In een recent uitgebrachte studie(a) analyseren we de nieuwe financieringswet. We betreuren dat onze studie in een groot deel van de berichtgeving gekaderd werd in de
vraag of “N-VA nu gelijk had met hun kritiek”. Daarover gaat de studie niet. Het is op zich al erg dat de vraag in Terzake aan Wouter Beke “of er nu nog lijken uit de kast zullen vallen” haaks staat op de conclusie van onze studie. Maar minstens even erg is dat ze een “framing” verraadt die het moeilijk, zoniet onmogelijk maakt resultaten van onderzoek te populariseren en bruikbaar te maken voor het publiek debat.
Daarvoor zien we twee redenen. Ten eerste worden we niet geholpen door media die alles in het keurslijf van “winnaar-verliezer” willen proppen. We hebben het hier dan niet over de budgettaire winst of verliesrekening voor de diverse overheden. Wel over de voorstelling, in sommige media niet zonder enig leedvermaak, dat er door onze studie plots iemand ‘ongelijk’ zou hebben. Om het met het adagium van de Financial Times te zeggen: wij hebben deze analyse gemaakt ‘without fear, and without favour’. Het is écht een verschraling van het publiek debat de resultaten voor te stellen als de uitslag van een voetbalmatch.
Geen sluitende antwoorden
Ten tweede hebben we weer eens onderschat hoe moeilijk het is om duidelijk te maken dat wetenschappers geen sluitende antwoorden geven en ook niet moeten geven. Wij hebben niet voorspeld dat Vlaanderen verlies zal leiden met de nieuwe fi nancieringswet. We hebben geprobeerd bloot te leggen wat de belangrijke parameters zijn die de toekomstige inkomstenstromen zullen bepalen. Daar helderheid over scheppen is van groot belang voor de politieke en publieke discussie buiten het gesloten cenakel van de onderhandelaars. We kennen de aversie voor nuance in een dergelijk politiek gevoelig debat. Maar dat kan nooit een reden zijn om de nuance zelf achterwege te laten. We doen hier nog een poging.
In de studie beantwoorden we twee vragen:
(1) Biedt de nieuwe financieringswet een antwoord op de vooraf geformuleerde (politieke) verzuchtingen?
(2) Zo ja, worden de onvermijdelijke verliezen en winsten volgend uit het nieuwe systeem bij alle betrokken partijen beperkt tot een minimum? Ons antwoord op beide vragen is positief. We vinden de hervorming dan ook een goede hervorming. We hebben de eerste vraag verder uitgespit als volgt. Nam de fiscale autonomie toe? Ja, en fors. Voor de Gewesten is de fiscale autonomie toegenomen van 8,8 miljard naar 19,6 miljard €. Van de totale inkomsten voor de Gewesten is nu 74,5% afkomstig uit eigen belastingen, daar waar dat voorheen 43% bedroeg.
Is er (nog) perverse en/of excessieve solidariteit? Neen. Ten eerste werd de ‘ontwikkelingsval’ - waarbij een armere regio er geen belang zou bij hebben om het beter te doen - uit de nieuwe
financieringswet verwijderd. En voor hen die vonden dat het solidariteitsmechanisme te genereus was: het is nu beperkter in omvang. Berekend voor 2012 daalt de solidariteitsterm
voor Wallonië van 241 € per hoofd naar 190 €; voor Brussel van 295 € naar 232 €. Op dit vlak nam de responsabilisering wel degelijk toe.
Evenwicht tussen ‘juste retour’ en behoeften
Vanwaar dan onze vaststelling dat de responsabilisering licht is gedaald? Dat komt omdat responsabilisering soms ook uitgedrukt wordt als de hoeveelheid regionale inkomsten die afhangen van de economische prestaties van een regio (de ‘juste retour’). We benadrukken in onze studie dat die vorm van responsabilisering al hoog lag in de oude financieringswet (62.5%). We gaan dus niet akkoord (vroeger niet, en nu nog niet) met de stelling dat het oude systeem onvoldoende responsabiliseerde. In ieder geval, in de nieuwe financieringswet verhoogt het overgehevelde arbeidsmarktbeleid de zo gedefi nieerde responsabilisering sterk wanneer men het uitdrukt in miljarden. Alleen in procent uitgedrukt daalt de responsabilisering licht.
Dat komt omdat het grootste stuk van de nieuwe overgedragen bevoegdheden naar de Gemeenschappen gaat. Die worden niet gefinancierd op basis van economische prestaties zoals de Gewesten, maar hoofdzakelijk op basis van bevolkingsaantallen. We leggen in onze tekst met nadruk uit waarom we vinden dat er grenzen zijn aan de ‘juste retour’ benadering. We geven goede redenen waarom niet alles verdeeld moet worden met de sleutel van de personenbelasting, en hebben daarom altijd gepleit dat het evenwicht tussen ‘juste retour’ en ‘behoeften’ behouden blijft. We vinden het positief dat dit zo blijft in de nieuwe financieringswet.
Eenzijdige belichting
In de berichtgeving kwam bovenstaande evaluatie slechts heel beperkt aan bod. Dat vinden we jammer. Temeer omdat dit gebeurde door één paragraaf van onze studie over te belichten (de laatste). Daarin onderzochten we hoe de onderhandelaars ervoor gezorgd hebben dat ze die belangrijke, door Vlaanderen gewenste, hervormingen konden doorvoeren zonder sommige betrokken partijen zwaar in het verlies te duwen. Deze voorwaarde werd door alle betrokken partijen, ook de N-VA, onderschreven,
en we vinden dat men daar met brio in geslaagd is.
Onze simulaties bevestigen wat ook de onderhandelaars al wisten: de mate waarin de opbrengst van de personenbelasting groeit als de economie groeit (de elasticiteit) speelt een cruciale rol. Maar ongeacht de elasticiteit is het verschil in winst of verlies tussen de regio’s onderling verwaarloosbaar. De uitspraak van De Wever toen het akkoord bekend werd “de Vlaming is armer wakker geworden”, met de suggestie dat de transfers naar Wallonië toenemen, blijft daarom flagrant fout. Enkel het Brussels Gewest wint, en de vraag hoeveel extra fi nanciering Brussel daadwerkelijk
nodig heeft komt in onze studie niet aan bod.
Niet armer
De Vlaming is ook niet armer geworden om een tweede, belangrijke reden. In een scenario met een lagere elasticiteit dragen Vlamingen en Franstaligen bij tot de vrijwaring van de federale financiën. Maar diezelfde Vlaamse en Waalse/Franstalige burgers maken natuurlijk zelf ook deel uit van de federatie, die hun pensioenen uitkeert, de sociale zekerheid garandeert en belangrijke publieke goederen verstrekt. Eventueel regionaal verlies kan in die zin dus nooit losgekoppeld worden van de winst geboekt door de federale overheid. Te meer omdat de vergrijzing harder zal toeslaan in Vlaanderen. Door dit keer op keer toch te doen, riskeert men opnieuw een verarming van het publieke debat. En dat is zeker een verlies.
André Decoster & Willem Sas
(De auteurs zijn verbonden aan de KULeuven.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u instemt met de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod
(a) Decoster, A. en Sas, W. (2012), De nieuwe financieringswet: anders maar ook beter?, Leuvens Economisch Standpunt, Centrum voor Economische Studiën
Deze bijdrage verschijnt ook in De Standaard van 19 januari 2012
19/01/2012 om 12:58
Dat de flaminganten juist horen en lezen wat in hun kraam past is al lang geweten. Dat ze de knop van radio of tv uitzetten zodra ze maar één zinnetje horen dat hun past(en daarop dan ok direct beginnen reageren) maar wiegeren van naar de rest van het verhaal te luisteren is ook al genoeg geweten. Dat de beide profs er op het einde aan toe voegden dat ze de financieringswet in zijn geheel gezien goed vonden dat wilden of hebben de flaminganten natuurlijk niet gehoord. Misschien dat de nv-a en hun voorzitter deze twee profs nu als ongeloofwaardig zullen beschouwen.
19/01/2012 om 13:07
Geachte redactie,
Het thema “Financieringswet”, zoals dat in Ter Zake werd gebracht in het algemeen (De heren Verhulst en Pauwels) en door mevrouw Cools in het bijzonder, heeft mij diep geschokt. Hoe meer de onderzoekers het hypothetisch karakter van het onderzoek benadrukten, hoe minder de VRT-journalisten in kwestie dat bleken te horen. Immers, de tijdslijn is er een tot 2030 en de hypothese is er een van “wat als een aantal parameters in de loop van de jaren veranderen”. Dat men een wetenschappelijke studie niet helemaal leest of niet helemaal begrijpt, tot daar aan toe, maar dan zou men moeten zwijgen. Dat men deze onwetendheid gebruikt om, in het geval van mevrouw Cools, eigen politieke standpunten en voorkeuren te ventileren, dat is onaanvaardbaar. Dat we geen belastinggeld willen besteden aan het leger of aan religies, is een legitieme eis. Dat we geen belastinggeld willen besteden aan verdoken partijpropaganda op de VRT, is dat evenzeer.
Hoogachtend, Antoon Wouters, jpurnalist DS op rust.
19/01/2012 om 13:13
Daar gaan we weer.
“Dat de flaminganten juist horen….”
Ik permitteer me te zeggen en schrijven dat reacties die op deze manier beginnen snel gelezen zijn. Niet dus !
Overigens stoor ik mij aan het feit dat de zoveelste discussie onder ‘burgers’ nog maar eens wordt opengesteld.
Te vrezen valt dat het, zoals zo vaak niets wezenlijks toevoegt aan het heen en weer gehakketak tussen “direct betrokkenen”.
19/01/2012 om 13:20
Beste Adré Decoster en Willem Sas,
Ik was verheugd met deze tekst. Die duidelijk is, de feiten op tafel legt en de nodige nuance of inzichten verschaft. Ik hoop op meer wetenschappelijk onderbouwde stukken zoals deze.
Heel erg bedankt voor jullie bijdrage.
Mvg,
Jan DS
19/01/2012 om 13:40
Intressant en verrijkend. Dit soort analyses en zou meer publiek moeten worden gemaakt. Dan zouden we tenminste kunnen mee redeneren waarom partij X of partj Y (of zelfs politieker X of politieker Y) een bepaalde stelling onderbouwen. Uiteraard streven die naar macht, invloed, maar ik weiger te geloven dat dit de hoofdmoot van hun activiteiten is (van welke strekking dan ook). Dus ze zullen minsten overtuigd zijn van hun gelijk en vertrouwen op studies.
Alleen zeer jammer dat die soort analyses nooit in de krant/pers komen zodat mensen die het interesseert zelf een oordeel te laten maken en op die manier zelf te kunnen oordelen welke strekking meer of minder gelijk heeft. Of zelf een opbouwend discours kunnen houden Het zou niet alleen meer bevorderlijk zijn voor het debat door de politieke establishment zelf, maar vooral ook tussen de ‘gewone’ mensen. Daar waar het nu al snel verwatert tussen het uitwisselen van headliners als in een voetbalmatch (inderdaad Andre en Willem)
En Benny, ik heb intussen het genoegen gehad van al vele van je reacties te lezen (maar je bent niet alleen hoor). En het eerste wat me telkens zo opvalt: zelf kom je ook niet echt moet nuancerende opmerkingen. Integendeel. Telkens komen die teksten op het zelfde neer. Tel eens het aantal keer NVA, flamingant of Bart Dewever en dan weet je het wel. Maar nuanceren? Het ook eens van een andere kant zien? Nope. Ik ben er zeker van dat zelfs jij toch ergens moet erkennen dat er bepaalde pijnpunten/mogelijkheden aangehaald worden door die duivelse partij die ergens wel hout snijden of het bedenken waard zijn? Net zoals ik dat vind van de andere partijen evengoed en ook zoveel mogelijk probeer te doen. Maar aan mijzelf dus om een persoonlijke afweging te maken.
En oh ja, ik ben inderdaad een sympathysant van NVA en voorwaar de duivel in persoon Bart Dewever zelve (al ben ik het niet met alles eens, maar ik moet de eerste nog tegenkomen waar dit nog moet gebeuren. Zelfs niet met mijn vrouw
). Ben helemaal niet flamingant, maar vind wel dat ons huidige bestel en manier van georganiseerd zijn niet ‘future proof’ is, neigt naar het aanmodderen en dus dringend aan verandering toe. ‘Klassieke’ partijen zijn al zo plooibaar gebleken en hebben bovendien de huidige situatie gecreeerd en ik verwacht er écht geen stevige aanpak/verandering. Meer zelfs, mijn stem zijn ze voor een hele poos kwijt. Dus.. (en ik ben dus duidelijk niet de enige).
19/01/2012 om 13:43
Moesten ze nu ook eens nagedacht hebben wat ze gingen doen met al die nieuwe bevoegdheden. Ik denk niet dat Vlaanderen er beter mee zal zijn. In bedrijven wordt alles gecentraliseerd om kosten te besparen en nu gaan ze eens alles opsplitsen. Je moet daar geen grote econonoom voor zijn om te weten dat dit geld gaat kosten.
19/01/2012 om 13:45
En dat de niet-flaminganen alleen wensen te luisteren naar die boodschappen die in hun kraam passen en de rest zonder meer afdoen als onzin, dat, beste Benny, is ook al lang geweten.
19/01/2012 om 14:31
goed… We weten het dus niet… ik heb er toch zo mijn idee over dat het niet goed gaat komen.
In elk geval is het weeral hetzelfde als met de oude financieringswet… zo duidelijk als koffiedik…. Ik geloof nooit dat Vlaanderen zijn sterke positie zal kunnen houden tegenover de BRIC landen, we worden ook niet apart gerated… Zelfs indien de solidariteit daalt… ze kost nog altijd teveel.
19/01/2012 om 14:33
Zoals eerder geschreven gaat men uit van bestaande parameters. Op zich niets op tegen, toch hoorde ik Beke zelf zeggen dat hij het niet wist wat het resultaat mag zijn. Wat ik me dan afvraag is hoe men zo onderhandeld? De auteurs bekjken natuurlijk alleen de financieringswet, als burger maakt het mij niet uit in of uit welk potje het komt. Wat ik weet is dat is het volgende: ik ben jong en aan het verbouwen, geen eco-premies meer, minder of geen belastingsvoordeel hypothecair krediet, BTW op notaris, en wat weten we nog niet? Waarom krijgen we eens geen totaal overzicht. De voorstellen, de consequenties, de oplossingen, het kader,…. alleen zo kan men de rust bij de mensen krijgen. Het wordt dringend tijd dat men stopt met allerlei studies naar het hoofd van de “onwetende” burger te gooien. Bij elke federale ingreep valt de Vlaamse uit de lucht! Wat kan daar positief aan zijn? Pieter DM
19/01/2012 om 14:52
Ik begrijp de commotie niet. Uw studie, heren onderzoekers, toont objectieve gevolgen aan van het gewijzigde beleid. Tot dusver geen probleem.
Sommigen betreuren die gevolgen, en dat is een te respecteren politieke stelling - ook geen probleem dus. Maar het lijkt me dat jullie daar dan zelf ook nog een mening aan willen verbinden - en daarmee hebben jullie het misschien zelf ook wel een beetje gezocht. De responsabilisering van twee systemen vergelijken is interessant en laat iedereen toe een eigen beeld te vormen. Door daar dan zelf aan toe te voegen dat het wel of niet genoeg is nodigt u uit tot reactie. Uw mening als onderzoekers is in dat debat niet meerderwaardig aan de mening van anderen.
U mag het dus best wel jammer vinden dat er weinig aandacht is voor uw onderliggende onderzoeksgegevens. Maar het is flauw er eerst zelf stellingen en waarde-oordelen aan te verbinden (bijvoorbeeld “we vinden de hervorming dan ook een goede hervorming”), en dan te zeggen dat het daarover helemaal niet gaat. Indien u wil dat het gesprek zich beperkt tot de objectieve gegevens in de studie, dan mag u zelf niet het spel op de wagen zetten door dat soort “conclusies”. Enfin, u mag dat wel, maar u moet er dan ook de gevolgen van dragen.
En het is al helemaal flauw het erg te vinden dat die stelling plus reactie interessanter is voor de journalisten dan de studie zelf. En bovendien meer verband houdt met de andere politieke actualiteit van de voorbije week…
19/01/2012 om 15:13
Gisteren in Terzake kwamen de “culturele verschillen tussen de Gemeenschappen” bod. In dit geval de journlistieke aanpak tussen vrt en rtbf.
Persoonlijk kijk ik naar het nieuws van 19:00 uur op vrt, om vervolgens het rtbf nieuws van 19:30 uur te volgen.
En inderdaad het is “anders”.
Zodra het over Gemeenschappen en Gewesten gaat, krijg ik bij vrt de indruk alsof alleen Vlaanderen geconfronteerd wordt met de lasten en Wallonië van de lusten kan genieten. Gewoon omdat men over de andere zijde zelden of nooit iets zegt.
Zo was er recent de hetzé van de eco kortingen. Nu is er de kwestie van fiscale aftrek op hypothecaire kredieten.
In maart moet er federaal bijkomend 1,2 miljard bespaard worden. Kris Peeters is hieromtrent al herhaaldelijk aan het woord geweest. Waarom horen we minister-presidenten van Wallonnië en Brussel niet? (nooit)
Ik ga er van uit dat dergelijke materie ook in Wallonië zo zijn repercussies heeft?
Niettemin heb ik hierover op rtbf niets gehoord, tenzij ik juist dié uitzendingen zou gemist hebben….
Misschien moeten media, opiniemakers, trendsetters de evenementen in beide landsdelen (véél) beter duiden, en eens bij elkaar op de koffie of de thee gaan.
Aandacht en interesse betonen voor elkaars problemen. Een “regelmatige” uitwisseling van regionale politici lijkt daarbij aangewezen, zodat de burger de standpunten over de taalgrens heen kan inschatten.
Voor “taalonkudigen” (langs beide zijde) kan men gerust ondertiteling gebruiken.
Persoonlijk denk ik dat politici er eerder een erezaak zullen willen van maken om zichzelf niet als taalonkundigen te profileren door de andere zijde van het land.
De afkeer voor NVA op rtbf is onweerlegbaar.
De blinde adoratie van vrt journalisten voor de Voorzitter van de Europese Raad eveneens.
19/01/2012 om 18:47
Om de compensatie van 500 milj.voor Wallonië vast te leggen werd er uitgegaan van onrealistisch hoog groeiprognose van 1,6 %.
Een week later werd deze groeiprognose al bijgesteld naar 0,8 %.Zelfs dit cijfer blijkt te hoog.
In de nota De Wever was er sprake van een overheveling van 75 % van de personenbelasting en niet de 33% opcentiemen zoals nu.
Diezelfde nota voorzag een herfinanciering van 300 milj. en niet geïndexeerd.
Dus ik denk wel dat het alleen Vlaanderen geresponsabiliseerd wordt
19/01/2012 om 19:24
André Decoster doet zich nu graag voor als neutraal academicus, maar dat klopt niet. Niet alleen werkte hij in het recente verleden nauw samen met Groen (en schreef dus in die hoedanigheid mee aan de nieuwe financieringswet…), zijn stelling dat meerinkomsten voor de federale overheid ook in het voordeel van de Vlamingen zijn (”want dat zijn naast Vlamingen ook Belgen”) is in feite een ideologisch standpunt. Want we weten allemaal dat de Vlaamse inwoners van dit land relatief gezien meer bijdragen en minder terugkrijgen dan de inwoners van Brussel & Wallonië. Hetzelfde geldt voor de bedragen op zich. Decoster vindt dat allemaal maar “beperkte” verschillen, maar ook dat is een kwestie van appreciatie. Wat voor linkse belgicisten kleine bedragen zijn, zijn voor rechtse Vlaams-nationalisten belangrijke sommen. En daarom vind ik zijn verontwaardiging & aanspraken op wetenschappelijke neutraliteit hypocriet en ongeloofwaardig.
19/01/2012 om 22:28
IK wil de nv-a fans er toch nog eens attent op maken (in geval ze het al vergeten waren) dat bartje ooit in het begin van de onderhandelingen(toen alles nog koek en ei was tussen elio en bart) aan di rupo in vollezele beloofde van de financieringswet niet ter sprake te zullen brengen tijdens de onderhandelingen. Het was nadat w. beke hem daar attent op maakte dat er zonder wijziging geen beleid kon gevoert worden op maat dat dewever zich daar bij aansloot.De vlaamse regering ziet een heel pak nieuwe bevoegdheden op zich afkomen de eerst volgende jaren. Hoe ze daarmee zal omgaan en hoe ze die allemaal gaan kunnen financieren zal vorwaar een hele grote uitdaging worden want soms krijg ik de indruk dat de vlaamse regering ook zomaar rondloopt als kippen zonder kop onder mekaar.
20/01/2012 om 09:27
Zou het niet kunnen dat de wetenschappers hun studie maakten in functie van hun eigen mening ? Ze vinden dat de “responsabilisering ” toeneemt als de solidariteit naar Walloniën en Brussel vermindert…. met (ocharme)…20% : voor Wallonië gaat die van € 241 per persoon naar € 190 (= min € 51) en voor Brussel van € 295 naar € 232 (=min € 63). Volgens hun berekening is er dus wel een daling. Dat dan voorstellen als iets formidabels lijkt mij toch wel héél héél héél vreemd. Moeten Vlamingen blij zijn en juichen (zoals de onderhandelaars deden) omdat ze voortaan “maar 80%” blijvend moeten ophoesten ?
Is die visie typerend voor de hele inhoud van de studie ?” Er is geen perverse of excessieve solidariteit meer”, is hun stelling. Die stelling is wel pervers.
20/01/2012 om 11:19
Geachte professor,
Wat de waarde van dergelijke economische simulaties betreft (of het nu deze van u zijn of van een andere econoom), kan ik het niet beter verwoorden dan Peter Radford, MBA van Harvard en gekend blogger over economie.
“There is an economist to defend any hair-brained policy proposal. Anything a politician cares to suggest can be given a well argued, and reasonable defense by a well respected and tenured professor from somewhere.”
En waarom is dat zo? Nogmaals Peter Radford:
“…because economics is a self-contained, self-referential pursuit disconnected, very deliberately and carefully, from the dangers of having to be useful. It is thus immune from disproof.”
20/01/2012 om 12:31
@benny (19/01/2012 om 22:28) :
Zullen we maar geen opsomming geven van al die keren dat Franstalige ‘beloftes’ niet werden nagekomen, zeker ?! Zo herinner ik mij, om maar één voorbeeld te geven, dat de Franstaligen na de federale stembusgang van 2007 beloofden in te stemmen met een grondige staatshervorming. Drie jaar later, in 2010, is de regering Leterme I gevallen omdat de Franstaligen hun belofte niet wilden nakomen en ene A. De Croo het welletjes vond…
21/01/2012 om 12:17
En wat gaan de Vlamingen - stel dat de transfers zouden stoppen en er plotseling miraculeus veel geld zou zijn - met dat geld doen? Nog grotere auto’s en huizen subsidiëren?
Wat een uitermate kleinzerig gedoe.