De jaarwende ligt achter ons. Champagne en vuurwerk hebben geknald als nooit tevoren. En toch hangt bij velen een “parfum de crise” rond de kerstboom. De geur is onbekend en boezemt angst in. Het is niet die van een gewone conjunctuurdip, waarbij alles vanzelf weer beter wordt zodra de dip voorbij is. Het is de geur van Westers verval, die boven komt omdat het vernis van schijnbare vooruitgang – gedreven door krediet en schulden in alle vormen en maten – is gebarsten.
Velen beseffen intussen dat we de erfenis van artificiële welvaart moeten verwerken, de fundamenten voor echte welvaartscreatie moeten verstevigen en de mechanismen van welvaartsverdeling moeten bijsturen alvorens we opnieuw collectief kunnen aanknopen met echte vooruitgang. Dat zal een werk van jaren zijn, in Europa bijkomend bezwaard doordat de draaikolk van de eurocrisis, die steeds meer landen naar steeds grotere diepten meesleurt, nog moet gekeerd worden.
Tevreden met minder?
Sommigen vrezen dat het kalf al verdronken is en dat ons niets anders rest dan tevreden te zijn met minder. De toekomst van onze kinderen en kleinkinderen zal minder rooskleurig zijn dan ons verleden. Niets is minder waar. De 21ste eeuw zal kansen bieden op een ongekende schaal. Denk gewoon aan de aantallen. In Azië, Zuid-Amerika en ook in Afrika zijn miljarden van armoede naar rijkdom aan het evolueren. Azië alleen telt een middenklasse van nagenoeg een miljard mensen. Dit is een consumentenmarkt zoals de wereld er nog nooit één heeft gezien: zonder meer de grootste economische opportuniteit in de geschiedenis van de mensheid. Het is vandaag al de eerste afzetmarkt voor vele Westerse producten, waaronder de dure luxeproducten die de nieuwe rijken zo graag willen.
Dank aan de babyboomers
Dan zijn er die andere gigantische economische kansen die we met ons beperkt tijdsperspectief nu al kunnen ontwaren. Er is de geleidelijke transitie naar een post-fossiele economie, die werkelijk op alle niveaus van het economisch weefsel transformatie brengt. Dat alleen al is een omwenteling op het niveau van wat de trein, de auto of de computer in een vorige eeuw heeft betekend, maar op een veel grotere schaal. Er zijn de 500 miljoen babyboomers in Europa, de VS en Japan. De rijkste en gezondste generatie uit de wereldgeschiedenis gaat een actief pensioen tegemoet en wordt zo een nieuwe groeimarkt voor aangepaste diensten en producten allerhande. Denk cultuur, toerisme, technologie, mobiliteit, infrastructuur en zo meer: de vergrijzing geeft lasten maar ze biedt ook lusten.
Het origineel zit bij ons
We mogen ook nog zelfbewust zijn: de vele miljoenen die het economische reveil buiten het Westen dragen, willen uiteindelijk vooral meer op het Westen lijken. Aan de oppervlakte gaat het om levensstijl en producten. Daaronder om een samenlevingsmodel met grote politieke, economische en persoonlijke vrijheid. Het origineel zit bij ons. Als we bij de les blijven, zal het altijd beter zijn dan de kopie. We zitten niet in de risee omwille van onze principes, maar omdat we onze principes hebben verloochend. Als we terug aanknopen met de dynamiek van een correcte markteconomie, met een gezond bankwezen, met eerlijke en transparante herverdeling, met zorgzame groeigerichte investeringen, met een cultuur van werk en verantwoordelijkheid, dan is de toekomst ook aan ons.
We moeten ook beide kanten van onze crisismedaille onderkennen. Elk nadeel is een voordeel. Als er vandaag te weinig mensen werken, dan betekent dat een reserve van meer werkers en dus meer groei. Als vandaag de verhouding tussen bijdragen en krijgen scheef zit, dan is dat een kans voor betere fiscaliteit en meer rechtvaardigheid. Als vandaag bepaalde migrantengroepen aan de zijlijn staan, dan is dat onbenut potentieel dat kan benut worden. Als vandaag de overheid obees is, dan ligt slagvaardiger bestuur voor het grijpen. Als vandaag de sociale zekerheid vastloopt in een versleten model dan ligt precies daar de start naar betere sociale bescherming. We zouden pas echt pessimistisch moeten zijn indien we dezelfde crisis zouden beleven terwijl al het huiswerk al is gemaakt. Er is gelukkig marge om beter te doen. We moeten alleen de marge benutten.
Schuldaflossing
Dat is het breedbeeld en het dieptezicht dat we indachtig mogen houden nu we met terechte bezorgdheid het nieuwe jaar ingaan. Het goede weer is inderdaad niet voor morgen. De economie in het Westen zal nog een tijd kreunen onder de afbouw van opgebouwde schulden. Stagnatie of recessie lijken op korte termijn onafwendbaar. De financieringscrisis in pensioenen en gezondheidszorg is amper begonnen. Het moeizame proces van culturele aanpassing – in België aarzelend gestart met een bescheiden pensioenhervorming – staat nog in de kinderschoenen. Het economische mirakel in China dreigt te keren. De Verenigde Staten zullen het hele jaar in verkiezingsmodus verkeren. De Eurocrisis zal verder metastaseren alvorens een echte oplossing politiek haalbaar wordt, met littekens die het Europese project blijvend zullen tekenen. De Arabische Lente wordt vooralsnog een zomer van het Islamisme. In Iran dreigt de nucleaire escalatie.
De crisistunnel is lang. Hij zal wellicht het grootste deel van het decennium beheersen. Maar we mogen er op vertrouwen dat er niet alleen licht is aan het einde van de tunnel, maar dat het klimaat er beter kan zijn dan aan het begin. De toekomst kan mooi zijn en zal ook mooi zijn, als wij daarvoor samen de gepaste verantwoordelijkheid opnemen. Maken we van het nieuwe jaar een deel van de oplossing, of een verlengstuk van het probleem? Van gezin tot regering en alles daar tussenin, is dat de boodschap voor 2012. Gelukkig nieuwjaar!
Marc De Vos
(De auteur is hoofddocent UGent en directeur dan het Itinera Institute, denktank voor duurzame economische groei en sociale bescherming. - Twitter@devosmarc
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod
03/01/2012 om 12:16
Geachte professor De Vos,
Blijkbaar vergeet u dat de planeet een veel grotere middenklasse met de daarmee gepaard gaande enorme stijging van de consumptie gewoonweg niet aankan. Elke grote stijging van de vraag naar grondstoffen zal gepaard gaan met een stijging van de prijs daarvan. Er kan hoogstens een herverdeling van de welvaart komen waarbij wij, het Westen, er zal op achteruit gaan. Het is een illusie om te denken dat we er wereldwijd allemaal rustig gaan op vooruitgaan en één welvarende, rijke wereldgemeenschap zullen worden.
03/01/2012 om 13:20
Ik denk dat (nog) meer van hetzelfde, zoals dhr. De Vos voorstelt, alleen maar tot (nog) meer ellende zal leidenl. Maar toegegeven, de toekomst kan en zal wellicht mooi(er) zijn, indien we met zijn allen de veranderingen eisen die werkelijk nodig zijn om naar een betere toekomst te gaan.
Dus hoop ik dat 2012 het jaar wordt waarin het monetaire en bancaire systeem definitief op de schop gaat, waarin eindelijk de bestaande alternatieve energietechnologieën worden geopenbaard, waarin de kwalijke rol van de officiële media en de academische elite verder wordt onthuld, de totale corruptie van de Westerse democratieën nogmaals wordt aangetoond, het failliet van de erkende godsdiensten verder zichtbaar wordt en de totale vervalsing van onze geschiedenis massaal aan het licht komt.
Ik wens iedereen een liefdevol en waarachtig 2012.
03/01/2012 om 13:41
Elk nadeel is een voordeel.
Als er vandaag massaal belasting ontdoken en ontweken wordt door bedrijven is dat een kans om achterpoortjes te sluiten…
Oei, die optie was Dhr. De Vos in zijn enthousiasme even vergeten. Dat soort maatregelen moet ook niet in minder dan twee weken door het parlement.
03/01/2012 om 14:06
Eindelijk een verfrissende kijk..
Met doemdenken en bij de pakken blijven zitten komen we er inderdaad niet .
03/01/2012 om 15:27
Wat kunnenwij verkopen aan de rijke middenklasse in Indië en China.
Belgian chocolates , Belgian beer. Delvaux is al verkocht aan Chinezen.
Opgelet want export is geregionaliseerd. De regio’s organiseren hun eigen handelsmissies. Zoiets komt in die landen amateuristisch over. Op internationale beurzen zijn wij vertegenwoordigd als dwergen tegenover bv Nederland.
Dikwijls wordt de vergelijking gemaakt met Scandinavië. Maar merken als Volvo, Nokia, polar, tunturi enz enz, daar kunnen wij alleen maar van dromen
Ons banksysteem is er geen dat ondernemerschap stimuleert.
Belgie heeft het altijd moeten hebben van buitenlandse investeringen. Vooral Amerikaanse. Deze zijn zwaar teruggelopen.
En ik vrees dat dé bric landen geen landen zijn die in deze contreien veel komen investeren.
Ik vrees dat Europa door het opkomend nationalisme zeer zware tijden tegemoet gaat.
03/01/2012 om 15:55
“….De toekomst kan mooi zijn en zal ook mooi zijn, als wij daarvoor samen de gepaste verantwoordelijkheid opnemen….”
Voorwaar, een goed voornemen.
Vooral, zoniet exlcusief, Jan Modaal, en hopelijk ook Marc Devos, gaan daar keihard voor betalen en inleveren dat het niet meer mooi is.
De “groei” waar iedereen zit op te wachten, zal niét van de verpauperende middenklasse komen.
Een lange resem van steeds harder knijpende besparingsrondes staan in de steigers.
En dan zal nog moeten blijken of “de financiële markten” (lees terroristen) dat wel genoeg zullen vinden.
Europese ambtenaren (toch niet van de minst betaalden) vinden dat ze recht hebben op een “redelijke” loonsverhoging wegens stijgende kosten van levensonderhoud in Brussel.
De Duitse terwerkstelling is hoger dan ooit, wordt er alom geproclammeerd. Bravo! Hoera. Iedereen Duitsland. En dan?
Gemakkelijkheidshalve wordt er niet bijgezegd dat de “één-euro-jobs” even spectaculair stijgen. In Duitsland.
En laat het duidelijk zijn, al die bespaarde miljarden dienen om banken en financiële markten “gerust te stellen”. Altijd weer opnieuw en opnieuw en opnieuw.
Je zal maar uit je huis gezwierd worden. Of je verwarming niet kunnen betalen. Of je job verliezen. Of niet naar de dokter kunnen wegens geen centen. Of naar het OCMW moeten voor wat voedsel.
Want de “financiële markten” hebben prioritair en bij hoogdringendheid nood aan stabiliteit, rust, kalmte, zekerheid.
Om verder te doen wat ze altijd gedaan hebben, nog meer graaien.
Gelukkig nieuwjaar professor.
03/01/2012 om 15:55
Hm.. Dat de rest van de wereld op het westen wil lijken, kan, maar of we daar zoveel voor gaan kopen weet ik nog zo niet, China zit met de mentaliteit en het geheugen van een olifant en wil blijkbaar nog altijd genoegdoening voor hetgeen vooral de engelsen daar hebben uitgevreten, Dat zij op ons willen lijken wil bovendien niet veel betekenen voor onze populariteit; Het oude Rome werd door de overwonnen volkeren naar best vermogen gekopiëerd maar evengoed de grond in gehaat..
Wat hebben wij de wereld te bieden? een zekere -cultureel bepaalde- manier om naar de werkelijk te kijken, te managen (alhoewel de banken?) ed ik geloof wel dat er hier en daar nog wel een west-europeaan als manager en teambuilder aan de slag kan, maar het grote werk? Industrie? grondstoffen? brains?? de Indiêrs overklassen ons in wiskunde en analytisch vermogen….
Ik hoop dat ik mij vergis, maar ik ben eerder pessimistisch gestemd; het is de eerste keer sedert pakweg 1600 dat we het moeten rooien zonder kolonies en of zonder dat we een bende-regering uit ons hand kunnen laten eten, ik geloof niet in de dienstenmaatschappij, die moet gesteund worden door industrie.
Soms als ik door Bokrijk wandel, vraag ik me af of ik niet de toekomst zie.
marc
03/01/2012 om 16:26
yep!
03/01/2012 om 16:55
Dhr.De Vos heeft gelijk, als we er in Europa willen bovenop geraken moeten we de tering naar de nering zetten.
Zij die zich het beste aanpassen aan een veranderde omgeving , zullen overleven.
Voor mij mag het wat vlugger gaan met de post fosiele fase.
Verder ben ik van mening dat de wereldbevolkingsaangroei zou moeten gereguleerd worden, wil onze aarde het overleven.
03/01/2012 om 18:12
Het neoliberalisme brengt de gewone mensen naar de afgrond – en erover – en wat is de oplossing van Marc De Vos? Nóg meer neoliberalisme. Begrijpe wie begrijpen kan, hoor.
Dat journalisten hier werkelijk geen enkele kritische noot tegenover weten te plaatsen, daar begrijp ik geen jota van. Zijn zij zelf ook zo ver heen dat ze niet meer weten wat er aan de hand is in de wereld? Slikken zij zomaar in wat hen door de lobbymachines wordt voorgeschoteld? Zien zij zelf niet (er bestaan nochtans officiële cijfers over van de Nationale Bank) dat de bedrijfswinsten – ook in deze crisis – nog steeds de pan uit swingen, terwijl diezelfde bedrijven ons voorhouden dat we “allemaal” moeten inleveren om “de crisis” aan te pakken?
Welke crisis trouwens? Alleen de crisis van de rijken wordt aangepakt! Met het geld van de gewone belastingbetaler die – in tegenstelling tot die bedrijven – nog wel netjes zijn belastingen betaalt! En de crisis van de gewone bevolking? Die wordt ondertussen nog erger.
Het is een schande. En nog een grotere schande is dat onze politici, van sp.a tot Vlaams Belang, van Open Vld tot CD&V, ja zelfs van N-VA tot Groen! hier niets aan doen, maar integendeel de mensen nog meer uitwringen om die onzichtbare hand van die onzichtbare God (de financiële markten) gerust te stellen.
Het beleid moet omgegooid worden, ja, maar niet in de richting die Marc De Vos van de neoliberale denktank Itinera voorstaat. Neen, we moeten de mens weer centraal stellen, niet de winsten van de very happy few. De allerrijksten en de speculanten hebben jarenlang geparasiteerd op de kap van de gewone mens. Dat moet ophouden, NU. Hun lobby moet dan ook onmiddellijk buitengesjot worden uit alle parlementen, politieke partijen, instellingen en media. Dat is de verdomde plicht van iedereen die inzit met de toekomst van zijn kinderen en kleinkinderen.
03/01/2012 om 18:59
Of de financiering van de pensioenen en de gezondheidszorg al dan niet in ‘crisis’ zijn , geachte heer De Vos, is geen natuurwet maar een politieke keuze! Door het woord ‘financieringscrisis’ in de media regelmatig te laten vallen beïnvloedt u op een bijzonder efficiënte manier de publieke opinie.
03/01/2012 om 19:18
Noch banken, noch overheden, noch mainstream economisten hebben rekening gehouden met de nochtans mathematische onmogelijkheid om voor een op schulden gebaseerde consumptie-economie te blijven betalen zonder dat die economie vroeg of laat onvermijdelijk inkrimpt, leegbloedt en finaal komt te sterven. Via hun media en denktanks, hebben zij het grote publiek ervan overtuigd, dat de beste manier om welvaart te creëren is door de economie over te laten aan de door banken gecontroleerde vrije markt.
Het systeem zoals het nu (duidelijk niet) functioneert, is ontworpen om ervoor te zorgen dat de machtigste laag van de bevolking haar risico’s en verliezen steeds kan afwentelen op “belastingbetalers”. Het niet ingrijpen van onze leiders leidde ertoe dat nationale schulden van landen op een uiterst glibberige politiek en zelfs illegaal fundament terecht zijn gekomen. Het feit dat dit langzaam maar zeker aan het licht komt en verstrekkende gevolgen zal hebben, verklaart waarom het huidige financiële en politieke systeem ten dode is opgeschreven, samen met zij die het creëren, promoten en verkondigen. Het kan inderdaad alleen maar beter, maar dan wel volledig anders.
03/01/2012 om 19:32
Vanuit ecologisch standpunt kan ik deze tekst -van een econoom- enkel samenvatten met de woorden: het huis staat in brand maar we hebben nog hout genoeg om het kampvuur gaande te houden.
03/01/2012 om 19:51
eindelijk eens iemand die ons hoop geef
dank u professor
03/01/2012 om 20:12
@Lagae: u wordt voor een week geschorst, cfr. de regels voor deelname aan onze discussieforums - mod
03/01/2012 om 20:19
Addertje onder het gras : de niets aflatende propaganda van bomen die tot in de hemel groeien … “less is more” zou wel eens de echte toekomst kunnen zijn, niet het beknotten alvorens ongestoord de neo-liberale groei-bubbels terug op te starten ….
04/01/2012 om 01:21
Ik deel het optimisme van de schrijver volkomen. Op wereldvlak gaan we er enorm op voorruit en elk jaar komen er miljoenen mensen extra uit de armoede. Zelfs arme mensen in de ontwikkelingslanden kunnen zich een gsm veroorloven en door te sms-en contact houden met vrienden en familie zelfs als ze ver moesten wegtrekken om werk te vinden. Dit voorbeeld maakt duidelijk hoe recente technologie zelfs in de derde wereld op korte tijd de levenskwaliteit drastisch verbetert. Nochtans kan ik mij voorstellen dat we in de rijke landen misschien noodzakelijkerwijs door een krimp moeten. We moeten bvb ons vleesverbruik drastisch terugschroeven opdat er voldoende landbouwgrond beschikbaar zou zijn om de honger van de mensen uit de wereld te bannen. Dit betekent niet alleen minder dieren kweken maar ook een terugschroeven van de afgeleide tewerkstelling in de vleesverwerkende bedrijven, slachthuizen etc. Dit slechts als een voorbeeld; ook op een aantal andere vlakken zullen we hett met minder moeten doen opdat de mensen in de ontwikkelingslanden toegang zouden krijgen tot een beter leven. Door de voorbije 2 jaar 13 maanden in de ontwikkelingslanden door te brengen heb ik ingezien hoe overdadig we in Europa leven en dat we met een beetje minder het nog altijd zeer goed zouden hebben. Als we vootaan maar 3 dagen in de week vlees zouden eten is dat werkelijk geen katastrofe.
04/01/2012 om 10:56
Ik denk ook dat Europa zich niet kan teweerstellen of adequaat maatregelen kan nemen als men steeds de verkeerde colclusies trekt of het beleid steeds ideologisch wil kleuren, de BRIClanden hebben dat goed begrepen, en dien die stommiteit niet.
Het opkomend nationalisme met de vinger aanwijzen heeft enkel maar zin als daar effectief de oorzaak ligt, Noël
Indien men moet vaststellen dat Vlaanderen te klein is om te overleven, dan ben ik de mening toegedaan dat België eveneens te klein is om overleven.
marc
04/01/2012 om 11:00
Moet je daarvoor een professor zijn? Ocharme, iedereen die alles een beetje volgt kan op café een dergelijk betoog afsteken …
Simpel voorbeeld: “als er vandaag te weinig mensen werken betekent dit een reserve van werkers, etc etc …”: De bedrijven WILLEN een heel groot deel van die mensen die nu niet werken gewoon niet aannemen: te oud, te duur, te jong, niet de perfecte ‘witte raaf’, etc.
Dit betoog van de professor mag voor mij in de vuilbak als simpele ‘wishful thinking’ pep-talk. Voor het Westen worden de komende decennia VEEL zwaarder dan hij hoopt. En de 3 grote west-europese naties weten dat al iets langer, en hebben zichzelf reeds in stelling gebracht.
04/01/2012 om 14:32
ik vind het wel interessant om te zien dat dezelfde mensen die een paar jaar geleden nog iedereen aanspoorden om te consumeren en vonden dat op krediet kopen dat dat het summum was om de economie te laten draaien en zo groei te creëren , nu plotseling besluiten dat de tering naar de nering moet worden gezet en dat we van die lening moeten verlost worden,de broeksriem moet aangehaald worden, maar niet door de welgestelden ietsjes meer te belasten (want ze zouden wel eens met hun geld kunnen gaan lopen), niet door allerlei vormen van gelegaliseerde belastingsontduiking (want in feite een contradictie is,maar hou kan je anders de notionele intrestaftrek noemen) ,want dat zou bedrijven doen gaan lopen ( wat ze uiteindelijk toch doen want in de groeilanden moet men minder loon betalen ,bijna geen tot geen bescherming van de werkmens en natuurlijk heeft men geen vervelende milieunormen ) het model van eeuwige groei is gewoon niet haalbaar met de huidige grondstofreserves en huidige wereldpopulatie Nu aan de grondstoffen kunnen we niet veel doen behalve er zorgzaam mee omspringen, maar aan de wereldpopulatie daar kunnen we wel voor zorgen , maar ja dan heb je politici die redeneren dat om de huidige babyboomgeneratie hun pensioen te kunnen betalen dat we daarom een nieuwe babyboomgeneratie moeten creëren, waar dan natuurlijk ook jobs moeten voor gevonden worden, daar er door de toegenomen robotisering nog minder in aantal zullen zijn,waardoor men het probleem dus alleen maar verergert. De professor vergeet trouwens ook dat de Chinezen veel Europese bedrijven opkopen niet zo zeer om ze te redden van ondergang en bij ons job te behouden,maar om hun technologische achterstand versnelt goed te maken en dan deze te gebruiken op hun eigen groeimarkt met hun eigen mensen geproduceerd in China dus Europa is op dat vlak gewoon een beetje extra tijd aan het kopen en als enige remedie schijnen we te vinden, is terugplooien op onszelf (liefst regionaal alsof we nog niet klein genoeg zijn) en is alle sociale verworvenheden in vraag stellen terug men aan de top nog snel maximaal in de kas graait om hun rijkdom voor morgen ook veilig te stellen
04/01/2012 om 16:36
wat zegt het spreekwoord “velen zijn geroepen maar weinigen uitverkoren” en dat is ook van toepassing op een mooie toekomst. Het is altijd leuk als men een grote arbeidsreserve heeft maar als die niet gebruikt wordt dan weet men wel wie de lasten draagt. Zoals ik het nu ervaar lijkt het erop dat die mooi toekomst voor velen aan hun neus voorbijgaat.
04/01/2012 om 19:58
Mooi opiniestukje!
België is een paradijs. Alleen is nu de uitdaging maar ook de opportuniteit zoals mooi verwoordt door de heer De Vos dat het paradijs niet meer voor enkele uitverkorene (”het Westen”) is (Heeft hetzelfde verhaal zich al niet eens afgespeeld maar dan op een lagere schaal met het begin van het industrieel tijdperk bij ons?). Is het je nog niet opgevallen dat je nieuwe afwasmachine nu veel minder weegt dan deze van 15 jaren geleden? Zolang competente en verantwoordelijke mensen, ieder in zijn context, weet om te gaan met deze uiterst belangrijke evoluties, denk ik, dat heel wat mensen er beter van zullen worden. En zoals professor De Vos het ons laat weten hoeven we inderdaad geen complexen te kweken: bijvoorbeeld onze sociale zekerheid is zeker een verworvenheid die gedeeld mag worden om een wereldevolutie in horizontale zin te verbreden, enz.
Ja dus, goed verwoord, mijnheer de professor!
05/01/2012 om 14:08
Er kunnen vanzelfsprekend bedenkingen geplaatst worden bij het opiniestuk van Prof. De Vos, maar bij het begin van het jaar hou ik het toch liefst op de positieve toon van zijn betoog. Laat ons de aangehaalde opportuniteiten oppikken om er elk op zijn terrein aan te werken. Er is zeker nog een toekomstperspectief !
06/01/2012 om 16:23
Ik ben ervan overtuigd dat een Chinese middenklasse nog wel iets anders is dan een (huidige) Westerse middenklasse.
Uiteraard zullen we naast the voordelen van een nog meer opgeblazen tertiare sector, ook de gevolgen moeten dragen van alle bijkomende pensioenen die uitbetaald moeten worden, gekoppeld met het feit dat de Belgische industrie en productie wordt uitgehold en ge-outsourcet. Met als gevolg meer import, en meer schulden. En geloof me, een land zonder die eerste twee sectors is een land op sterven na dood.
We hebben geen banken nodig. En zeker geen centrale banken, dat zijn pure communistische instellingen die het fiat geld drukken en manipuleren voor eigen baat. We hebben een systeem nodig zonder mooie papiertjes (of digitale cijfertjes) met een abstracte waarde die gesteund worden door absoluut niets behalve met een schuld aan diens maker van een even grote waarde als het papiertje zelf, exclusief interest op die schuld, natuurlijk.
Kapitalisme en neoliberalisme is dood, snap dat toch meneer de Professor! Snap dat er in essentie nauwelijks verschil is tussen kapitalisme en communisme. De ideologische oorlog ging gewoonweg over welke methode is de beste om over het gepeupel te heersen? Snap dat dit zo van die tijden zijn waar men outside of the box moet denken. Met andere woorden, denk buiten het subtiel opgelegde referentiekader waar je anders altijd binnen denkt. Maar gelijk heb je dat er bij elk nadeel een voordeel te vallen raapt. Meestal rijst er een nieuwe cultuur uit een vorige in verval… en soms is die beter.