvoor te laten betalen. Het is dus dankzij de consument dat de energiegigant de laatste jaren zo’n reuze winsten kan boeken. Het is rechtvaardig dat die buitensporige winsten een sociale doelstelling krijgen. Di Rupo wil dat heel bescheiden doen: Electrabel moet zo’n 500 miljoen betalen. Gezien de enorme omvang van de winst mag dat rustig wat meer zijn. Met dat geld kan bijvoorbeeld de (energie)armoede worden weggewerkt.
Eén sociaal energiefonds
Het verbruik van arme mensen is in verhouding dikwijls hoger dan van andere gezinnen. Oude elektrische toestellen vervangen, een nieuwe energiezuinige verwarmingsketel plaatsen, dakisolatie, nieuwe ramen … Dat kost allemaal veel geld. Bovendien leven mensen in armoede vaak in een huurwoning en zijn ze afhankelijk van de eigenaar of de sociale woningmaatschappij.
Er bestaan maar liefst vijf verschillende sociale federale energiefondsen die naast elkaar werken zonder duidelijke resultaten in de praktijk. Waarom niet één sociaal energiefonds creëren? Dat kan middelen ter beschikking stellen bijvoorbeeld aan lokale “woon-, water- en energiewinkels”. Die kunnen de woningen van arme mensen op de eerste plaats onderzoeken, maatregelen voorstellen om ze te doen beantwoorden aan de Vlaamse wooncode en de financiering hiervan bespreken.
Derde Betalersysteem
De distributienetbeheerder kan de investeringen bij zijn arme klanten doen. Niet alleen bij eigenaars, maar ook bij huurders. De beheerder wordt terugbetaald door de maandelijkse energiebetalingen van zijn klant. Die verbruikt 30 tot 70 % minder dan voor de investering. Hij betaalt een stuk meer dan hij verbruikt. (Maar minder dan hij zou moeten betalen zonder de investering.) Met dat stuk betaalt hij geleidelijk de investering terug. Als de investering helemaal terug betaald is, betaalt hij alleen het (veel lagere) verbruik. Het is aan de overheid om met de betrokkenen rond de tafel te gaan zitten en zo’n systeem uit te werken. De bouwsector is vragende partij, want dit systeem levert werk op.
Sociale huisvesting
Veel sociale woningen zijn verouderd en dus niet geïsoleerd (en niet degelijk geventileerd). Een renovatieplan kan ambitieuze doelstellingen inzake energiebesparing opnemen. Dat schept ook veel werk. Het is groene economie in de praktijk. En jobs vormen het beste middel om uit de (energie)armoede te ontsnappen. Dit gaat om Vlaamse bevoegdheden en minister-president Kris Peeters spreekt graag over een ‘warme samenleving’. Voor mensen in energiearmoede kan hij dit letterlijk waar maken.
Eerste stappen: budgetmeter en LAC
In samenspraak met de armen zelf bekommert de vzw Samenlevingsopbouw Vlaanderen zich al vele jaren om energiearmoede. De organisatie wil vooreerst een aanpassing van de budgetmeter. Die is uitgevonden om je energiegebruik beter te controleren en energiearmoede te voorkomen. Maar als je geen geld hebt om de kaart op te laden, sluit je jezelf af van stroom. Samenlevingsopbouw vindt terecht dat de minimale levering van 10 ampère elektriciteit altijd moet geactiveerd blijven op die kaart. Ze pleit er voor dat er geen aardgas budgetmeters meer geplaatst worden zolang deze geen minimale levering voorzien.
Binnen het OCMW van elke gemeente is er een Lokale Adviescommissie (LAC). De LAC moet voorkomen dat gezinnen afgesloten worden van elektriciteit, gas of water of zoekt naar een oplossing voor heraansluiting. Sommige OCMW’s doen een grondig sociaal onderzoek vooraleer een gezin met moeilijkheden besproken wordt op de LAC. Anderen doen dat nauwelijks. Samenlevingsopbouw wil een gelijkaardige aanpak in heel Vlaanderen.
De twee maatregelen zullen geld kosten. Maar in vergelijking met de redding van de banken?
Het recht op energie in de grondwet
Omdat alle maatregelen tot nog toe geen resultaat opleveren, pleit Samenlevingsopbouw voor een nieuw grondrecht: een gegarandeerde en toereikende levering van elektriciteit, gas en water.
Een grondrecht heeft een belangrijke symbolische en pedagogische waarde. Nieuwe regels en maatregelen worden er aan getoetst. Het grondrecht maakt dat energiearmoede niet langer aanvaard zal worden… Samen met de andere voorstellen kan dit recht er voor zorgen dat er geen mensen meer de feestdagen in koude doorbrengen. Ondanks de stijgende energieprijzen.
Hugo Van Dienderen
(De auteur is gewezen volksvertegenwoordiger Groen!)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod
30/12/2011 om 13:38
Ik vrees dat de kosten voor al deze maatregelen opnieuw doorgerekend zullen worden aan de brede middengroep. Die zien hun energiefactuur nog verder stijgen. Wat onze energiemarkt nodig heeft, zijn structurele oplossingen die energie voor iedereen betaalbaar houden. Geen goedbedoelde lapmiddelen die misschien iets doen voor de allerallerarmsten, maar ondertussen de druk op modale gezinnen verder verhogen.
30/12/2011 om 15:26
Dag Hugo,
Als je de factuur van elektriciteit naleest, ziet je dat:
1. 33% is elektriciteit
2. 33% is transport en distributie
3. 33% is BTW en taxe.
Punt 2 en 3 worden hoofdzakelijk bepaald door de onze ministers en hun vrienden
Indien morgen de elektriciteit met 20% zou verminderen, dan zullen punt 2 en 3 niet mee verminderen. Hun percentage zal stijgen.
Het probleem ligt dus niet alleen bij de elektriciteit maar voor een groot deel bij onze ministers.
30/12/2011 om 18:46
Dag Hugo,
Ik vind het goed dat je voorstelt om de zwakste te helpen maar denk dat Jos een goed punt aanhaalt. We moeten vooral zorgen dat de belasting op energie ook naar beneden gaat en tegelijk ook de transport en distributie moderniseren. Vooral dat laatste lijkt me erg belangrijk. Het kan toch niet dat alles in transport en distributie quasi uitsluitend in politieke, niet altijd even capabele of gespecialiseerde, handen is. Eandis en alle intercommunales moeten gewoon gedepolitiseerd worden en volgestoken met evenementen.
Als laatste wil ik nog meegeven dat er vooral zeer veel op alle drie vlakken innovatiever moet worden opgetreden. Zowel transport, distributie, producitie als de belasting op energie moeten volledig en doortastend hervormd worden.
Voer desnoods een maximumprijs in zoals Frankrijk…
30/12/2011 om 22:59
Vooraleerst iedereen nog prettige (en hopelijk warme) feestdagen gewenst.
Disclosure: Ik ben zelf werkzaam in de groene energie sector in een bedrijf dat zich voornamelijk specialiseerd in op maat oplossingen (groot & klein) voor een groene warmteopwekking (zon, hout & warmtepompen) en efficiëntere sturingen.
Ik begrijp een deel van de standpunten van de auteur vind de maatregelen om de allerarmsten te beschermen tegen een (te) hoge energiekost interessant en lovenswaardig.
Graag had ik wel tegengas willen geven aan de populaire kreet dat de overheid maar moet bijspringen voor de alsmaar harder stijgende energieprijzen:
- De voorraden worden schaarser, het opwekken van energie via de klassieke methoden wordt alsmaar duurder.
- Na de financiële crisis van 5 jaar geleden heeft de olie- & gasindustrie hun investeringen uitgesteld (boorplatformen & pijpleidingen kosten veeeeel geld), waarvan we binnenkort de gevolgen zullen voelen.
- Wij (EU + US) zijn niet meer alleen met een dorst naar energie, China en consorten zijn aan een inhaalbeweging bezig. Die mensen daar produceren ondertussen al het gros van onze producten en hebben ondertussen de rijkdom om ook een auto te kopen, een groter huis, etc…
- Met de crisis verliest de euro terrein op de dollar (wat nog altijd dé munt is in de olie & gashandel)
- Er vloeit per maand meer dan 1 miljard euro België uit om onze nood aan energie te betalen, dit is geld dat onze economie kwijt is.
- Energie is blijkbaar voor veel te veel mensen nog altijd veel te goedkoop, bijna niemand wilt echt investeren in een lager en efficiënter verbruik.
- Als voorbeeld: zie naar de scandinavische landen, zij leven in een kouder klimaat en verbruiken per huishouden een stuk minder dan een Belgisch. Wij smossen met energie…
- Er is tegenwoordig zoveel mogelijk om het energieverbruik serieus te verminderen zonder enig verlies aan comfort (of zelfs met extra comfort), waarbij we ook nog eens de planeet een beetje proberen te ontzien (niet het CO2 verhaal, daar ben ik nog altijd niet van overtuigd, maar wel qua uitstoot van stof, vernietigen van natuur, etc…)
Wat in mijn ogen de overheid zou moeten doen; arbeid veel minder hard belasten (terug interessant maken voor zowel werknemers als werkgevers) en energie veel harder belasten, dan zullen de mensen zelf wel investeren in hun eigen energiehuishouding. Geen subsidies nodig. Maar jah, de politiek en energie……….
31/12/2011 om 13:35
@ Fre
Als de overheid energie nog meer belast zal dat ook zijn weerslag hebben op tewerkstelling. Hogere kosten voor enerie betekent voor firma’s minder inkomsten en raad eens wie daar - weer - het slachtoffer van wordt? De consument zal zowiezo de rekening gepresenteerd krijgen. Voor het grootste deel is dit te wijten aan allerlei overheden die zich nooit veel hebben aangetrokken van hun burgers. Op Europees niveau is er de fetish van “de vrije markt” die vooral vrijheid betekent voor enkele firma’s om in hun marktsegment een quasi monopolie te verkrijgen. De “vrije markt” is voor u en ik synoniem met “meer betalen”.
Op de verschillende nationale niveaus worden weinig capabele politicie in intercommunales en netbeheerders gedropt die vooral hun premies incasseren en aan het resultaat van de firma/whatever denken. De uitverkoop van kritieke infrastruktuur aan het buitenland heeft er ook toe geleid dat onze overheden nu absoluut geen greep meer hebben op die firma’s. Of denk je dat onze moedige regering de Fransen voor het hoofd wil stoten? Wat mij betreft mag infrastruktuur (energie, telecom, water, …) genationaliseerd worden want de privé brengt er niets van terecht. Zelfs al blijven de kosten voor de consument even hoog, dan gaan ze rechtstreeks naar onze schatkist en niet die van Frankrijk of Duitsland. Het minste kwaad dus.
31/12/2011 om 16:01
Dag Hugo
In 2012 kiezen wij onze vertegenwoordigers in de gemeente. Laat ons afspreken dat we vooral uitkijken naar hun concrete voorstellen. Ik denk dat we werkelijk iets kunnen bereiken tegen armoede en tegen energieverspilling als we greep krijgen op hoe we het willen in onze eigen gemeente.
01/01/2012 om 15:07
Beste Hugo,
ben wel een beetje pessimistisch, water , elektriciteit, verwarming, het is alleen voor de grootste geworden, iedereen kijkt onder zijn eigen paddenstoel, liggen zwembaden te verwarmen en zijn op winstbejag uit.
Nu gaan ze beginnen besparen op de kap van de gewone mensen.
Degenen die al jaren het onderste uit de kan hebben gehaald, zullen van deze besparing verder profiteren.
Al jaren zie ik hoe er gemorst is geworden, en neen niet door de gewone mensen .
Banken krijgen nu de schuld, alles moest vlug gaan en gratis zijn .
Toch trachten we dagelijks een frisse kijk te hebben en voort te ploeteren, en stilletjes hopen .
uit mijn hart
lieve
02/01/2012 om 12:31
Hoe kan een LAC van een OCMW neutraal zijn en oordelen over een energiearmoede, als diezelfde politici in de bekeerraad van de intercommunales zitten zoals bijvoorbeeld de watermaatschapijen. Pieneut van deze totaal schreef gegroeide machtsverhoudingen blijft altijd de kleine man, die leidzaam dient toe te kijken hoe rechter en advocaat oordelen over zijn “armoede”. Een wetswijziging dringt zich op Vlaams niveau (bevoegdheid Vlaamse regering betreffende watervoorzieningen) op. Een staaltje van “goed” bestuur die NV-a en CD&V de nietsvermoedende kiezer in de maag hebben geramd !
05/01/2012 om 12:59
Het is weinig bekend, maar de energieprijs die Eandis aanrekent aan mensen met een budgetmeter ligt flink hoger dan de normale prijs.
De gratis kWh die Stevaert indertijd ‘cadeau’ deed kosten Eandis een kleine 100 miljoen euro en worden uiteindelijk verhaald in de distributiekosten. Beter ware deze gratis kWh te beperken tot mensen met een budgetmeter en ocmw klanten.