Een kleine honderd kilometer ten noorden van Damascus ligt tussen de steden Hama en Homs het schilderachtige plaatsje Qara dat in de hele christelijke wereld van het midden oosten vermaard is vanwege het klooster van Mar Jacoub ( heilige Jacobus) dat zijn oorsprong terugtraceert tot in de zesde eeuw. De alom gerespecteerde zuster Agnes van het Kruis is moeder-overste van dit klooster.

Zuster Agnes stuurde afgelopen kerstmis een brandbrief naar alle vrienden en weldoeners van het klooster met een schreeuw om hulp. Zij bezocht de belegerde christelijke gemeenschap in Homs en beschrijft haar ervaringen: “ Ik was ten diepste geschokt door de tragedie die de burgers in Homs heeft getroffen. Het centrum van Homs is het terrein geworden van tot op heden niet geïdentificeerde bendes die hun eigen wet hebben ingesteld. Arbeiders zijn het doelwit geworden van terroristische acties die beogen het sociale leven totaal te verlammen. De gevolgen zijn huiveringwekkend: onschuldige mensen worden gekidnapt of hun kelen doorgesneden. Mensen worden gedwongen thuis te blijven en trachten te overleven zonder werk. Armoede doet zich voelen en er is een tekort aan alles”.

Zuster Agnes geeft aan dat zich thans dezelfde situatie voordoet in Qara: “ Wie zich na 18.00 uur op straat begeeft is zijn leven niet zeker”. Ze beschrijft hoe een week eerder vijf vrachtwagens met 30 onbekende mannen in Qara arriveerden die totaal ongestraft begonnen de straten op te breken, de telefoonkabels vernielden en vervolgens huis hielden in het plaatselijke schooltje dat ze leegroofden.

Het land valt uiteen

Recentelijk besprak ik met enkele vrienden deze brandbrief van zuster Agnes waarbij me nogmaals duidelijk werd hoe Syrië steeds sneller uit elkaar valt langs sektarische lijnen. Deze vrienden waren toevallig allen soennitische moslims en ze werden bepaald boos. Ze bezwoeren mij dat er in Homs geen enkele gewapende opstandeling te bekennen is en dat ik vooral niet de leugens van de Syrische president moest geloven. Op mijn vraag of zuster Agnes dan liegt volgde een ongemakkelijk stilzwijgen dat ik de afgelopen maanden wel vaker ben tegengekomen. Ik wist dat ze allen heimelijk dachten dat een christen uiteindelijk altijd de zijde van de Alawieten kiest want zo wordt er namelijk dezer dagen gedacht in Syrië.

Langs sektarische lijnen

In het heterogene Syrië is de kans reëel aanwezig dat net als in Jemen de val van het regime zal leiden tot het uiteenvallen van de Syrische staat in “kantons”, gedefiniëerd langs religieuze scheidslijnen. Het meest zorgwekkende is echter dat na tien maanden van voortschrijdende crisis een kanton-mentaliteit de Syrische samenleving in haar greep lijkt te hebben gekregen. De hulpacties voor de stad Homs zijn hiervan een goed voorbeeld.

Ik woon zelf in een overwegend soennitische wijk en enkele dagen geleden werd er door twee buurtbewoners op mijn deur geklopt. De situatie in Homs is dramatisch en de wijk was een inzameling begonnen met de bedoeling een vrachtwagen, volgeladen met de meest elementaire benodigheden, “ naar onze broeders in Homs te sturen”. Uiteraard waren deze broeders uitsluitend mede-soennieten zoals ook andere groepen begonnen zijn hulpgoederen naar hún broeders te sturen. In het hele midden oosten lopen de sektarische spanningen momenteel snel op en de aanhoudende crisis in Syrië fungeert hierbij in zekere zin als centrifugepunt. Het westen heeft er te weinig oog voor dat deze crisis in buurlanden zoals Irak en Libanon vrijwel uitsluitend wordt geïnterpreteerd als een opstand van de soennieten tegen de (sjiietische) Alawieten. Zoals er ook veel te weinig aandacht wordt besteed aan de verderfelijke invloed van religieuze haatpredikers zoals de in Saoedie-Arabië verbijvende beruchte Adnan al-Arour.

Een bomauto als cadeau

Er is in Damascus een wijk die “wijk 86” wordt genoemd en die vooral bewoond wordt door Alawieten. Vlak voor nieuwjaar liet Adnan al-Arour via een Arabische satelliet weten “ dat er een cadeautje op weg was naar de Alawieten van wijk 86” waarbij niemand eraan twijfelt dat hij doelde op een auto, volgeladen met explosieven. Sindsdien leven de bewoners van wijk 86 in angst en hebben buurtcomité’s opgericht die dag en nacht alle auto’s nauwkeurig inspecteren. Een in deze wijk wonende vriend heeft mij verzocht hem niet meer te komen opzoeken omdat ik als buitenlander gelijk verdacht ben.

Het onderstreept dat de crisis, met alle angst en onzekerheid die ermee gepaard gaat, thans ook de Syrische hoofdstad Damascus bereikt heeft waar men tot voor kort nog kon veinzen dat het leven van alledag volstrekt normaal was. De dubbele zelfmoordaanslagen van 23 december en 6 januari maakten aan deze illusie echter met een wrede klap een einde en brachten tegelijkertijd de diepe polarisatie aan de oppervlakte die onderhuids smeulde. De Damascenen staan namelijk lijnrecht tegenover elkaar wat betreft de daders van deze aanslagen waarbij de ene groep de oppositie beschuldigt terwijl de tegenpartij het regime zelf verantwoordelijk houdt.

De aanslagen van 23 december en 6 januari hadden twee gemeenschappelijke elementen. Allereerst vonden ze beiden plaats in de vroege uren van een vrijdagmorgen, de officiële vrije dag in Syrië wat lijkt te suggereren dat de daders getracht hebben burgerslachtoffers zoveel mogelijk te vermijden. Ten tweede waren beide aanslagen gericht tegen regeringsgebouwen met de klaarblijkelijke bedoeling een zo groot mogelijk aantal soldaten en politieagenten te doden. Dit lijkt de conclusie te rechtvaardigen dat het Syrische regime werkelijk suïcidaal zou zijn in geval het haar eigen personeel en gebouwen zou opblazen.

Een zee van emoties

Zoals gezegd zijn de Damascenen onderling ernstig verdeeld over deze aanslagen maar ze zijn allen één in hun gevoel van onbehagen net zoals allen dezelfde diepe zorg delen over de nabije toekomst. In deze zee van emoties tracht ik als verdwaalde Nederlander het bootje van mijn leven niet te laten kapseizen.

Het is ondertussen avond geworden in Damascus en ik beëindig dit artikel bij kaarslicht omdat net voor de derde keer vandaag de electriciteit is uitgevallen.

Martin Janssen

(De auteur is arabist en woont in Damascus.)

@Allen : reageren op deze opiniebijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod