,,Alle leven is oplossen van problemen.”
Karel Popper, politiek filosoof (1902-1994)
,,Het leven is een strijd.” Het was één van de favoriete uitspraken van mijn grootmoeder, vooral op zondagnamiddag als bij koffie met porto en gebak het wel en wee van de familie en van de hele lokale gemeenschap besproken werd. Ongeluk, rouw, ziekte, geldgebrek, niets werd onbesproken gelaten. Geen leed ook werd weggemoffeld of toegedekt. Maar uiteindelijk leek ook niets echt onoverkomelijk. Er was altijd wel een uitweg, met veel geduld soms, maar altijd met de hulp van elkaar en van hierboven.
Ook vandaag leven we niet in de perfecte wereld, zijn we niet aldoor gelukkig en vrezen we vaak meer dan we hopen. Maar een andere mindset wordt ons aangepraat. Bij de jaarwisseling konden we er niet aan ontkomen. Gelukkig worden is de nieuwe levensopdracht. Geluksprofessoren analyseren de succesfactoren en meten de geluksvooruitgang. Gelukscoaches bieden ons hun diensten aan, indien gewenst zelfs met dagelijkse online tips. En nog niet zo lang geleden was er bij ons een populair minister die het departement voor Bruto Nationaal Geluk wilde installeren.
Echt geluk is niet afdwingbaar
Natuurlijk is de politieke omgeving waarin mensen leven en kinderen opgroeiend bepalend voor hun levenskwaliteit. De rechtsstaat met waarborgen voor persoonlijke vrijheden, de politieke democratie met inspraak en participatie, de openbare veiligheid, de sociale zekerheid met opvang bij tegenslag en ziekte. Deze politieke verwezenlijkingen maken een beter leven voor velen mogelijk. Maar de echte levenskunst, dé kunst om een goed en gelukkig leven te leiden, kan nooit door de politiek opgelegd worden. Of om het met Karl Popper te zeggen : ,,De poging om langs politieke weg de hemel op aarde te verwezenlijken, brengt steeds de hel voort.”
Geen overlevingsstrijd
In de Westerse wereld is de dagelijkse strijd al lang geen overlevingsstrijd meer. We staan niet op met de vraag of er wel voldoende voedsel zal zijn om de dag door te komen en we moeten ons ook niet afvragen waar we ’s avonds zullen slapen. Voor nog te veel mensen op deze planeet zijn dit de grote levensvragen. Zonder concreet antwoord is er voor hen geen leven meer. Onze strijd is geen overlevingsstrijd meer. Wij worden uitgedaagd door een andere dagelijkse strijd : de strijd voor een zinvol bestaan, die een strijd is tegen verveling en zinledigheid.
Als we geluk enkel nastreven door alle verdriet, alle pijn, alle inspanning en strijd te bannen, nemen we ook alle zin en richting weg.
Goede of gelukkige mensen?
Vroeger werden de opvoedingsidealen samengevat in de vraag : hoe worden we goede mensen? Nu klinkt de eenzijdige vraag : hoe worden we gelukkige mensen? Wat is een goed leven? Wat is een gelukkig leven? Goede mensen zijn niet altijd gelukkige mensen en gelukkige mensen zijn niet altijd goede mensen. Maar goede mensen met empathie, met rechtvaardigheidsgevoel, met zin voor samenwerking kunnen inspireren, perspectief bieden en ons op de juiste weg zetten. Gelukkige mensen zijn aangenaam gezelschap en veelal meelevend, maar bieden niet altijd inspiratie op onze levensweg.
Mobiliserende visie
De wereld is niet perfect, ook onze samenleving niet en zeker ons politiek bestel niet. Een beschaafde strijd tussen opvattingen is wezenlijk voor de politiek. Maar dan moet wel de zin en betekenis van elke opvatting uitgeklaard worden. Politiek mag geen theater zijn en politici geen vedetten. Regeringsleiders moeten richting aangeven, geen show opvoeren, maar de betekenis van hun politieke actie uitleggen.
Op dit moment ontbreekt een mobiliserend visie die mensen overtuigt van de waarde van de Europese samenwerking, van de noodzaak om de gemeenschappelijke schuldencrisis te boven te komen en van de plicht om onze verzorgingsstaat te hervormen tot een duurzaam socio-economisch model. ,,Als de visie ontbreekt, verwildert het volk”, staat in het boek Spreuken te lezen. Als het land binnenkort door een nationale vakbondsactie wordt plat gelegd, is dat dan door de vrees dat elke materiële achteruitgang ons diep ongelukkig zou maken of door het gebrek aan inspirerend leiderschap in moeilijke tijden.
Hopelijk moeten beide vragen niet positief beantwoorden worden.
Mia De Schamphelaere
(De auteur is eresenator.)
@Allen: reageren op deze bijdrage impliceert dat u zich schikt naar de regels voor deelname aan onze discussieforums; lees dus de regels - mod
22/01/2012 om 14:49
En steevast komen ze aandraven met een vedette uit het verleden … want ja, ze hebben lang gestudeert en dat moet men laten weten…
Er is niet overal koffie met porto en gebak … en neen , daarvan hangt ons geluk ook niet af…
Wel van de vraag of we een betaalbaar onderdakje zullen vinden, wel van de vraag of er geld zal overblijven voor een maatje groter voor de kinderenschoenen… Onze strijd is wél een overlevingsstrijd, binnen deze rijke wereld… én ook een strijd voor een zinvol bestaan.
En neen , het is niet onze “gemeenschappelijke schuldencrisis”, niet van de mensen met de laagste inkomens, noch van degenen met een vervangingsinkomen… Als materiële achteruitgang toch niet ongelukkig zou maken, laat de rijkste klasse het dan maar eens ervaren. .. en dat is politiek.
22/01/2012 om 17:54
Mw. De Schampelaere zou misschien in dit opiniestukje ook even kunnen nadenken over politici die thans weinig of niets bijdragen aan het geluk van de bevolking, dat zij nochtans ook geacht worden na te streven.
Je zult maar behoren tot het in aantal stijgend deel van de bevolking dat in armoe ondergedompeld wordt; hier zijn gebak en koffie met porto veraf, net zoals de initiatieven welke de politiek neemt hier iets aan te doen. De dames en heren politici schermen dan steeds met het argument dat in deze “crisistijden” hiervoor geen budget is, alsof prioriteiten en enige wil tot bereidheid niet bestaan.
Het zijn niet de mensen die moeten veranderen, het zijn wel de politici die de juiste beleidsdaden moeten trachten te realiseren in het belang van de gemeenschap en minder in functie van hunzelf en de partij.
22/01/2012 om 19:13
Mvr.De Schamphelaere,
Een dikke proficiat met het artikel .
Een juiste benadering en geschreven in mensentaal.
Laat aub wat meer van dit op ons afkomen en laat U wat meer horen .
22/01/2012 om 22:00
Het zijn de rijken die er een strijd tot zelfs crisis van maken, zomaar voor de fun en omwille van hun inhaligheid , in wezen onverzadigbaarheid. Dat is een teken van zinloosheid, het geluk niet weten vinden, surrogaat najagen voor de kortstondige kick. Door hun sensatiebelustheid komen ze niet eens toe aan zingeven. Zij zijn gevoelsarm en daardoor enggeestig als de pest. Het snijdt uiteindelijk in hun eigen vingers, maar dan verleggen ze simpelweg hun terrein, gaan ze nieuw terrein bevechten of het oude op andere nog sluwere manieren ondergraven. Zij doen aan een soort overlevingsstrijd voor de sport, maar wat erger is, is dat ze het zodoende tot een ware overlevingsstrijd maken voor hun bescheidenere medemensen die de echte waarden van het leven samen koesteren. Voor hen betekent dit niets anders dan ongezonde stress, naar het leven gestaan worden, bedreigd worden in elk basaal geluk, waaronder dus ook een minimum aan materialistisch comfort, wat maar de basisvoorwaarden zijn om überhaupt te leven, niets meer, maar ook niets minder uiteraard. Zelfs al heeft men niks tekort wordt men gedwongen dit spel mee te spelen, wat ook al een groot stuk in de weg gaat staan van echte vrede en voldoening. Meritocratie tast de sociale verhoudingen aan, maakt net het allerbelangrijkste kapot. Zonder vertrouwen in mekaar te kunnen hebben is er geen echt geluk mogelijk.
Het is de wereld op zijn kop om de vraag te gaan creëren, om ons producten en diensten op te willen dringen waar we niet om gevraagd hebben, om het ons noodzakelijk te maken soms ze ons te verschaffen.
Maar mij niet gelaten voor wie het leuk vindt zo gierig mogelijk voor een ander en zo hebberig mogelijk voor zichzelf te moeten zijn, om daar een wedstrijd van te willen maken, in touwtrekken en in de luren leggen als al te leuk spelletje om te laten. Wie zichzelf daar net een pluim voor op de hoed meent te mogen steken om het spel zo sluw en zo hard mogelijk te kunnen spelen, tegen zo laag mogelijke kost, zoveel mogelijke winst binnen te rijven, daar applaus, bonussen en status aan te verlenen… ze doen maar, onderling dan wel, met mekaar, maar laat de rest aub in vrede leven, het op een andere manier mogen organiseren, het uit sympathie voor elkaar over hebben, gewoon volgens de volkswijsheid: gedeelde vreugde is dubbele vreugde, gedeelde smart is halve smart en daar alleen is ‘t leven goed waar men stil en ongedwongen alles voor elkander doet. Geef ons een stukje van de wereld waar wij het op onze manier kunnen doen aub, waar we dat soort mensvijandigheid net buiten houden. We zullen de arme oudjes en zieken, de gehandicapten en al wel meenemen om voor te zorgen op een menswaardige manier. Wij vindend dat toevallig zingevend om ons menswaardig te gedragen als echte medemensen. Maar je moet al respect en sympathie voor jezelf kunnen hebben natuurlijk om het voor een ander te weten hebben.
22/01/2012 om 22:49
ondertussen walst de wereldeconomie door met hogere werkloosheid, grotere kloven tussen arm en rijk ook in de ontwikkelde landen. Het is geen Europees verschijnsel. De huidige economie moet herdacht worden. Deze is nog teveel geschoeid op het ultra liberale (en sociaal Darwinistische geïnspireerde)ideeëngoed van William Graham Sumner die stelde dat men kon kiezen tussen “liberty, inequality and the survival of the fittest en non-liberty, equality and the survival of the unfittest. Men kan zich terecht vragen stellen over de huidige wereldeconomie die zich internationaal manifesteert en evolueert als een vorm imperialistisch kapitalisme waarbij bedrijven zo verweven raken met elkaar dat 1% ervan 40% van het mondiale netwerk beheert via aandelen. Noreena Hertz waarschuwde al rond het millennium met haar boek “the silent takeover” hoe van de honderd grootste economieën ter wereld er 51 in handen zijn van multinationals en dit een gevaar betekent voor de democratieën. De politieke greep op de economie verzwakt zienderogen in vele ontwikkelde landen en bestaat nog enkel uit ingrepen als pleisters op houten benen. Welvaart staat al lang niet meer ten dienste van de mens maar van het productiesysteem zelf. Hoe lang zullen vele mensen in de wereld nog gelukkig blijven, als ze machteloos moeten vaststellen dat ze zelf geen greep meer hebben op het leven als politiek ingrijpen niet meer helpt. Multinationale ondernemingen zijn immers niet bekommerd om het welzijn van mensen. Ondertussen maakt men zich hier druk over vergrijzing en babyboomers, alsof daar het probleem ligt. Ondertussen kan de huidige kapitalistische wereldeconomie eender waar het past, financiële economische zeepbellen opblazen totdat het zichzelf opblaast in een wereldcrisis.
23/01/2012 om 09:32
Geluk? Sommige mensen zijn gelukkig. De meesten ( in dezelfde omstandigheden ) niet ! Tip : kijk naar die mensen die gelukkig zijn. Het is alsof ze geluk in zich hebben. Punt, zei ook Popper..
23/01/2012 om 09:49
Mijn probleem is niet ‘materiële achteruitgang’ maar een groeiende ongelijkheid in de verdeling van het materiële. De meeste Vlamingen zullen geen boterham minder eten door een eventuele indexsprong … maar we zetten mee de toon op Europees en internationaal vlak. Vakbonden vrezen, terecht, dat de groeiende ongelijkheid in ons land slechts een onderdeeltje is van een sociaal hellend vlak (naar beneden) op Europees en mondiaal vlak.
Soberheid, mevrouw De Schamphelaere, is een mooie zaak als het een bewuste vrije keuze is.
Voor de vele mensen, ook in ons land, onder de armoedegrens is dit een bittere opgedrongen keuze. Voor veel mensen, ook in ons land, is het dagelijkse leven wèl een overlevingsstrijd.
23/01/2012 om 11:58
Op die hulp van “hierboven” zou ik toch maar niet teveel rekenen.
Vraag maar aan de 15% van de bevolking die onder de armoedegrens moeten leven.
Grootmoeders wisten ook dat pastoors hun schapen dom hielden, en de burgemeester hield ze arm.
Pastoors en burgemeesters van toen, zijn vervangen door rating bureau’s,financiële markten en schulden.
Of de heilige graaicultuur in één.
23/01/2012 om 15:47
Goed artikel !
Ik kom uit een gezin met 4 kinderen en ben de jongste. Mijn vader ging alleen werken, moeder aan de haard. Breed hadden we het niet maar ik heb een gelukkige jeugd gehad zonder zorgen. Ik ben nog steeds gelukkig. Je moet tevreden zijn met wat je hebt. Ik heb ook de indruk dat we afglijden naar Amerikaanse toestanden = geen geld-geen steun. Ik zie ook minder goede mensen, misschien komt dat met ouder te worden. ‘Goed’ is wat de kudde samenhoudt. ‘Slecht’ wat haar ontbindt. Frederich Nietsche
24/01/2012 om 00:06
Bruto nationaal geluk kan de politiek niet geven. Wel genoeg rechtvaardigheid en enige logistieke steun omdat iedereen met enige kans op slagen aan zijn eigen geluk zou kunnen werken.
Je kan iedereen gelijk oplijnen achter de startlijn en er voor zorgen dat na de aankomst er geen afstraffing volgt voor onfortuinlijken of minder bedeelden, zonder hen evenwel in de hoofdprijzen te kunnen laten delen.
Dat is de maximum haalbare gelijkheid die voor geluk zou kunnen zorgen. Op voorwaarde dat iedereen zijn geluk wil maken en er dus de prijs van kent. Wie het krijgt heeft er geen waardebesef van.
En wat is nu eigenlijk geluk? Ik weet alleen dat he te persoonlijk is om te definiëren.